Σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών εντάσεων και βαθιάς πολιτικής πόλωσης στις Ηνωμένες Πολιτείες, η φετινή τελετή των Όσκαρ ενδέχεται να ισορροπήσει ξανά στη λεπτή γραμμή ανάμεσα στο σινεμά και την πολιτική, με τις ομιλίες των νικητών να αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία από τα ίδια τα βραβεία.
Η επικρατέστερη ερώτηση στα χείλη όσων αγαπούν το σινεμά από τη στιγμή της ανακοίνωσης των υποψηφιοτήτων έως τη βραδιά της απονομής είναι μία: αυτό το Όσκαρ ποιος θα το πάρει;
Τα προγνωστικά πέφτουν βροχή, τα στοιχήματα επίσης, αλλά μόνο ο φάκελος που γράφει το όνομα του νικητή σε κάθε κατηγορία έχει την απάντηση. Φέτος δε, που η πολιτική μαύρη κωμωδία του Paul Thomas Anderson «Μια Μάχη Μετά την Άλλη» κονταροχτυπιέται με το μεταφυσικό θρίλερ του Ryan Coogler «Αμαρτωλοί», κάθε εικασία θεωρείται άστοχη.
Οι φετινές υποψηφιότητες έχουν και ελληνικό ενδιαφέρον, καθώς η νέα ταινία του Γιώργου Λάνθιμου «Bugonia» συγκεντρώνει τέσσερις υποψηφιότητες. Ωστόσο, μαζί με την αγωνία που επικρατεί έως ότου συμπληρωθεί η φράση and the Oscar goes to…, η τελετή ίσως αφηγηθεί ιστορίες που ξεπερνούν το ίδιο το σινεμά.
Σε μια γεωπολιτική συγκυρία όπου μαίνεται ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, σε μια χρονική στιγμή που από τη μια πλευρά η ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος αποτελεί επιδίωξη του Ισραήλ, των ΗΠΑ και των αντικαθεστωτικών Ιρανών και από την άλλη δύο ιρανικές ταινίες διεκδικούν Όσκαρ, το ενδεχόμενο να μην υπάρξουν πολιτικές τοποθετήσεις από τη σκηνή του Dolby Theatre μοιάζει απίθανο.
Από το Ιράν με Αγάπη
Η παρουσία του Jafar Panahi, του γνωστότερου Ιρανού σκηνοθέτη που έχει φυλακιστεί επανειλημμένα στη χώρα του για τις αντικαθεστωτικές του ταινίες, στην τελετή απονομής των Όσκαρ −όπου διεκδικεί το βραβείο καλύτερης ξενόγλωσσης ταινίας και πρωτότυπου σεναρίου για το «Ένα Απλό Ατύχημα»− δεν είναι βέβαιη. Ούτε είναι γνωστό εάν οι δημιουργοί του ντοκιμαντέρ «Cutting Through Rocks» –υποψήφιου για βράβευση στην κατηγορία του– Mohammadreza Eyni και Sara Khaki θα καταφέρουν να υπερβούν τους ταξιδιωτικούς περιορισμούς της πατρίδας τους.
Ακόμη κι αν δεν παραβρεθούν, δεν θα προκαλέσει ιδιαίτερη έκπληξη αν Αμερικανοί συνυποψήφιοί τους επιλέξουν να μιλήσουν τρόπον τινά εκ μέρους τους, αναφερόμενοι είτε στον πόλεμο με το Ιράν είτε στην επιθετική στάση των ΗΠΑ και του Ισραήλ.
Σαν το 2003…
Η χρονική συγκυρία των φετινών Όσκαρ φέρνει αναπόφευκτα στη μνήμη εκείνη του 2003, που πραγματοποιήθηκε μόλις δύο εβδομάδες μετά την αμερικανική εισβολή στο Ιράκ. Τότε, το τεταμένο πολιτικό κλίμα οδήγησε σε σημαντικές αλλαγές στη διοργάνωση, με πιο χαρακτηριστική την ακύρωση του κόκκινου χαλιού, ενώ αρκετοί ηθοποιοί, ανάμεσά τους η Cate Blanchett, ο Jim Carrey και ο Will Smith, επέλεξαν να μην παραστούν.
