Σε μια περίοδο όπου ο αθλητισμός αναζητά ισορροπία ανάμεσα στη δίκαιη συμμετοχή και τη συμπερίληψη, η νέα πολιτική της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής επαναφέρει ένα ανοιχτό ερώτημα: ποιος ανήκει σε ποια κατηγορία και με ποια κριτήρια. Η απόφαση για τον αποκλεισμό τρανς γυναικών και ορισμένων ίντερσεξ αθλητριών αγγίζει ένα πεδίο όπου επιστήμη, πολιτική και δικαιώματα δύσκολα συγκλίνουν.
Η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή (ΔΟΕ) ανακοίνωσε την περασμένη εβδομάδα ότι οι τρανς γυναίκες και πολλές ίντερσεξ αθλήτριες θα αποκλειστούν από τη συμμετοχή στη γυναικεία κατηγορία των αγωνισμάτων.
Σύμφωνα με τη νέα πολιτική της ΔΟΕ, οι αθλητές θα υποβάλλονται σε εξετάσεις για το γονίδιο SRY (το οποίο, συνήθως, είναι συνδεδεμένο με τα χρωμοσώματα Y, που καθορίζουν το αρσενικό φύλο). Το ζήτημα της συμμετοχής τρανς ατόμων και αθλητριών με διαφοροποιήσεις στην ανάπτυξη του φύλου (DSD) στη γυναικεία κατηγορία απασχολεί τον παγκόσμιο αθλητισμό εδώ και δεκαετίες, χωρίς μέχρι σήμερα να έχει δοθεί μια πλήρως τεκμηριωμένη και κοινά αποδεκτή απάντηση.
Η Αμερικανική Πολιτική Συγκυρία
Σε ένα πολιτικό περιβάλλον όπου ο αποκλεισμός της συμμετοχής τρανς αθλητριών αποτελεί στρατηγική της κυβέρνησης Trump −ο Αμερικανός πρόεδρος έχει υπογράψει σχετικό εκτελεστικό διάταγμα−, η ευθυγράμμιση της ΔΟΕ με ευρύτερες πολιτικές κατευθύνσεις ενόψει των Ολυμπιακών Αγώνων του 2028 στο Λος Άντζελες επαναφέρει στο προσκήνιο μια ήδη ανοιχτή και σύνθετη συζήτηση.
Πριν καταγράψουμε διεξοδικότερα τις αιτιάσεις της ΔΟΕ και τις αντιδράσεις που προκάλεσε η απόφαση, αξίζει να επισημανθεί ότι οι τρανς αθλητές που διαγωνίζονται σε υψηλού επιπέδου διοργανώσεις είναι ελάχιστες. Στοιχεία του National Collegiate Athletic Association −του οργανισμού που ρυθμίζει τον πανεπιστημιακό αθλητισμό στις ΗΠΑ− πιστοποιούν ότι, από τους περίπου 510.000 αθλητές των αμερικανικών κολεγίων, λιγότεροι από 10 ήταν τρανς, ένα ποσοστό μικρότερο του 0,002%.
Σε ολυμπιακό επίπεδο, από τότε που επιτράπηκε η συμμετοχή γυναικών στους αγώνες, το 1900, μόνο μία τρανς γυναίκα, η Νεοζηλανδή αρσιβαρίστρια Laurel Hubbard, συμμετείχε σε αγώνες, το 2021, χωρίς μάλιστα να κερδίσει κάποιο μετάλλιο.
Η συμμετοχή ή μη των τρανς γυναικών στους Ολυμπιακούς Αγώνες συνιστά πρωτίστως ζήτημα ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ωστόσο, το γεγονός ότι οι παρουσίες τους παραμένουν εξαιρετικά περιορισμένες −για λόγους που δεν εξετάζονται στο παρόν κείμενο− υποδηλώνει ότι ο αποκλεισμός τους προβάλλεται ως λύση σε ένα πρόβλημα το οποίο, προσώρας, δεν μοιάζει να έχει ευρεία έκταση.
Οι Αιτιάσεις της ΔΟΕ
Στο έγγραφο των 10 σελίδων που έστειλε η ΔΟΕ στις διεθνείς αθλητικές ομοσπονδίες με σκοπό να υιοθετηθεί η νέα πολιτική, επισημαίνεται εμφατικά ότι οι «βιολογικοί άνδρες» κατέχουν σημαντικά αθλητικά πλεονεκτήματα έναντι των cis γυναικών και ότι «δεν υπάρχουν επί του παρόντος στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η καταστολή της τεστοστερόνης ή η ορμονοθεραπεία που επιβεβαιώνει το φύλο εξαλείφει αυτό το πλεονέκτημα.
