Τη δεύτερη φορά που πάτησα το πόδι μου στην Ιορδανία δεν κοίταζα τον ορίζοντα· κοίταζα τους ανθρώπους. Ταξίδευα ως παρατηρήτρια μιας γενιάς που μεγαλώνει ανάμεσα σε δύο κόσμους: την παράδοση που τη διαμόρφωσε και τη σύγχρονη πραγματικότητα που τη δοκιμάζει.
Ήθελα να ακούσω αληθινές ιστορίες ανθρώπων. Νέους/ες 20 έως 40 ετών, που ξυπνούν νωρίς για τη δουλειά τους, που σπουδάζουν πληρώνοντας οι ίδιοι τα δίδακτρα, που ερωτεύονται, αμφιβάλλουν, σχεδιάζουν. Μια γενιά που πατά με το ένα πόδι στην παράδοση και με το άλλο στη σύγχρονη πραγματικότητα – και προσπαθεί να κρατήσει ισορροπία χωρίς να χάσει τον εαυτό της.
Η έρευνα βασίστηκε σε γραπτά ερωτηματολόγια και εκτενείς προσωπικές συνεντεύξεις με άνδρες και γυναίκες από διαφορετικά κοινωνικά και οικονομικά στρώματα. Πραγματοποιήθηκε σε τρεις περιοχές. Στην πρωτεύουσα Αμμάν και στις ιστορικές πόλεις As-Salt και Madaba.
Το ερώτημα ήταν απλό, αλλά σύνθετο. Πώς αντιλαμβάνεται αυτή η γενιά τον εαυτό της, τις σχέσεις της, τα δικαιώματά της και, κυρίως, πώς βιώνει τη σχέση ανάμεσα στα δύο φύλα σήμερα. Το συμπέρασμα δεν ήταν μονοδιάστατο.
Αμμάν: Μια Πρωτεύουσα πιο Οικεία απ’ όσο Φανταζόμουν
Το λεωφορείο διασχίζει το κέντρο του Αμμάν. Από το παράθυρο, σύγχρονα καφέ στέκονται δίπλα σε παλιά πέτρινα κτίρια. Νεαροί με ακουστικά, κορίτσια με τζιν και σακάκι, άλλες με μακριά φορέματα και χιτζάμπ. Στη διάρκεια της μέρας ακούς από μακριά να ακούγεται η ώρα της προσευχής.
«Νιώθουμε ότι μπορούμε να γίνουμε τα πάντα, αλλά δεν ξέρουμε αν θα μας το επιτρέψει η πραγματικότητα».
Η εικόνα της πόλης μοιάζει να συμπυκνώνει το βασικό ερώτημα του ταξιδιού. Πώς ισορροπεί η νέα γενιά ανάμεσα στην παράδοση και την αλλαγή; Δίπλα μου κάθεται μια φοιτήτρια περίπου 21 ετών. Κρατά σημειώσεις, εναλλάξ κοιτάζει το κινητό της. Μιλά άπταιστα αγγλικά. Όταν της εξηγώ ότι βρίσκομαι στη χώρα για να καταγράψω πώς νιώθουν οι νέοι σήμερα, χαμογελά και μου λέει:
«Νιώθουμε ότι μπορούμε να γίνουμε τα πάντα, αλλά δεν ξέρουμε αν θα μας το επιτρέψει η πραγματικότητα».
Η φράση της γίνεται η πυξίδα της έρευνας.
Στο Αμμάν, η έννοια της «επιλογής» εμφανίζεται συχνά. Οι γυναίκες μπορούν να φορούν χιτζάμπ ή να μη φορούν. Μια 32χρονη εργαζόμενη στον ιδιωτικό τομέα μου εξηγεί ότι αποφάσισε να αρχίσει να το φορά στα 27 της, ως προσωπική έκφραση πίστης. «Δεν ήταν αποτέλεσμα πίεσης», λέει.
Την ίδια ημέρα, μια 23χρονη μου εκμυστηρεύεται πως επέλεξε να το αφαιρέσει παρότι της είχε επιβληθεί σε μικρή ηλικία. Η οικογένειά της, ύστερα από διάλογο, αποδέχτηκε την απόφασή της. Οι κοινωνικές ισορροπίες διαφέρουν από γειτονιά σε γειτονιά. Όμως η έννοια της προσωπικής απόφασης –όχι της επιβολής– είναι παρούσα.
