Σκέφτομαι πολύ αυτές τις μέρες τι θα πει εθνικό φρόνημα. Περιτριγυρισμένη από εξαιρετικές αναλύσεις, αλλά και αυθόρμητες αναρτήσεις στους τοίχους φίλων στα social media, προσπαθώ να καταλάβω τι σημαίνει εθνικό φρόνημα για εμένα. Γιατί, μην έχετε αμφιβολία, το εθνικό φρόνημα μπορεί να είναι συλλογικό, σημαίνει όμως παράλληλα και κάτι ξεχωριστό για τον καθένα και την καθεμία από εμάς. Μπορεί ακόμα να σημαίνει και πολλά πράγματα ταυτοχρόνως.
Για παράδειγμα, μπορεί οι παρελάσεις να αντιμετωπίζονται από μερίδα της κοινής γνώμης ως κατάλοιπο μιας άλλης εποχής, όμως για εμένα θα περικλείουν πάντα ζεστές, όμορφες αναμνήσεις. Με πήγαινε μικρό παιδί ο παππούς μου και ήταν εκείνες οι στιγμές μαζί του που ξύπνησαν μέσα μου το εθνικό φρόνημα. Ήταν οι περιγραφές του, τα διαβάσματα που κάναμε μαζί. Οι συζητήσεις μας για τους ήρωες του ’21. Οι συζητήσεις μας για το τι θα πει ηρωισμός. Έφυγε πριν κάποια χρόνια και πολύ θα ήθελα να ήταν ακόμα κοντά μας και να γιορτάζαμε τα 200 χρόνια από την επανάσταση μαζί.
Αλλά, είναι σύνθετη υπόθεση το εθνικό φρόνημα. Ο βαθύς λάτρης και γνώστης της ιστορίας πατέρας μου, μια ζωή θυμάμαι να μας παραπέμπει σε “πηγές”. Να μας ξυπνά την περιέργεια για την ιστορία και να μας υποψιάζει ώστε να μη βλέπουμε ποτέ μόνο μία πτυχή της. Υπάρχουν φορές που οι αναγνώσεις της ιστορίας, της δικής μας ιστορίας, μας κάνουν να νιώθουμε άβολα. Γεννούν άλλα συναισθήματα, πέρα από την υπερηφάνεια που συνήθως σχετίζεται με το εθνικό φρόνημα. Κι όμως, η δυνατότητά μας να συνθέτουμε, να προβληματιζόμαστε, να σκεφτόμαστε κριτικά, ενισχύει τελικά το φρόνημα αυτό, γιατί το χτίζει σε στέρεες βάσεις. Γιατί μας προσκαλεί να δούμε πίσω από τα φαντάσματα της ιστορίας πραγματικούς, ατελείς, αλλά παρόλα αυτά ηρωικούς ανθρώπους.
Πριν κάποιους μήνες, το νεότερο μέλος της οικογένειάς μας, εμπνευσμένος από τη ζωή του Λόρδου Βύρωνα, μας έβαλε να ακούσουμε ένα υπέροχο κομμάτι που έγραψε με αφορμή τη φετινή επέτειο. Κι αν ήταν εικονοκλαστικό μ’ έναν τρόπο, κι αν έδινε σάρκα και οστά στον μύθο και στον άνθρωπο, κι αν έλεγε τόσα για τις αντιφάσεις που μας κάνουν τελικά αυτό που είμαστε, ήταν τελικά μια έκφραση εθνικού φρονήματος κι αυτό, που μου προκάλεσε βαθιά συγκίνηση.
Στις 24 Μαρτίου του 2021, όμως, ήταν τελικά ένα παιδικό άκουσμα που ήχησε τυχαία μέσα απ’ το ραδιόφωνο του αυτοκινήτου σήμερα το πρωί που συνόψισε καλύτερα απ’ ό,τι κι αν σας έγραφα εδώ όλες μου τις σκέψεις. Επιστέγασμα και αφορμή για περισσότερες αναζητήσεις. Αντιφατικές, προσωπικές, αλλά και συλλογικές.
Ποιος στ’ αλήθεια είμαι εγώ και πού πάω
με χίλιες δυο εικόνες στο μυαλό
προβολείς με στραβώνουν και πάω
και γονατίζω και το αίμα σου φιλώ