Εκείνη τη χρονιά καταγράφηκε και μία από τις πιο πολιτικά φορτισμένες στιγμές στην ιστορία της κινηματογραφικής γιορτής του Χόλιγουντ. Ο Michael Moore μάλιστα, παραλαμβάνοντας το βραβείο καλύτερου ντοκιμαντέρ για τον «Ακήρυχτο Πόλεμο», εναντιώθηκε από σκηνής στον τότε πρόεδρο George W. Bush και στον πόλεμο στο Ιράκ. «Ζούμε σε μια εποχή πλασματικών εκλογικών αποτελεσμάτων που εκλέγουν έναν πλασματικό πρόεδρο», είχε πει. «Ζούμε σε μια εποχή όπου ένας άνθρωπος μας στέλνει στον πόλεμο για πλασματικούς λόγους», είχε συμπληρώσει.
Πολιτικές Τοποθετήσεις
Η σκηνή της τελετής των Όσκαρ έχει μετατραπεί πολλές φορές σε βήμα πολιτικής παρέμβασης.
Όπως το 1973, όταν ο Marlon Brando αρνήθηκε να παραλάβει το Όσκαρ Α΄ Ανδρικού Ρόλου για την ταινία «Ο Νονός» και έστειλε στη θέση του την ιθαγενή Αμερικανίδα Sacheen Littlefeather, η οποία κατήγγειλε τη μεταχείριση των ιθαγενών από τη βιομηχανία του Χόλιγουντ.
Ή το 1975, όταν το αντιπολεμικό ντοκιμαντέρ «Hearts and Minds» κέρδισε το Όσκαρ Καλύτερου Ντοκιμαντέρ και ο παραγωγός Bert Schneider διάβασε δημοσίως μήνυμα αξιωματούχου των Βιετκόνγκ που ευχαριστούσε όσους αγωνίζονταν για την ειρήνη.
Ή το 1978, όταν η Vanessa Redgrave κέρδισε το Όσκαρ Β΄ Γυναικείου Ρόλου για την ταινία «Τζούλια» και επέκρινε από σκηνής τους «σιωνιστές κακοποιούς των οποίων η συμπεριφορά αποτελεί προσβολή για το κύρος των Εβραίων σε όλο τον κόσμο».
Ή το 1993, όταν η Susan Sarandon και ο Tim Robbins, ανεβαίνοντας στη σκηνή για να παρουσιάσουν το Βραβείο Καλύτερου Μοντάζ, κάλεσαν την αμερικανική κυβέρνηση να αναγνωρίσει ότι ο HIV δεν αποτελεί έγκλημα και να επιτρέψει την είσοδο στις ΗΠΑ σε οροθετικούς Αϊτινούς που κρατούνταν στο Γκουαντάναμο.
Ή το 1999, όταν ο Elia Kazan, ο οποίος είχε κατονομάσει φερόμενους κομμουνιστές στην Επιτροπή Αντιαμερικανικών Δραστηριοτήτων, τιμήθηκε με Όσκαρ για το σύνολο της προσφοράς του και ορισμένοι ηθοποιοί, όπως ο Ed Harris και ο Nick Nolte, αρνήθηκαν να σηκωθούν όρθιοι σε ένδειξη σεβασμού ή να χειροκροτήσουν.
Ή το 2009, όταν ο Sean Penn και ο Dustin Lance Black βραβεύτηκαν αντίστοιχα με Όσκαρ Α΄ Ανδρικού Ρόλου και Πρωτότυπου Σεναρίου για την ταινία «Milk», τη βιογραφία του δολοφονημένου ακτιβιστή των δικαιωμάτων των ομοφυλοφίλων Harvey Milk, και, αξιοποιώντας το βήμα του Dolby Theatre όπου φιλοξενείται η βραδιά, υποστήριξαν τα δικαιώματα της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας και τον γάμο μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου.
Ή το 2016, όταν ο Leonardo DiCaprio αφιέρωσε την ομιλία του στην έκκληση για δράση κατά της κλιματικής αλλαγής, την οποία χαρακτήρισε «την πιο επείγουσα απειλή που αντιμετωπίζει ολόκληρο το είδος μας».