Εκπαίδευση: Επένδυση Χωρίς Εγγύηση
Η εκπαίδευση θεωρείται βασική προϋπόθεση προόδου και για τα δύο φύλα, σε αυτή επενδύουν τόσο οι άνδρες όσο και οι γυναίκες. Ωστόσο, ένα στοιχείο επανερχόταν διαρκώς στις απαντήσεις των ερωτηματολογίων. Τα δίδακτρα συχνά πληρώνονται από τους ίδιους ή τις οικογένειές τους. Η επένδυση είναι μεγάλη. Και η απόδοση αβέβαιη.
Η εύρεση σταθερής εργασίας περιγράφεται ως δύσκολη. Οι μισθοί παραμένουν χαμηλοί, ενώ το κόστος ζωής αυξάνεται. Η οικονομική πίεση είναι ο κυρίαρχος παράγοντας που επηρεάζει την ψυχολογία τους. Πολλοί μιλούν για τη μετανάστευση – όχι ως όνειρο, αλλά ως εναλλακτική ανάγκης. Θέλουν να μείνουν στη χώρα τους, να εξελιχθούν εκεί. Όμως η αβεβαιότητα καθυστερεί αποφάσεις όπως ο γάμος, η απόκτηση κατοικίας ή η δημιουργία οικογένειας.
Ένας 28χρονος μηχανικός το διατυπώνει με σαφήνεια: «Δεν θέλω να φύγω. Θέλω να μπορώ να ζήσω αξιοπρεπώς εδώ». Η φράση του συμπυκνώνει το βασικό δίλημμα πολλών νέων ανδρών στην Ιορδανία. Η επιθυμία παραμονής στη χώρα τους συγκρούεται με την οικονομική ασφυξία και τις κοινωνικές προσδοκίες.
Παρότι η παραμονή ενός άνδρα σε κατάσταση αγαμίας δεν στιγματίζεται ανοιχτά και συχνά θεωρείται κοινωνικά αποδεκτή, υφίσταται μια άτυπη αλλά υπαρκτή πίεση από το φιλικό και ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον. Η δημιουργία οικογένειας αντιμετωπίζεται ως φυσική και αναμενόμενη εξέλιξη της ενήλικης ζωής.
Μια ανύπαντρη ή διαζευγμένη γυναίκα, στις περισσότερες περιπτώσεις, συνεχίζει να διαμένει με την οικογένειά της μέχρι να παντρευτεί ή να ξαναπαντρευτεί. Η αυτόνομη διαβίωση δεν είναι πάντα κοινωνικά αποδεκτή.
Όταν αυτή καθυστερεί –είτε για οικονομικούς λόγους είτε από προσωπική επιλογή– ο άνδρας συχνά βρίσκεται αντιμέτωπος με υπαινιγμούς ή ερωτήσεις που, έστω και διακριτικά, υπονοούν ότι «κάτι δεν προχωρά όπως θα έπρεπε». Αυτή η συνεχής υπενθύμιση μπορεί να μετατραπεί σε ψυχολογική πίεση, ιδίως σε μια κοινωνία όπου ο ρόλος του άνδρα ως οικονομικού πυλώνα της οικογένειας παραμένει ισχυρός.
Για τις γυναίκες, το πλαίσιο είναι ακόμη πιο σύνθετο. Η πρόσβαση στην εκπαίδευση και στην αγορά εργασίας έχει ενισχυθεί σημαντικά, και η ακαδημαϊκή τους πορεία ενθαρρύνεται. Ωστόσο, μετά την ολοκλήρωση των σπουδών, η κοινωνική και οικογενειακή προσδοκία μετατοπίζεται σχεδόν αυτόματα προς τον γάμο και τη δημιουργία οικογένειας. Η επαγγελματική εξέλιξη συχνά συνυπάρχει με την αίσθηση ότι πρόκειται για ένα «ενδιάμεσο στάδιο» πριν από τον οικογενειακό ρόλο.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και το ζήτημα της διαμονής. Μια ανύπαντρη ή διαζευγμένη γυναίκα, στις περισσότερες περιπτώσεις, συνεχίζει να διαμένει με την οικογένειά της μέχρι να παντρευτεί ή να ξαναπαντρευτεί. Η αυτόνομη διαβίωση δεν είναι πάντα κοινωνικά αποδεκτή, ιδίως εκτός της πρωτεύουσας.
