Η GEO-7, η έκθεση του περιβαλλοντικού προγράμματος του ΟΗΕ (της UNEP) για το κλίμα που δημοσιεύτηκε στο τέλος του 2025, έχει τίτλο «Η Κατάσταση του Παγκόσμιου Περιβάλλοντος και η Ανάγκη για Ολιστική Δράση». Και είναι ένας τίτλος που «κρατάμε».
Πριν αναφερθούμε στη νέα έκθεση, να διευκρινίσουμε πως οι GEO (Global Environment Outlook) δεν έχουν αυστηρή περιοδικότητα έκδοσης. Εκδίδονται ανά 3 έως 7 χρόνια, ανάλογα με το χρονοδιάγραμμα και τις διεθνείς διαδικασίες. Σε αυτές συμμετέχουν επιστήμονες από όλο τον κόσμο, οι οποίοι περιγράφουν την κατάσταση του περιβαλλοντος και παρέχουν στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής σχέδιο για έναν υγιέστερο πλανήτη.
Η προηγούμενη έκθεση, η GEO-6, είχε εκδοθεί το 2019 και είχε τίτλο −που επίσης κρατάμε− «Ένα Μέλλον που Επιλέγουμε».
Ακόμα κι αν υιοθετήσουμε την ακραία άποψη πως οι εκθέσεις γίνονται απλώς για να υπάρχουν σε έναν κόσμο που αρκούν λίγες μόνο μεγάλες εταιρείες να σαμποτάρουν τις πολιτικές που χαράσσονται για την αντιμετώπιση της περιβαλλοντικής κρίσης (και όχι μόνο της κλιματικής) του πλανήτη μας, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη τα πορίσματα, οι αναλύσεις και οι προειδοποιήσεις τους, έχει σημασία να προσέξουμε −αν μη τι άλλο− τι νέο κομίζουν κάθε φορά.
Και η μεγάλη διαφορά −πέρα από τα επιμέρους στοιχεία− αποτυπώνεται ήδη στους τίτλους των δύο εκθέσεων.
Ο τίτλος της προηγούμενης έκθεσης −«Ένα Μέλλον που Επιλέγουμε»− υπογραμμίζει ότι οι ατομικές και συλλογικές αποφάσεις του σήμερα καθορίζουν το μέλλον του πλανήτη – που, φυσικά, αποτελεί καθολική και πάντα επίκαιρη διαπίστωση. Μοιάζει με σύνθημα, θέλει να ευαισθητοποιήσει, να εμπνεύσει δράση, με ένα αισιόδοξο και ταυτόχρονα προειδοποιητικό μήνυμα.
Ο τίτλος του GEO‑7 –«Η Κατάσταση του Παγκόσμιου Περιβάλλοντος και η Ανάγκη για Ολιστική Δράση»– εστιάζει στην πραγματικότητα και τη δράση. Δείχνει ότι η έκθεση δεν περιορίζεται στην αξιολόγηση, αλλά προτείνει ολοκληρωμένες λύσεις. Τονίζει ότι η περιβαλλοντική κρίση είναι συστημική και απαιτεί ολιστική πολιτική και δράση. Δεν αποτελεί απλώς ένα αφηρημένο σύνθημα, αλλά προσφέρει θεωρητικά εργαλεία με σκοπό την πρακτική αξιοποίησή τους.
Η GEO-7 δημιούργησε επίσης ένα μοντέλο για το πώς θα μοιάζει ο πλανήτης το 2050, αν τα κράτη συνεχίσουν να κάνουν τρία καταστροφικά για το περιβάλλον πράγματα: να ρυπαίνουν, να εκπέμπουν αέρια του θερμοκηπίου και να καταστρέφουν τη φύση.
«Η επιστήμη είναι σωστή. Οι λύσεις είναι γνωστές. Αυτό που απαιτείται είναι το θάρρος να δράσουμε στην κλίμακα και με την ταχύτητα που απαιτεί η ιστορία», είπε ο καθηγητής Edgar Gutiérrez-Espeleta, ένας εκ των προέδρων της διαδικασίας της αξιολόγησης.
Μέχρι το 2050…
Αν υπολείπεται το θάρρος και η δράση, τότε ο κόσμος μας μέχρι το 2050, μέσα από τις σελίδες του GEO-7, μοιάζει με μετα-αποκαλυπτικό σκηνικό.
Οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου αναμένεται να αυξηθούν σχεδόν 50% − σχεδόν καμία γωνιά του πλανήτη δεν θα παραμείνει ανέγγιχτη από την ακραία ζέστη.
Η άντληση πρώτων υλών από τη Γη θα έχει αυξηθεί πάνω από 60% συγκριτικά με το 2020 – που σημαίνει καταστροφή για το φυσικό περιβάλλον και απώλεια μεγάλου μέρους της βιοποικιλότητας.
Μόνο η κλιματική αλλαγή αναμένεται να μειώσει το παγκόσμιο ακαθάριστο εγχώριο προϊόν κατά 4% ετησίως, με τον αριθμό αυτό να αυξάνεται στο εντυπωσιακό 20% έως το 2100 − οι φτωχοί θα υποφέρουν και το χάσμα μεταξύ αυτών και των πλουσίων θα συνεχίσει να διευρύνεται.
Η αυξανόμενη αστικοποίηση θα σημαίνει πως πολύ περισσότεροι άνθρωποι θα εκτίθενται σε ατμοσφαιρικούς ρύπους − εκτιμάται ότι έως το 2060 οι θάνατοι εξαιτίας αυτών θα κοστίσουν στην παγκόσμια οικονομία 18-25 τρισεκατομμύρια δολάρια.
Η κλιματική αλλαγή θα εκθέσει περίπου 1,1 δισεκατομμύριο επιπλέον ανθρώπους σε έντονες βροχοπτώσεις και επιπλέον 900 εκατομμύρια ανθρώπους σε έντονη ξηρασία − οδηγώντας έως και 132 εκατομμύρια ανθρώπους στη φτώχεια και άλλα 24 εκατομμύρια σε κίνδυνο πείνας έως το 2040. Επίσης, 3,3 δισεκατομμύρια άνθρωποι −το ένα τρίτο του πλανήτη− θα αντιμετωπίσουν έλλειψη νερού.
Η πιθανή κατάρρευση των πάγων της Γροιλανδίας και της Δυτικής Ανταρκτικής θα προκαλέσει άνοδο της στάθμης της θάλασσας κατά 10 μέτρα – και θα απελευθερώσει τεράστιες ποσότητες μεθανίου, ενός ισχυρού αερίου του θερμοκηπίου. Το τροπικό δάσος του Αμαζονίου μπορεί να μετατραπεί σε σαβάνα, ενώ θα εξαφανιστεί σχεδόν κάθε κοράλλι, καταστρέφοντας τα υποθαλάσσια οικοσυστήματα και απειλώντας την αλιεία σε όλο τον κόσμο.
Η Επιστήμη δεν Είναι Διαπραγματεύσιμη
Οι εκθέσεις της UNEP, όπως η GEO, δεν αποτελούν δεσμευτικά νομικά έγγραφα και δεν τίθενται σε ψηφοφορία από τις χώρες για να εγκριθούν, αλλά υποβάλλονται σε διαδικασίες διαβούλευσης, όπου κυβερνήσεις, διεθνείς οργανισμοί, ΜΚΟ και άλλοι μπορούν να σχολιάσουν το περιεχόμενο, να διαφωνήσουν ή να ζητήσουν αλλαγές –η έκθεση όμως παραμένει επίσημο επιστημονικό έγγραφο της UNEP, ανεξάρτητα από τη συναίνεση όλων των κρατών.
Οι έντονες αντιρρήσεις χωρών όπως η Σαουδική Αραβία, το Ιράν, η Ρωσία, η Τουρκία και η Αργεντινή σε αναφορές σε ορυκτά καύσιμα, πλαστικά, μειωμένο κρέας στη διατροφή και άλλα ζητήματα είναι, ωστόσο, ενδεικτικές. Όμως, αυτό δεν σημαίνει πως η επιστήμη είναι διαπραγματεύσιμη.
Μετρήσιμα Οφέλη
Ωστόσο, το μέλλον της Γης δεν είναι γραμμένο σε πέτρα, αναφέρουν οι επιστήμονες της έκθεσης. Υπάρχει ακόμα χρόνος να σώσουμε τον πλανήτη. Αλλά θα χρειαστούν επείγουσες και άνευ προηγουμένου αλλαγές στην οικονομική πολιτική των κρατών, στον τρόπο που διαχειρίζονται τα απόβλητα, παράγουν ενέργεια και τρόφιμα, χρησιμοποιούν πρώτες ύλες και αντιμετωπίζουν το περιβάλλον.
