Μια γενιά που μεγάλωσε μέσα σε διαδοχικές κρίσεις αμφισβητεί τους κανόνες ενός κόσμου που δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες της. Από τη Σερβία μέχρι τη Νέα Υόρκη, η Gen Z, όταν δεν scrollάρει, διεκδικεί ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο. Μπορεί, άραγε, να το πετύχει;
Η Gen Z βρίσκεται διαρκώς στο προσκήνιο. Άλλοτε συγκεντρώνει την κριτική μας ως η γενιά του καναπέ, του ατελείωτου scrolling, της απροθυμίας να δουλέψει για λίγα χρήματα και της αποστασιοποίησης από την πολιτική. Και άλλοτε κερδίζει τις εντυπώσεις βγαίνοντας στους δρόμους διεκδικώντας αλλαγές που αφορούν όχι μόνο το δικό της μέλλον, αλλά και ολόκληρη την κοινωνία. Η γενιά των σημερινών νέων 14-29 ετών είναι γεμάτη αντιφάσεις. Γι’ αυτό και εξαιρετικά ενδιαφέρουσα.
Ένα μέρος της Gen Z επαναπροσδιορίζει τη σχέση της με την τεχνολογία και τον κόσμο γύρω της. Αναζητά περισσότερη ανθρώπινη επαφή έξω από τις οθόνες, αλλά και μεγαλύτερο λόγο σε όσα καθορίζουν το μέλλον της. Ασφαλώς, δεν πρόκειται για μια γενιά με ενιαίες αντιλήψεις και συμπεριφορές. Υπάρχουν νέοι καθηλωμένοι μπροστά στις οθόνες, άλλοι που υιοθετούν σεξιστικές και πατριαρχικές αντιλήψεις, άλλοι που αδιαφορούν για όσα συμβαίνουν γύρω τους. Υπάρχουν, όμως, και εκείνοι που, μεγαλώνοντας σε έναν κόσμο ανατροπών, αβεβαιότητας και μεγάλων ανισοτήτων, αμφισβητούν τους παραδοσιακούς πολιτικούς μηχανισμούς και αντιστέκονται στην κοινωνική αδικία.
Όπως έχουμε γράψει στην αθηΝΕΑ, οι αντιδράσεις τους δεν είναι πυροτεχνήματα που εξαφανίζονται σε δευτερόλεπτα. Πίσω από τις διαδηλώσεις, τα memes και τα viral καλέσματα υπάρχει μια σταθερότητα στις διεκδικήσεις: λιγότερη διαφθορά, περισσότερη δικαιοσύνη, αξιοπρεπείς συνθήκες ζωής, σεβασμός στα δικαιώματα. Αξιοποιώντας την τεχνολογία για να οργανωθούν και να κινητοποιηθούν, αυτοί οι νέοι διεκδικούν, στην ουσία, ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο.
Η Gen Z στους Δρόμους
Πέρυσι, στη Ρωσία, νεαροί μουσικοί και άλλοι καλλιτέχνες αψηφούσαν τη λογοκρισία διεκδικώντας το δικαίωμα στην ελεύθερη έκφραση. Στο Νεπάλ, οι διαδηλώσεις της Gen Z συνέβαλαν στην ανατροπή της κυβέρνησης και στην ανάδειξη προσωρινής πρωθυπουργού, έπειτα από μια πρωτόγνωρη διαδικασία διαβούλευσης στο Discord. Στη Μαδαγασκάρη, νέοι ξεσηκώθηκαν για τις συνεχείς διακοπές νερού και ηλεκτρικού ρεύματος.
Και φέτος, οι δρόμοι συνεχίζουν να αφηγούνται την ιστορία που γράφουν αυτά τα sui generis παιδιά.
Το φθινόπωρο του 2026, οι κινητοποιήσεις των νέων απέκτησαν ιδιαίτερη ένταση στην Ευρώπη. Στη Γαλλία, μαθητές διαμαρτυρήθηκαν για τις κακές συνθήκες στα σχολεία και τις ελλείψεις προσωπικού. Στη Γερμανία, στην Ισπανία και στην Ιταλία, νέοι συμμετείχαν σε διαδηλώσεις για την ακρίβεια, τη στέγαση, την εκπαίδευση και τις δημόσιες υπηρεσίες.