Έτσι, ακόμη και όταν μια γυναίκα είναι οικονομικά ανεξάρτητη, η προσωπική της αυτονομία αποτελεί ζήτημα συνεχούς διαπραγμάτευσης μέσα σε ένα πλαίσιο συλλογικών αξιών και οικογενειακής εποπτείας. Σε αυτό το περιβάλλον, οι επιλογές δεν είναι απόλυτα ελεύθερες, ούτε απόλυτα περιορισμένες.
Διαμορφώνονται μέσα από μια συνεχή ισορροπία ανάμεσα στην προσωπική επιθυμία και στη συλλογική προσδοκία – μια ισορροπία που καθορίζει σε μεγάλο βαθμό το πώς οι νέοι και οι νέες στην Ιορδανία αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους και το μέλλον τους. Και όλα αυτά διαφέρουν από οικογένεια σε οικογένεια και από πόλη σε πόλη.
Η Γενιά των Social Media και η Σύγκρουση των Προσδοκιών
Ιδιαίτερα στις ηλικίες 20-25, η επιρροή των κοινωνικών δικτύων είναι εμφανής. Οι νέοι συγκρίνουν τη ζωή τους με ψηφιακές εικόνες επιτυχίας και ευημερίας. Οι προσδοκίες για καριέρα, σχέσεις και οικονομική ανεξαρτησία διαμορφώνονται πολλές φορές μέσα από μια οθόνη, αλλά όχι σε όλους/ες.
Η σύγκρουση ανάμεσα στους προσωπικούς στόχους, στις κοινωνικές απαιτήσεις και στην οικονομική πραγματικότητα δημιουργεί άγχος. Πολλοί δηλώνουν ότι θέλουν περισσότερα από όσα μπορούν να αποκτήσουν τη δεδομένη στιγμή – όχι από ματαιοδοξία, αλλά από την ανάγκη να ανταποκριθούν σε ένα «ιδανικό» που τους περιβάλλει. Η οικονομία, περισσότερο από την κουλτούρα, φαίνεται να αποτελεί το βασικό εμπόδιο.
Al Salt: Παράδοση με Βαθιές ρίζες
Στην πόλη As Salt, με έντονη ιστορική ταυτότητα και αναγνώριση από την UNESCO για την πολιτιστική της αξία, διατηρεί έναν πιο παραδοσιακό ρυθμό ζωής. Εδώ, η οικογένεια έχει καθοριστικό ρόλο στις αποφάσεις των νέων. Οι ευθύνες έρχονται νωρίς, για άνδρες και γυναίκες.
Ένας 35χρονος πατέρας δύο παιδιών μου μιλά για το άγχος του ως βασικού οικονομικού υποστηρικτή. «Δεν είναι θέμα εγωισμού, είναι θέμα ευθύνης. Δεν φοβάμαι τη δουλειά. Φοβάμαι να μην μπορώ να καλύψω όσα χρειάζονται». Η οικονομική ανασφάλεια δεν είναι αφηρημένη έννοια. Μεταφράζεται σε αναβολή γάμου, καθυστέρηση τεκνοποίησης, αβεβαιότητα για το μέλλον.
Madaba: Πολυφωνία και Συνύπαρξη
Στην πόλη Madaba, η συνύπαρξη διαφορετικών θρησκευτικών κοινοτήτων δημιουργεί μια αίσθηση πολιτισμικού μωσαϊκού. Οι νέοι μιλούν για αποδοχή και συνύπαρξη με φυσικότητα. Ωστόσο, ο μέσος όρος ηλικίας γάμου για τις γυναίκες διαμορφώνεται περίπου στα 24 έτη, ενώ για τους άνδρες κοντά στα 30.
Το παραδοσιακό οικογενειακό μοντέλο παραμένει ισχυρό, αλλά δεν είναι αμετάβλητο. Οι σχέσεις πλέον δεν ξεκινούν αποκλειστικά μέσω οικογενειακής διαμεσολάβησης. Πολλά ζευγάρια γνωρίζονται στο πανεπιστήμιο, στη δουλειά ή μέσω φίλων. Ωστόσο, η οικογένεια εξακολουθεί να επηρεάζει βαθιά τις τελικές αποφάσεις.