Η GEO-7 αναφέρει ότι το κόστος δράσης με στόχο έναν πιο υγιή πλανήτη είναι πολύ μικρότερο από το κόστος της αδράνειας μακροπρόθεσμα. Εκτιμάται πως τα οφέλη από τη δράση για το κλίμα μόνο θα ανέρχονταν σε 20 τρισεκατομμύρια δολάρια ετησίως έως το 2070 και σε 100 τρισεκατομμύρια δολάρια έως το 2100.
Είναι μια από τις «κρίσιμες αλήθειες» της έκθεσης.
Όπως δήλωσε ο Edgar Gutiérrez-Espeleta: «Η περιβαλλοντική πολιτική πρέπει να γίνει η ραχοκοκαλιά της εθνικής ασφάλειας, της κοινωνικής δικαιοσύνης και της οικονομικής στρατηγικής».
Είναι χαρακτηριστικό ότι ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα την προηγούμενη περίοδο ήταν η περιβαλλοντική ζημία ύψους 45 τρισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως από την καύση άνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς και η ρύπανση και η καταστροφή της φύσης που προκαλείται από τη βιομηχανική γεωργία, σύμφωνα πάντα με την έκθεση. Το σύστημα τροφίμων επέφερε το μεγαλύτερο κόστος, με 20 τρισεκατομμύρια δολάρια, με τις μεταφορές να ανέρχονται σε 13 τρισεκατομμύρια δολάρια και την ηλεκτρική ενέργεια που τροφοδοτείται από ορυκτά καύσιμα σε 12 τρισεκατομμύρια δολάρια.
Υπήρξαν επίσης περίπου 1,5 τρισεκατομμύριο δολάρια περιβαλλοντικά επιβλαβείς επιδοτήσεις για ορυκτά καύσιμα, τρόφιμα και εξόρυξη − η κατάργηση των επιδοτήσεων για τα ορυκτά καύσιμα θα μπορούσε να μειώσει τις εκπομπές κατά το ένα τρίτο, αναφέρει η έκθεση.
Εκτός από τις εκτιμήσεις κόστους, η έκθεση προτείνει μέτρα που αντισταθμίζουν την ξέφρενη πορεία προς ένα πλανήτη όπου ο αριθμός των φτωχών θα μεγεθύνεται και οι ανισότητες θα διευρύνονται. Ο καθηγητής Robert Watson, επίσης από το προεδρείο της διαδικασίας αξιολόγησης, δήλωσε πως «Χρειαζόμαστε δίχτυα κοινωνικής ασφάλειας. Πρέπει να διασφαλίσουμε ότι οι φτωχότεροι στην κοινωνία δεν θα πληγούν από την αύξηση του κόστους». Γι’ αυτό η έκθεση προτείνει μέτρα όπως ένα καθολικό βασικό εισόδημα, φόρους στο κρέας και επιδοτήσεις για υγιεινά, φυτικά τρόφιμα.
Η GEO‑7 είναι ένας χάρτης δράσης για το μέλλον του πλανήτη. Η περιβαλλοντική κρίση είναι εδώ, συστημική και πολυδιάστατη. Η γνώση υπάρχει, οι λύσεις είναι γνωστές, αλλά απαιτείται το θάρρος να δράσουμε άμεσα και σε μεγάλη κλίμακα. Η επιλογή είναι καθαρά πολιτική και κοινωνική: είτε θα επενδύσουμε σε ένα βιώσιμο μέλλον είτε θα αφήσουμε το κόστος της αδράνειας να καταστρέψει τη Γη και τις κοινωνίες μας.
***
Στη σύνταξη της GEO-7 συμμετείχαν 287 επιστήμονες από 82 χώρες και για την αξιολόγηση και τη βελτίωσή της συνεισέφεραν πάνω από 800 επιθεωρητές/κριτές (reviewers), καθιστώντας τη μία από τις πιο ευρείες και συμμετοχικές περιβαλλοντικές αξιολογήσεις που έχουν γίνει ποτέ.
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ:
Στα Νόμπελ η Επιστήμη δεν Βιάζεται
