Στην καρδιά της Art Athina 2025, η παρουσίαση της Valentina Bartolini ξεδιπλώνεται σαν ιστορία που σε καλεί να μπεις μέσα – όχι απλώς να δεις, αλλά να αισθανθείς.
Εκεί όπου η μνήμη, το όνειρο και η εσωτερική αναζήτηση συναντούν το φως, διότι ο κόσμος της δεν είναι στατικός, αλλά ζωντανός, μια σιωπηλή συνομιλία ανάμεσα στο συναίσθημα και την εικόνα. Μεγαλωμένη ανάμεσα στην Ελλάδα και την Ιταλία, με ρίζες στην Περούτζια, η καλλιτέχνις προσεγγίζει το «ανάμεσα» όχι ως σημείο στον χάρτη, αλλά ως χώρο μεταμόρφωσης – έναν τόπο όπου η ταυτότητα, η εμπειρία και το φαντασιακό συνυπάρχουν και επαναπροσδιορίζονται.
Από τα αιωρούμενα τοπία της σειράς «Sky Ladder» περνά στην ατομική έκθεση «Belly of the Fish» (Η Κοιλιά του Ψαριού), όπου η κοιλιά γίνεται ένας κλειστός, αλχημικός χώρος, σαν τη βιβλική φάλαινα του Ιωνά. Καθρέφτες, βουνά και υβριδικά πλάσματα αναδύονται ως βιομορφικές μορφές σε διαρκή αλλαγή.
Πάνω σε χειροποίητο χαρτί από το Νεπάλ, οι λεπτομερείς κουκκίδες της συγκροτούν ρευστά σώματα που αιωρούνται. Η ευθραυστότητα του υλικού αντανακλά τη μεταμορφωτική δύναμη των έργων της που οδηγεί βαθύτερα στη μνήμη.
Συναντηθήκαμε στον χώρο της έκθεσης για τη συνέντευξη μας, όπου η ατμόσφαιρα των έργων με παρέσυρε αβίαστα στο εσωτερικό της σύμπαν, σαν ένα ταξίδι που ξεκινούσε σιωπηλά και σε οδηγούσε όλο και βαθύτερα μέσα του.
Στην έκθεση «Belly of the Fish» η «κοιλιά» παρουσιάζεται ως ένας εσωτερικός, μεταμορφωτικός χώρος. Τι σημαίνει για εσάς αυτή η έννοια;
Ο τίτλος της έκθεσης παραπέμπει στην κατανόηση του εσωτερικού κόσμου και της μεταμόρφωσης, όπως η παραμονή στην κοιλιά της φάλαινας στην ιστορία του Ιωνά στην Παλαιά Διαθήκη. Πρόκειται για μια διαδικασία ενδοσκόπησης και προσήλωσης, η οποία δημιουργεί χώρο συγκέντρωσης και μετατοπίζει την προσοχή από τον εξωτερικό κόσμο προς το εσωτερικό.
Η «κοιλιά» συμβολίζει τη μεταμόρφωση μέσω της απομόνωσης, το πώς μερικές φορές χρειάζεται να καθίσουμε στη σκιά για να «αφουγκραστούμε» τον ήλιο. Για τον Ιωνά, ο μεταμορφωτικός χώρος ήταν η κοιλιά του κήτους, για μένα είναι η ίδια η διαδικασία της ζωγραφικής. Η ζωγραφική απαιτεί να περιοριστείς στνο χώρο και να κοιτάξεις προς τα «μέσα» για να περάσεις μετά στην εξωτερίκευση.
Η δουλειά σας βασίζεται πολύ στη διαίσθηση και στο ασυνείδητο. Πώς ξεκινά συνήθως ένα έργο και πότε καταλαβαίνετε ότι έχει ολοκληρωθεί;
Βασίζομαι στην αυθόρμητη καταγραφή, χωρίς προσχέδια. Συνήθως ένα έργο ξεκινάει από ένα σημείο στο χαρτί και αναπτύσσεται οργανικά χωρίς να υπάρχει κάποιο πλάνο. Ενώνοντας τις μορφές δημιουργείται μια μεγαλύτερη αφήγηση. Όσον αφορά την ολοκλήρωση ενός έργου, με απασχολεί η έννοια του ημιτελούς (non-finito). Συχνά σκέφτομαι τη φράση του Martin Heidegger «όταν κάτι είναι τελειωμένο, ηρεμεί μέσα στον εαυτό του».