Πιο συγκεκριμένα, γράφει πως «υπάρχει ένα πλεονέκτημα απόδοσης 10-12% για τους άνδρες στα περισσότερα αγωνίσματα τρεξίματος και κολύμβησης» και, ακόμη, πως «υπάρχει ένα πλεονέκτημα απόδοσης 20+% για τους άνδρες στα περισσότερα αγωνίσματα ρίψης και αλμάτων. Το πλεονέκτημα απόδοσης των ανδρών μπορεί να είναι μεγαλύτερο από 100% σε αγωνίσματα που περιλαμβάνουν μεγάλη μυϊκή δύναμη, όπως η πυγμαχία ή η άρση βαρών».
Αιτιολογώντας περαιτέρω την απόφαση να αποκλειστούν τρανς σε γυναικεία αγωνίσματα, η ομοσπονδία υποστηρίζει πως «οι τρανς αθλητές με χρωμοσώματα XY −το τυπικό ανδρικό χρωμοσωμικό σύστημα− και οι αθλητές με XY-DSD −ανδρικό χρωμόσωμα, αλλά και διαφοροποιήσεις στην ανάπτυξη του φύλου− έχουν συνήθως όρχεις και επίπεδα τεστοστερόνης αντίστοιχα με των ανδρών. Στην πλειονότητά τους δε, ο οργανισμός τους ανταποκρίνεται στα ανδρογόνα, δηλαδή αξιοποιεί την τεστοστερόνη κατά την ανάπτυξη, την ωρίμανση και σε όλη τη διάρκεια της αθλητικής τους πορείας».
Η Περιπλοκότητα Καθορισμού του Φύλου
Το βιολογικό φύλο, ωστόσο, είναι πιο περίπλοκο και κανένα τεστ δεν μπορεί να προσδιορίσει με βεβαιότητα αν κάποιος είναι άνδρας ή γυναίκα, καθώς υπάρχουν ορισμένες ίντερσεξ παθήσεις που μπορούν να επηρεάσουν το αν κάποιος αναπτύσσει θηλυκά αναπαραγωγικά όργανα, αρσενικά αναπαραγωγικά όργανα ή και τα δύο.
Άλλωστε, μια μελέτη του 2024, που χρηματοδοτήθηκε εν μέρει από τη ΔΟΕ, είχε καταλήξει στο συμπέρασμα πως οι τρανς γυναίκες ενδέχεται να μειονεκτούν σε ορισμένες αθλητικές μετρήσεις. Επιπλέον, ανασκόπηση 52 μελετών διαπίστωσε ότι η αθλητική απόδοση των τρανς γυναικών γενικά έτεινε να είναι ίδια με αυτή των cis γυναικών έπειτα από ένα ή περισσότερα χρόνια ορμονοθεραπείας, με αποτέλεσμα οι γενικές απαγορεύσεις επιλεξιμότητας να μη δικαιολογούνται.
Τέλος, δοκιμές με χρήση του τεστ SRY −όπως αυτή που προτείνει τώρα η ΔΟΕ− είχαν πραγματοποιηθεί στους Ολυμπιακούς Αγώνες της δεκαετίας του 1990, αλλά σύντομα εγκαταλείφθηκαν, καθώς εκφράστηκαν σοβαρές επιστημονικές και ηθικές επιφυλάξεις για την ακρίβειά τους και για τις επιπτώσεις στους αθλητές.
Σε αυτό το γενικότερο και πληρέστερο πλαίσιο, η νέα πολιτική της ΔΟΕ επαναφέρει τη συζήτηση περί συμμετοχής ή αποκλεισμού των τρανς ατόμων με μεγαλύτερη ένταση. Άλλωστε, ανάμεσα στην επιδίωξη της αγωνιστικής ισότητας και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ο παγκόσμιος αθλητισμός καλείται για ακόμη μία φορά να ισορροπήσει σε ένα πεδίο όπου η επιστήμη, η πολιτική και η κοινωνία, προσώρας τουλάχιστον, δεν συγκλίνουν.
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ και στο μηνιαίο newsletter No Man’s Land – στο οποίο μπορείτε να κάνετε την εγγραφή σας εδώ.
Το Δικαίωμα στην Άμβλωση Υποχωρεί στη Δύση – Γιατί;
Η Ζωή Μετά τη Γέννα: Νέες Μητέρες εν Δράσει
Γυναικείος Oργασμός, Αχ! Αυτή η Προσποίηση