Στην Ελλάδα, οι νέοι συμμετείχαν στις μεγάλες κινητοποιήσεις για την τραγωδία των Τεμπών, μαζί με πολίτες όλων των ηλικιών, διεκδικώντας δικαιοσύνη και λογοδοσία. Πιο πρόσφατα, τους τελευταίους δύο μήνες, μαθητές και φοιτητές βγήκαν στους δρόμους, μαζί με εκπαιδευτικούς, ζητώντας μεγαλύτερη χρηματοδότηση της δημόσιας εκπαίδευσης, καλύτερες υποδομές και κάλυψη των ελλείψεων προσωπικού στα σχολεία και στα πανεπιστήμια.
Στη Σερβία, ένα φοιτητικό κίνημα πέτυχε ένα εντυπωσιακό πολιτικό αποτέλεσμα. Οι κινητοποιήσεις είχαν ξεκινήσει μετά την κατάρρευση στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, τον Νοέμβριο του 2024, με 16 νεκρούς, και εξελίχθηκαν σε μαζικό κίνημα κατά της διαφθοράς. Στις πρόωρες βουλευτικές εκλογές της 25ης Οκτωβρίου 2026, η «Φοιτητική Λίστα – Οι Φοιτητές Νικούν» εξασφάλισε 140 από τις 250 έδρες, τερματίζοντας τη 14χρονη κοινοβουλευτική κυριαρχία του κυβερνώντος κόμματος.
Στην Ασία, η δυσαρέσκεια εκφράστηκε με διαφορετικά αιτήματα. Στην Ινδονησία, τον Αύγουστο, διαδηλωτές κατήγγειλαν τη διαφθορά και την οικονομική ανασφάλεια, αντιμετωπίζοντας συλλήψεις και αστυνομική καταστολή και στην Ινδία το νεανικό κίνημα Cockroach κινητοποιήθηκε για τις διαρροές θεμάτων στις εξετάσεις και τις περιορισμένες επαγγελματικές προοπτικές.
Τι Κρύβεται Πίσω από τις Εξεγέρσεις της Gen Z;
Οι νέοι έχουν βρεθεί πολλές φορές στην πρώτη γραμμή των κοινωνικών και πολιτικών αλλαγών. Αυτό που διαφοροποιεί τις σημερινές κινητοποιήσεις, σύμφωνα με τους αναλυτές Cait Dallaire και Sebastian Dittgen, είναι κυρίως τα ψηφιακά εργαλεία που επιτρέπουν την ταχύτατη διάδοση των αιτημάτων και τον συντονισμό μεγάλων ομάδων, συχνά χωρίς κεντρική ηγεσία.
Πίσω από τις διαφορετικές αφορμές, ωστόσο, η Arancha González, κοσμήτορας της Σχολής Διεθνών Υποθέσεων του Παρισιού, διακρίνει ένα κοινό πρόβλημα: τη «διάρρηξη του κοινωνικού συμβολαίου». Οι νεότερες γενιές αισθάνονται ότι δεν εκπροσωπούνται επαρκώς στους πολιτικούς θεσμούς, ενώ η ανεργία, η οικονομική ανασφάλεια και οι περιορισμένες δυνατότητες κοινωνικής ανέλιξης διαψεύδουν τις προσδοκίες τους. Την ίδια στιγμή, η διαφθορά και τα προνόμια των πολιτικών ελίτ εντείνουν τη δυσαρέσκεια.
Όπως αναλύουν οι καθηγητές του Χάρβαρντ Erica Chenoweth και Matthew Cebul, η οικονομική ανασφάλεια, ο αποκλεισμός από την εξουσία και η διαφθορά αποτελούν βασικές αιτίες των κινητοποιήσεων. Σε αρκετές περιπτώσεις, συγκεκριμένα αιτήματα εξελίσσονται σε ευρύτερη αμφισβήτηση της πολιτικής εξουσίας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι όλα τα κινήματα έχουν εξαρχής ένα κοινό πολιτικό πρόγραμμα ή επιδιώκουν απαραίτητα τη δημοκρατική μεταρρύθμιση.