Το μη ολοκληρωμένο δεν καταφέρνει να ησυχάσει. Έτσι αντιλαμβάνομαι και το τέλος ενός έργου: όχι τόσο μέσα από την αρμονική διάταξη των επιμέρους στοιχείων, αλλά από τη στιγμή που νιώθω πως το έργο έχει βρει τη δική του εσωτερική ηρεμία. Με ενδιαφέρει κυρίως «το φέγγος που έχει ριχτεί στο έργο τέχνης», η διαδικασία εξερεύνησης και απόκαλυψης, μέσα από την οποία το ίδιο το έργο αναδύεται. Είναι σαν το έργο όσο δημιουργείται να βρίσκεται σε μια λανθάνουσα κατάσταση και όσο προχωράει η διαδικασία να φανερώνεται, να «ξεσκεπάζεται».
Ο τίτλος της έκθεσης παραπέμπει στην ιστορία του Ιωνά. Υπάρχει κάποια προσωπική εμπειρία ή συναίσθημα που συνδέεται με αυτή την ιδέα της εσωτερικής αλλαγής;
Οι εσωτερικές αλλαγές είναι μια εμπειρία που αφορά όλους μας. Αυτό που με ενδιαφέρει περισσότερο δεν είναι μια συγκεκριμένη προσωπική στιγμή, αλλά η ίδια η διαδικασία των μεταμορφώσεων ως μια ενδιάμεση κατάσταση εσωστρέφειας και αναστοχασμού. Δεν εστιάζω απαραίτητα στο αποτέλεσμα που αυτή φέρει. Eίναι ένας εσωτερικός διάλογος και μια στροφή του ατόμου προς τον εαυτό του και τις σκέψεις του.
Ο Γάλλος φιλόσοφος Gaston Bachelard στο βιβλίο του «Η Φλόγα του Κεριού» λέει ότι η φλόγα είναι ένα μικρό αλλά πολύ δυνατό σημείο όπου συγκεντρώνεται η φαντασία μας. Η φλόγα είναι ένα μέσο για να συγκεντρωθούμε και να σκεφτούμε βαθιά. Όταν κοιτάμε τη φλόγα, δεν κοιτάμε γύρω μας, αλλά μέσα μας. Η συνομιλία με τη φλόγα είναι σαν να μιλάμε με τον ίδιο μας τον εαυτό, μια στιγμή που γινόμαστε συγχρόνως τόσο θεατές όσο και αντικείμενο της παρατήρησής μας.
Στα έργα σας βλέπουμε συχνά πλάσματα που μοιάζουν μισά ζώα, μισά φυτά ή τοπία. Τι σας ελκύει σε αυτές τις μορφές;
Με ενδιαφέρει η διήγηση της ιστορίας αυτών των φανταστικών όντων. Όσο προχωράει η διαδικασία, η αρχική αναγνώριση των μορφών που φτιάχνω υποχωρεί και η παρατήρηση καταγράφεται όπως βιώνεται εσωτερικά. Τα υβριδικά αυτά πλάσματα εσωκλείουν άλλες μορφές μέσα τους και είναι σαν φτιάχνεται ένας μυθικός κήπος.
Ακόμη, οι φόρμες των ψαριών ή των πουλιών με εξυπηρετούν ως προς την ανοιχτότητά και ευπλαστότητά τους. Έτσι καταλήγω να φτιάχνω αλλόκοτα πλάσματα που αναδύονται από επαναλαμβανόμενα μοτίβα θαλάσσιων ζώων και υδρόβιων φυτών, ενώ εξελίσσονται σε οργανικές διαειδικές μορφές.
Οι απρόσμενες συναντήσεις έχουν ονειρικό χαρακτήρα και οι «ανείπωτες» μορφές παραμένουν ανεξήγητες. Γενικά στην εποχή μας δεν μπορούμε να αντέξουμε την απροσδιοριστία ή την αμφισημία, όμως νομίζω ότι η έννοια του ανείπωτου είναι σημαντική. Είναι δύσκολο να μιλήσεις για τη ζωγραφική, γιατί η ζωγραφική είναι μια γλώσσα από μόνη της.
