Χριστίνα Καράμπελα: Μήπως Έχουμε Καταλάβει Λάθος την Gen Z;

Τα τελευταία χρόνια έχω πραγματικά χάσει το μέτρημα σχετικά με το πόσες φορές έχω ακούσει κάποιον συνομήλικο ή μεγαλύτερό μου να σχολιάζει την Gen Z ως «πρόωρα» απαιτητική, ανελαστική, υπερβολικά οριοθετημένη –ο λιγότερο κομψός όρος είναι κακομαθημένη–, φιλοχρήματη, ονειροπαρμένη, υπερφιλόδοξη, υπερχαλαρή, υπερευαίσθητη ή τελείως αναίσθητη. Όλα αυτά κυρίως ιδιωτικά βέβαια – κατά τα άλλα, σε συνέδρια και career fairs συναγωνιζόμαστε ποιος θα τους προσλάβει πρώτος.

Το ότι στα παραπάνω χωράνε και μπόλικες αντιφάσεις δεν φαίνεται να μας προβληματίζει ιδιαίτερα. Ούτε μπαίνουμε συχνά στον κόπο να αναρωτηθούμε τι μπορεί να κρύβεται πίσω από αυτές τις εύκολες ταμπέλες. Ειδικά όταν η καθημερινότητα φροντίζει να μας προσφέρει απλόχερα συμπεριφορές που μοιάζουν να τις επιβεβαιώνουν.

Βλέπουμε έναν 25χρονο να φεύγει από μια δουλειά για 200 ευρώ παραπάνω και η γρήγορη εξήγηση είναι «δεν έχει loyalty». Βλέπουμε κάποιον να αρνείται να απαντήσει σε ένα email το Σαββατοκύριακο και σκεφτόμαστε «δεν θέλει να δουλέψει». Κι έπειτα αρχίζουμε με μεγάλη ευκολία να εντοπίζουμε κάθε επόμενο περιστατικό που επιβεβαιώνει την ιστορία που έχουμε ήδη πει στον εαυτό μας.

Το πιο δύσκολο είναι να κάνουμε τη δεύτερη σκέψη.

Τα 200 ευρώ μπορεί να σημαίνουν πολύ περισσότερα για κάποιον που δίνει το μισό του εισόδημα στο νοίκι απ’ ό,τι ήταν για εμάς στην ίδια ηλικία. Η απροθυμία να επενδύσει κανείς δέκα χρόνια σε μια εταιρεία μπορεί να μοιάζει λίγο λιγότερο παράλογη για μια γενιά που ενηλικιώθηκε μέσα σε οικονομικές κρίσεις, πανδημία, πολέμους, κλιματική ανασφάλεια και τώρα την υπόσχεση –ή απειλή– ότι η AI θα ξαναγράψει τους όρους για μεγάλο μέρος της αγοράς εργασίας.

Δεν σημαίνει ότι κάθε συμπεριφορά είναι δικαιολογημένη. Ούτε ότι κάθε στερεότυπο γεννιέται από το απόλυτο τίποτα. Σημαίνει, απλώς, ότι η συμπεριφορά που βλέπουμε και η εξήγηση που της δίνουμε είναι δύο διαφορετικά πράγματα.

Και όλο αυτό θα με προβλημάτιζε πολύ λιγότερο αν δεν πίστευα ότι έχουμε σήμερα πρωτοφανή ανάγκη από αυτό που λέμε –με τον κάπως fancy όρο– «διαγενεακή αλληλεγγύη». Που, στην πραγματικότητα, δεν είναι τίποτε περισσότερο από μια πανάρχαιη ανθρώπινη συνθήκη: την προσπάθεια να καταλάβουμε καλύτερα ο ένας τον άλλον, κάνοντας για λίγο στην άκρη ακριβώς αυτές τις εύκολες ταμπέλες.

Γιατί, παραδόξως, όσο μεγαλώνει το χάσμα τόσο περισσότερο χρειαζόμαστε ο ένας τον άλλον.

Δεν ξέρω αν υπήρξε ποτέ χειρότερη στιγμή για να αποφασίσουμε ότι η μία γενιά είναι «τεμπέλικη» και η άλλη «OK, Boomer».

Οι μεγαλύτεροι κουβαλούν πράγματα που –για την ώρα– δεν μπορείς να καλύψεις εύκολα με μια συνδρομή στον Claude: εμπειρία, θεσμική μνήμη, την αναγνώριση μοτίβων που προκύπτει όταν έχεις δει μια κρίση, μια τεχνολογική επανάσταση ή έναν οικονομικό κύκλο να ξανασυμβαίνει με διαφορετικό όνομα.

Οι νεότεροι, από την άλλη, δεν έχουν απλώς μεγαλύτερη εξοικείωση με τα νέα εργαλεία. Έχουν μεγαλώσει μέσα στις συνθήκες που οι υπόλοιποι προσπαθούμε τώρα να καταλάβουμε. Έχουν διαφορετικά αντανακλαστικά απέναντι στην τεχνολογία, στην ιεραρχία, στην ταυτότητα, στην εργασία, ακόμη και στην ίδια την έννοια της ασφάλειας.

Και τώρα βάλτε στο μείγμα την AI. Αν πράγματι αποκτήσουμε εργαλεία που πολλαπλασιάζουν δραματικά το capacity μας, θα χρειαστούμε ταυτόχρονα ανθρώπους που μπορούν να κινηθούν χωρίς φόβο μέσα στο καινούργιο και ανθρώπους που έχουν αρκετή εμπειρία ώστε να ρωτήσουν: προς τα πού ακριβώς τρέχουμε;

Δεν ξέρω αν υπήρξε ποτέ χειρότερη στιγμή για να αποφασίσουμε ότι η μία γενιά είναι «τεμπέλικη» και η άλλη «OK, Boomer».

Ήταν ένας από τους λόγους που ήθελα τόσο πολύ να έρθει στο Big Zag η Χριστίνα Καράμπελα. Ως κοινωνιολόγος και επικεφαλής της QED, έχει περάσει χρόνια μελετώντας όχι μόνο τι λένε οι άνθρωποι, αλλά τι κρύβεται από πίσω: μέσα από ποσοτική και ποιοτική έρευνα, μέσα από το πολύτιμο εβδομαδιαίο project People of Greece και, πιο πρόσφατα, στις σελίδες του βιβλίου «Η Εργασία Αλλιώς – Νέοι και Εργασία».

Τολμώ να πω ότι η Χριστίνα μοιάζει να αντιστέκεται στις εύκολες αναγνώσεις σχεδόν ενστικτωδώς. Ίσως γιατί η δουλειά της την έχει εκπαιδεύσει να μην αρκείται στην πρώτη απάντηση. Να ψάχνει το γιατί πίσω από το γιατί – την αλήθεια πίσω από την προφανή αλήθεια.

Ήταν πραγματικό προνόμιο η συζήτησή μας και εύχομαι να την απολαύσετε όσο κι εγώ. Και, αν είμαστε τυχεροί, να αφήσουμε στο τέλος πίσω μας έστω μία ή δύο από τις παρανοήσεις και τις βεβαιότητες που μας εμποδίζουν να καταλάβουμε λίγο καλύτερα ο ένας τον άλλον.

YouTube | Spotify