Ο Ρόλος της Γυναίκας: Πρόοδος με Αντιφάσεις
Οι γυναίκες στην Ιορδανία μορφώνονται και εργάζονται και αυτό είναι κοινωνικά αποδεκτό. Ωστόσο, ο ρόλος τους μέσα στο σπίτι παραμένει κεντρικός, ιδίως ως προς την ανατροφή των παιδιών. Σε ορισμένα ζευγάρια οι ευθύνες μοιράζονται. Σε άλλα, η κατανομή θεωρείται δεδομένη.
Πολλοί άνδρες πιστεύουν πως οι γυναίκες είναι πιο ικανές στη διαχείριση της οικογένειας. Η παραδοχή αυτή εκφραζόταν με σεβασμό, αλλά ταυτόχρονα αναδείκνυε την ανθεκτικότητα ενός παραδοσιακού πλαισίου. Η κοινωνία δεν βρίσκεται σε ρήξη με το παρελθόν της. Βρίσκεται σε διαπραγμάτευση.
Ασφάλεια και Φιλοξενία
Πριν ταξιδέψω, η ασφάλεια ήταν το πρώτο ερώτημα που δεχόμουν από φίλους και γνωστούς. «Είναι ασφαλές;» Η πιο συναρπαστική ανάμνηση που έχω από το ταξίδι μου συνδέεται ακριβώς με αυτή την ανησυχία. Μια μέρα, περιμένοντας το λεωφορείο σε κεντρική λεωφόρο του Αμμάν, δεν ήμουν βέβαιη αν βρισκόμουν στη σωστή κατεύθυνση.
Στην Ιορδανία δεν είσαι απλώς τουρίστας. Είσαι φιλοξενούμενος. Και ο φιλοξενούμενος προστατεύεται.
Πλησίασα έναν μοτοσυκλετιστή τροχονόμο και τον ρώτησα, στα αγγλικά, αν περιμένω στο σωστό σημείο. Η αντίδρασή του με αιφνιδίασε. Όταν είδε να πλησιάζει, σήκωσε το χέρι του και το σταμάτησε κυριολεκτικά στη μέση της λεωφόρου, ώστε να μπορέσω να επιβιβαστώ με ασφάλεια. Εκείνη τη στιγμή κατάλαβα κάτι ουσιαστικό.
Στην Ιορδανία δεν είσαι απλώς τουρίστας. Είσαι φιλοξενούμενος. Και ο φιλοξενούμενος προστατεύεται. Ως γυναίκα που ταξίδευε μόνη, το αίσθημα ασφάλειας ήταν διαρκές. Σε κάθε διαδρομή υπήρχε κάποιος πρόθυμος να με βοηθήσει. Η γνώση της αγγλικής γλώσσας από πολλούς νέους ενισχύει αυτή την αίσθηση προσβασιμότητας και επικοινωνίας.
Είναι, Τελικά, Χαρούμενοι;
Το ερώτημα παραμένει. Είναι η νέα γενιά χαρούμενη; Η απάντηση δεν είναι μονολεκτική. Συνάντησα μια γενιά μορφωμένη, φιλόδοξη και βαθιά συνειδητοποιημένη. Μια γενιά που δεν είναι δυστυχισμένη, αλλά δεν είναι και πραγματικά χαρούμενη. Ο μεγαλύτερος περιορισμός δεν είναι τα μελανά σημεία της κουλτούρας. Είναι η οικονομία.
Κι όμως, παρά την πίεση, υπάρχει αξιοπρέπεια. Υπάρχει φιλοξενία. Ως Ελληνίδα, ένιωσα απροσδόκητη οικειότητα. Παρά τις γεωγραφικές αποστάσεις, αναγνώρισα κοινά στοιχεία. Τη σημασία της οικογένειας, την αξία της αξιοπρέπειας, τη γενναιοδωρία προς τον επισκέπτη.
Ένιωσα ότι αυτή η γενιά ζει σε ένα μεταίχμιο. Σέβεται βαθιά την οικογένεια και την παράδοση, αλλά διεκδικεί χώρο για τον εαυτό της. Επιθυμεί πρόοδο, χωρίς να αποκόπτεται από τις ρίζες της. Και οι νέοι της –με τις αντιφάσεις και τις αγωνίες τους– αποτελούν την πιο αυθεντική της εικόνα. Μια κοινωνία αυθεντική και ανθρώπινη.
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ και στο μηνιαίο newsletter No Man’s Land – στο οποίο μπορείτε να κάνετε την εγγραφή σας εδώ.
Ολυμπιακοί Αγώνες 2028: Αποκλεισμοί στο Όνομα της Ισότητας