Χρησιμοποιείτε χειροποίητο χαρτί από το Νεπάλ. Επηρεάζει αυτό το υλικό τον τρόπο με τον οποίο δουλεύετε;
Το χειροποίητο χαρτί από το Νεπάλ παράγεται από Bamboo Kozo και ίνες Lokta και χρησιμοποιείται παραδοσιακά στη καλλιγραφία σε θρησκευτικά και διοικητικά αρχεία λόγω της ανθεκτικότητάς του. Λεπτό, υπόλευκο και σχεδόν εύθραυστο στην όψη, θυμίζει πέπλο ή πολύ λεπτό ύφασμα και δεν μπορείς να σβήσεις ή να κάνεις πολλές επεμβάσεις σε αυτό.
Κατ’ αυτόν τον τρόπο ενισχύει την προσήλωση στη σημείωση και δίνει μεγαλύτερη δυνατότητα εμβάθυνσης, επιτρέποντας μια βαθιά εγγύτητα με το ίδιο το υλικό. Παράλληλα, επειδή κάθε φύλλο είναι χειροποίητο και δυσεύρετο, η υφή και οι φυσικές διαφοροποιήσεις στην κατανομή των ινών προσδίδουν σε κάθε επιφάνεια διακριτή μορφολογική ιδιαιτερότητα, ενισχύοντας ταυτόχρονα τη σύνδεση με την παραδοσιακή, χειρωνακτική διαδικασία παραγωγής. Ήδη προτού ξεκινήσω να δουλεύω, κάθε χαρτί είναι μοναδικό.
Τα σχέδιά σας φτιάχνονται από πολλές μικρές τελείες. Τι σας προσφέρει αυτή η αργή και λεπτομερής διαδικασία;
Η λεπτομερής διαδικασία λειτουργεί για μένα σαν τρόπος αποδόμησης της μορφής. Το σώμα ενός ζώου, ή ακόμη και η ουρά του, μπορεί να συγκροτηθεί από τελείες, γραμμές, καμπύλες και σχήματα που επαναλαμβάνονται και πολλαπλασιάζονται διαρκώς. Σαν ένα ατελείωτο ψηφιδωτό που φέρει ιστορίες κρυμμένων σημείων.
Είναι σαν να αποκαλύπτονται τα εσωτερικά του όργανα μέσα από μια αποδόμηση των αναγνωρίσιμων μορφών και μια αποτύπωση του ψυχικού τους τοπίου. Αυτή η διαδικασία ξεκινά ως εμπειρία ελευθερίας. Η προσήλωση στις μικρές χειρονομίες επιτρέπει στο μαγικό, μυθικό ή σουρεαλιστικό στοιχείο να αναδυθεί οργανικά. Ταυτόχρονα, λειτουργεί ως μέσο προσέγγισης της ίδιας της ουσίας των πραγμάτων που ζωγραφίζω, σαν μια αργή, σχεδόν διαλογιστική, προσπάθεια γνωριμίας, κατανόησης και σύνδεσης.
Τι θα θέλατε να νιώσει ή να σκεφτεί ο επισκέπτης φεύγοντας από την έκθεση;
Μου αρέσει να αφήνεται χώρος στο άγνωστο και στην εσωτερική εστίαση. Κάθε άτομο βλέπει ό,τι θέλει στα έργα και κάθε προκαθορισμένη αφήγηση μπορεί να ανατραπεί. Καθώς τα όρια ανάμεσα στο ανθρώπινο και το μη ανθρώπινο, το έμψυχο και το άψυχο μετατοπίζονται, η εμπειρία γίνεται πιο προσωπική και ρευστή.
Είναι ωραίο σε μια εποχή αδιάκοπων αναταράξεων να παρατηρούμε τη μεταμόρφωση και να επαναπροσδιοριζόμαστε. Ακόμα και οτιδήποτε μοιάζει αμετάβλητο και προκαθορισμένο βρίσκεται σε κατάσταση συνεχούς μεταβολής. Είναι όπως το ενδιαφέρον μας για τα σύννεφα… Όταν σηκώνουμε το βλέμμα στον ουρανό και αφήνουμε τα μάτια να χαθούν στα ακανόνιστα σχήματα, ερχόμαστε αντιμέτωποι με το άπειρο και το απροσδιόριστο. Κι όμως, σχεδόν ασυναίσθητα, προσπαθούμε να τους δώσουμε μορφή.
- Η έκθεση της Valentina Bartolini στην γκαλερί Callirrhoë θα διαρκέσει έως τις 21 Μαρτίου 2026.
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ:
«Όλα Έχουν Σχέση με τη Μητέρα» στη Ζωή και στα Βιβλία
Η «Επιστροφή» της Melania Trump και η Πολιτική της Αγιογραφίας
