«Arcadia 1900»: Από την Οινική Σκοπιά

Arcadia

Το ντοκιμαντέρ του Κωνσταντίνου Σπυρόπουλου «Arcadia 1900» πραγματεύεται την ιστορία μιας οικογένειας από την Αρκαδία που πρώτη εισήγαγε την τεχνική των κρασιών της Καμπανίας στην Ελλάδα του 19ου αιώνα. Η πλοκή του έργου ξετυλίγεται γύρω από τους άξονες του κρασιού –με το Φιλέρι (Μοσχοφίλερο) πρωταγωνιστή–, του οικογενειακού δράματος, αλλά και των ταραγμένων χρόνων του ελληνικού κράτους μέχρι και το πρώτο μισό του 20ού αιώνα.

ArcadiaΤο πρόβλημα με την ιστορία, ιδίως τη σύγχρονη, είναι ότι, ενώ είναι γνωστή, οι άνθρωποι τείνουν να την προσπερνούν θεωρώντας ότι αυτή δεν έχει κάποιον εκπαιδευτικό ρόλο. Μόνο και μόνο για να ανατρέξουν σε αυτήν στην επόμενη επανάληψη κάποιου λάθους. Αυτή τη λογική φαίνεται να θέλει να αντιπαλέψει μέσα από το ντοκιμαντέρ του ο Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος. Καθώς μέσα από την πλοκή της υπόθεσης αποπειράται να αναδείξει νόρμες και λογικές του παρελθόντος, των οποίων ο πυρήνας διαχέεται αναλλοίωτος  στην ιστορία του ελληνικού κράτους.

Πολλά θα μπορούσαν να γραφτούν για την κριτική ματιά του σκηνοθέτη σχετικά με την πατριαρχική απολυταρχία και τον θεσμό της ελληνικής οικογένειας. Στην πολιτική και στην επιχειρηματικότητα των ημετέρων, όπως και στις κοινωνικές αντιθέσεις της ιστορικής περιόδου κατά την οποία διαδραματίζεται η πλοκή. Όμως αυτά τα αφήνουμε για τους κριτικούς τέχνης και κινηματογράφου. Το παρόν κείμενο θα εστιάσει στον παράγοντα «κρασί» και στο πώς τον πραγματεύεται ο σκηνοθέτης του ντοκιμαντέρ.

Το Φιλέρι της Αρκαδίας

ArcadiaΣτον χώρο του κρασιού είναι συχνή η εκδήλωση του θαυμασμού και της κρυφής ζήλιας για τις μεγάλες οινοπαραγωγικές ζώνες της βόρειας Ευρώπης. Οι οποίες διαθέτουν μιαν μακράν ιστορική αμπελοοινική παράδοση, την οποία σήμερα κεφαλαιοποιούν σε υψηλή ζήτηση αλλά και σε υψηλές τιμές. Μέσα από το «Arcadia 1900» αποδεικνύεται ότι η τόλμη, η επιμονή, αλλά και η ματαιοδοξία μιας αρκαδικής οικογένειας μπορούν σήμερα να χαρίσουν, ανέλπιστα, ένα ιστορικό βάθος στη ζώνη της Μαντινείας.

Η ιστορία θέλει την οικογένεια Παπανικολάου να επενδύει στην καλλιέργεια του Φιλεριού αλλά και στην παραγωγή οίνων ανώτερης ποιότητας. Ειδικά για τη δεύτερη περίπτωση, πέρα των όποιων αρχικών δισταγμών και δυσπιστίας, η επιλογή πρόσληψης ενός χημικού με σπουδές στην Γαλλία αποδεικνύει ότι η μεταφορά γνώσης από την Ευρώπη στο ελληνικό κρασί δεν είναι μια τόσο πρόσφατη ιστορία. Αλλά αντιθέτως, γίνεται εύκολα αντιληπτό ότι παρ’ όλες τις ιστορικές τομές και ασυνέχειες που έχει σημειώσει το ελληνικό κρασί, κάθε φορά που έπρεπε να αναγεννηθεί δανειζόταν γνώση και εμπειρία από το εξωτερικό.

Η μετέπειτα επιλογή της οικογένειας Παπανικολάου να προχωρήσει την παραγωγή ποιοτικών οίνων ένα βήμα παρακάτω ήταν η γενεσιουργός αιτία της εμφάνισης του πρώτου αφρώδους οίνου στην Ελλάδα, με την ξακουστή μέθοδο της Καμπανίας (Champagne). Η μέθοδός της αυτή (Method Traditionelle) στηρίζεται στην υψηλή οξύτητα που διαθέτουν τα σταφύλια την εποχή του τρύγου και στο χαμηλό τους επίπεδο σακχάρων. Το Φιλέρι αποδείχτηκε ήδη από το μακρινό 1900 ότι μπορεί να ανταποκριθεί στην πρόκληση της παραγωγής αφρωδών κρασιών, τέτοιων που να μην υστερούν ποιοτικά στα διεθνή standards.

Ο Καμπανίτης Οίνος

ArcadiaΜέσα από την πλοκή της ταινίας ξεδιπλώνεται η συνειδητοποίηση των πρωταγωνιστών ότι η μεταφορά γνώσης από το εξωτερικό για την παραγωγή ενός «εξωτικού» προϊόντος είναι το ένα άκρο της οινικής πραγματικότητας. Το άλλο άκρο είναι η διάθεση και η πώληση του προϊόντος, που σημαίνει ότι το παραχθέν κρασί πρέπει να μεταφερθεί στις αγορές όπου υπάρχει ζήτηση, να τοποθετηθεί στα ράφια και στις λίστες, για να πουληθεί.