Από τη Διαμαρτυρία στην Αλλαγή
Οι κινητοποιήσεις των νέων ξεκινούν συχνά ειρηνικά, αλλά δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που οι δρόμοι μετατρέπονται σε πεδία συγκρούσεων, ιδιαίτερα όταν οι διαδηλωτές αντιμετωπίζουν σκληρή καταστολή. Η μη βίαιη αντίσταση διευκολύνει τη μαζική συμμετοχή και τη δημιουργία ευρύτερων κοινωνικών συμμαχιών. Η κλιμάκωση της βίας, αντίθετα, μπορεί να αποδυναμώσει ένα κίνημα και να περιορίσει την υποστήριξή του, ακόμη και όταν πυροδοτείται από την αντίδραση των αρχών.
Μια άλλη πρόκληση αφορά την απουσία ενιαίας ηγεσίας. Η αποκεντρωμένη οργάνωση επιτρέπει στα κινήματα να κινητοποιούνται γρήγορα και καθιστά δυσκολότερη την καταστολή τους, μπορεί όμως να αποδειχθεί αδυναμία όταν έρθει η ώρα των διαπραγματεύσεων. Χωρίς σαφή εκπροσώπηση, η διατήρηση της συνοχής και η διαμόρφωση κοινής στρατηγικής γίνονται δυσκολότερες.
Το σημαντικότερο ερώτημα, πάντως, αφορά την επόμενη μέρα. Η ανατροπή μιας κυβέρνησης δεν συνεπάγεται αυτομάτως τη βελτίωση των συνθηκών ζωής, ούτε την εγκαθίδρυση μιας δημοκρατικότερης διακυβέρνησης.
Η Σερβία είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα. Χωρίς ηγέτη, οι φοιτητές έπαιρναν συλλογικά τις αποφάσεις τους και ταξίδεψαν σε μικρές πόλεις και χωριά, κερδίζοντας την υποστήριξη πολιτών που είχαν χάσει την εμπιστοσύνη τους στην πολιτική. Έτσι, κατάφεραν να πετύχουν αυτό που η αντιπολίτευση αδυνατούσε επί χρόνια: να ανατρέψουν τον πολιτικό μηχανισμό του Aleksandar Vučić. Το επόμενο στοίχημα, ωστόσο, είναι δυσκολότερο. Με τη νέα κυβέρνηση να μην έχει ακόμη σχηματιστεί, καλούνται να μετατρέψουν την εκλογική νίκη σε ουσιαστική αλλαγή, χωρίς να αναπαραγάγουν το συγκεντρωτικό μοντέλο εξουσίας που αμφισβήτησαν.
Η πολιτική επιρροή της Gen Z δεν περιορίζεται, πάντως, στα κινήματα διαμαρτυρίας. Ένα μέρος της επιλέγει να διεκδικήσει αλλαγές μέσα από την οργανωμένη πολιτική δράση και την κάλπη. Η συμβολή των νέων στην εκλογή του Zohran Mamdani στη Νέα Υόρκη το 2025, η κινητοποίησή τους υπέρ του Lula στη Βραζιλία το 2026 και η συμμετοχή τους στις φετινές ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ δείχνουν μια άλλη πλευρά της πολιτικής τους ενεργοποίησης. Στις τελευταίες, μάλιστα, το 66% των ψηφοφόρων ηλικίας 18-29 ετών επέλεξε τους Δημοκρατικούς για τη Βουλή των Αντιπροσώπων.
Σύμφωνα με τους Chenoweth και Cebul, η συνέχιση της μη βίαιης κινητοποίησης, η δημιουργία ευρύτερων κοινωνικών συμμαχιών και η συμμετοχή στις θεσμικές διαδικασίες μπορούν να αποδειχθούν καθοριστικές για την επίτευξη αλλαγών με διάρκεια. Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι μόνο να ακουστεί η φωνή των νέων στους δρόμους, αλλά να αποκτήσει ουσιαστική επιρροή στις αποφάσεις που καθορίζουν το μέλλον τους.
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ:
Γιατί Ακούμε τα Ντραμς, Αλλά Όχι τις Κραυγές;