Ή το 2019, όταν ο Spike Lee κέρδισε το βραβείο διασκευασμένου σεναρίου για την ταινία «Η Παρείσφρηση» και προέτρεψε το κοινό να κάνει την «ηθική επιλογή μεταξύ αγάπης και μίσους» στις προεδρικές εκλογές του 2020.
Ή, πολύ πιο πρόσφατα, το 2024, όταν ο σκηνοθέτης Jonathan Glazer, παραλαμβάνοντας το Όσκαρ Καλύτερης Ξένης Ταινίας για το φιλμ «Ζώνη Ενδιαφέροντος», αναφέρθηκε στον συνεχιζόμενο πόλεμο στη Γάζα, λέγοντας: «Η ερώτηση που τίθεται, είτε πρόκειται για τα θύματα της απάνθρωπης επίθεσης της 7ης Οκτωβρίου στο Ισραήλ είτε για εκείνα της απάνθρωπης επίθεσης που συνεχίζεται στη Γάζα, είναι κοινή: πώς μπορούμε να αντισταθούμε;».
Οι αντιδράσεις του κοινού σε όλες αυτές τις πολιτικές παρεμβάσεις είναι αντιφατικές – ένα μείγμα χειροκροτημάτων και αμηχανίας. Ωστόσο, οι εποχές αλλάζουν. Το πολιτικό κλίμα στις ΗΠΑ του Donald Trump είναι τόσο τεταμένο, ώστε αρκετοί σταρ του Χόλιγουντ δεν διστάζουν να εκφράσουν δημόσια τη διαφωνία τους, όπως συνέβη πρόσφατα στις Χρυσές Σφαίρες, όπου πολλοί εμφανίστηκαν στο κόκκινο χαλί με κονκάρδες που έγραφαν ICE Out και Be Good, διαμαρτυρόμενοι για τη μεταναστευτική πολιτική του Αμερικανού προέδρου.
Λεπτή Ισορροπία
Η έκθεση στον δημόσιο λόγο τη βραδιά των Όσκαρ, όμως, είναι τεράστια. Το 2025, για παράδειγμα, την 97η τελετή παρακολούθησαν μόνο από το ABC περίπου 19,5 εκατομμύρια τηλεθεατές στις ΗΠΑ. Με τις διεθνείς μεταδόσεις σε περισσότερες από 200 χώρες, η συνολική παγκόσμια απήχηση εκτιμάται συνήθως σε 60 έως 80 εκατομμύρια θεατές. Σε ένα τέτοιο παγκόσμιο τηλεοπτικό περιβάλλον, οι καλλιτέχνες καλούνται συχνά να ισορροπήσουν ανάμεσα στην προσωπική τους άποψη και στους άγραφους κανόνες της κινηματογραφικής βιομηχανίας.
Το τελικό σενάριο της 98ης τελετής απονομής των χρυσών αγαλματιδίων δεν έχει γραφτεί ακόμη. Σε μια περίοδο όπου η πολιτική σκηνή τόσο στις ΗΠΑ όσο και διεθνώς παραμένει τεταμένη, το σημαντικότερο είναι να μην υπάρξουν δυσάρεστες εκπλήξεις που θα θέσουν σε κίνδυνο τη ζωή των παρευρισκομένων. Αν αυτό διασφαλιστεί, τότε δεν αποκλείεται η φετινή τελετή να μείνει στην ιστορία όχι μόνο για τους νικητές της, αλλά και για τις πολιτικές τοποθετήσεις που ίσως ακουστούν από τη σκηνή του Dolby Theatre.
ΥΓ. Η πλήρης λίστα των υποψηφιοτήτων βρίσκεται εδώ. Η τελετή απονομής θα μεταδοθεί απευθείας από το αμερικανικό ABC το βράδυ της Κυριακής και από το Cosmote TV τα ξημερώματα της Δευτέρας ώρα Ελλάδας.
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ:
Trump και Ιράν: Ένας Πόλεμος Επιλογής και οι Συνέπειές του
Η Πράσινη Άνοδος της Κίνας: Όσα Πρέπει να Ξέρεις
Η Πολιτική Βία και ο Viral Σεξισμός Μέσα από την Ιστορία της Marta T.