Ίσως το πιο ενδιαφέρον τμήμα αυτού του άκρου είναι ότι στις αρχές του 20ού αιώνα οι οικογένεια Παπανικολάου αντιλαμβανόταν ότι, για να δημιουργήσει ζήτηση για το κρασί της και να τονώσει τις πωλήσεις, χρειαζόταν συνεχής διαφήμιση. Έναν αιώνα μετά, το ελληνικό κρασί δείχνει, πέρα από κάποιες εξαιρέσεις, να μην μπορεί ακόμα να ενσωματώσει αυτή τη σκληρή παραδοχή στον πυρήνα της λογικής του.

Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να αναλυθεί λίγο παραπάνω η πολιτική που ακολούθησαν οι πρωταγωνιστές της ταινίας για να αναπτύξουν τις πωλήσεις των αφρωδών κρασιών τους. Αντιλήφθηκαν νωρίς ότι τέτοια κρασιά πρέπει να απευθύνονται σε καταναλωτές που επιθυμούν και επιδιώκουν να απολαμβάνουν εξεζητημένες γεύσεις και προϊόντα. Για αυτό, εκτός από το άνοιγμα κάβας λιανικής-πρατηρίου στο κέντρο της Αθήνας (Σταδίου), αποφάσισαν να ανοίξουν και το πρώτο wine bar στην Ομόνοια, πολύ κοντά στις θεατρικές σκηνές.

Ακόμα περισσότερο ενδιαφέρον έχει η έμπνευση της οικογένειας Παπανικολάου για τη ζήτηση που θα μπορούσε να έχει το προϊόν τους στους ξένους τουρίστες. Ο όρος «τουρίστες» είναι καταχρηστικός και χρησιμοποιείται για να γίνει η σύνδεση με τη σημερινή πραγματικότητα. Καθώς οι δαιμόνιοι Αρκάδες έκαναν χρυσές δουλειές πουλώντας τους αφρώδεις οίνους τους στους Γάλλους στρατιωτικούς που είχαν αποβιβαστεί στον Πειραιά το 1916, προσπαθώντας να εξωθήσουν τον βασιλιά Κωνσταντίνο σε παραίτηση.

A New Hope

ArcadiaΗ χρεοκοπία της οικογένειας Παπανικολάου, λόγω καιροσκοπισμού, εμπλοκής της σε πολιτικά σκάνδαλα και αλισβερίσια, επέφερε το κλείσιμο του οινοποιείου και το τέλος του ελληνικού Καμπανίτη Οίνου. Παρ’ όλα αυτά, η περιοχή της Μαντινείας δεν ξέπεσε οινικά και παρέμεινε στο κέντρο του οινικού ενδιαφέροντος χάρη στη δραστηριοποίηση στην περιοχή της εταιρείας Καμπά. Η οποία, από το 1935 περνάει –ως χρεοκοπημένη και αυτή– στην Εθνική τράπεζα, μια πορεία που μέχρι το 1991 έχει αρκετά σκαμπανεβάσματα.

Τη σκυτάλη πήραν οι Αμπελώνες Αντωνόπουλου, με τον νεαρό τότε οινολόγο και σήμερα οινοποιό Γιάννη Τσέλεπο, και το Κτήμα Σπυρόπουλου, ξαναβάζοντας τον «χρυσό της Μαντινείας» στο οινικό κάδρο. Σήμερα, το Κτήμα Τσέλεπου και το Κτήμα Σπυρόπουλου συνεχίζουν την παραγωγή κρασιών από την ποικιλία Μοσχοφίλερο, με τα τελευταία χρόνια να έχουν εντάξει στην γκάμα των κρασιών τους και αφρώδη κρασιά από αυτή την ποικιλία. Τόσο με την παραδοσιακή μέθοδο όσο και με αυτή της δεξαμενής.

Η αναφορά στα δύο τελευταία κτήματα δεν γίνεται γιατί είναι τα μοναδικά οινοποιεία της περιοχής της Μαντινείας, ούτε επειδή παράγουν αφρώδη κρασιά από Μοσχοφίλερο. Αλλά επειδή αντιλαμβάνονται αμφότερα ότι η ιστορία της ποικιλίας, αλλά και της Μαντινείας, έχουν βαθιές ρίζες στον χρόνο, όπως αποδεικνύει η ιστορία της οικογένειας Παπανικολάου. Γι’ αυτό και, όπως εκμυστηρεύτηκε ο σκηνοθέτης του ντοκιμαντέρ Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, του παρείχαν ολόπλευρη στήριξη στην ολοκλήρωση του εγχειρήματός του.

 

Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ:

Trust Barrels: Το Δρύινο Βαρέλι στην Άριστη Εκδοχή του

«Boutari & Chefs’ Stories»: Γεύσεις μιας Καινούργιας Ελλάδας

Αμπελώνας Καμκούτη: Με Αγάπη και Πάθος από Γενιά σε Γενιά

Ο Κώστας Προβατάς είναι πτυχιούχος Χημικός και κάτοχος του WSET Diploma in Wines and Spirits, του πιο απαιτητικού τίτλου σπουδών για το κρασί και τα αποστάγματα στην Ελλάδα. Είναι λάτρης του κρασιού και της ιστορίας. Κυρίως, όμως, της ιστορίας του κρασιού, της αδιάλειπτης στον χρόνο, αλλά και των επιμέρους μικρών ιστοριών του. Τα τελευταία χρόνια η ελιά συναγωνίζεται το αμπέλι για μια θέση στην καρδιά αλλά και στο μυαλό του.

ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ

Τα σημαντικότερα νέα της ημέρας, στο inbox σου κάθε μεσημέρι!

ΕΓΓPΑΦΕΙΤΕ ΣΤΟ NEWSLETTER

+