Το δίλημμα “οικονομία ή δημόσια υγεία” αποσύρθηκε για λίγο από το προσκήνιο, με τη ραγδαία παγκόσμια εξάπλωση του κορωνοϊού και τις τραγικές καθημερινές απώλειες να φρενάρουν ηγέτες που εξέταζαν την πρόωρη χαλάρωση των πολιτικών κοινωνικής αποστασιοποίησης στο βωμό μιας (αμφίβολης) επιστροφής στην οικονομική κανονικότητα.
Φοβάμαι όμως ότι η συζήτηση θα επανέλθει, όσο οι πληθυσμοί ανά τον πλανήτη θα βιώνουν την κόπωση που είναι φυσικό να προκαλέσουν τα μέτρα, ιδιαίτερα σε χώρες που καταφέρνουν να επιβραδύνουν την εξάπλωση του ιού, όπως μοιάζει να είναι η Ελλάδα. Ελλοχεύει ο κίνδυνος του εφησυχασμού και είναι σημαντικό να καταλάβουμε τις πραγματικές παραμέτρους του όποιου “διλήμματος”.
Για αρχή, αν υποθέσουμε ότι πράγματι το δίλημμα αυτό υφίσταται και ότι ανοίγοντας “πρόωρα” μπορούμε να περιορίσουμε το κόστος της πανδημίας για την οικονομία, θα πρέπει να προβούμε σε μια φρικτή σύγκριση, βάζοντας στη ζυγαριά το κόστος του εγκλεισμού και τις ανθρώπινες ζωές που σώζονται εξ αυτού. Ακόμη κι αν το πρώτο είναι τεράστιο, αποτιμάται σε χρήματα που μπορούμε να φέρουμε πίσω. Το ίδιο δεν ισχύει για τις ανθρώπινες ζωές.
Το φρικτό αυτό δίλημμα, όμως, μπορεί να είναι εντελώς πλασματικό. Σε όρους οικονομικής ψυχολογίας, η ιδέα ότι η οικονομία, ότι όλοι εμείς, μπορούμε να “πάρουμε μπρος” και να αγνοήσουμε το κόστος που θα έχει αυτό για τους συνανθρώπους μας και το φόβο που θα νιώθουμε όσο ο ιός θα μεταδίδεται ανεξέλεγκτα από άνθρωπο σε άνθρωπο προκαλεί τουλάχιστον προβληματισμό.
Βρήκα εξαιρετικά ενδιαφέρον το νέο paper των οικονομολόγων Sergio Correia, Stephan Luck και Emil Verner, οι οποίοι προσπάθησαν να καταλάβουν ποιες ήταν οι οικονομικές επιπτώσεις της Ισπανικής Γρίπης στις αρχές του 20ού αιώνα. Μέσα από την έρευνά τους, διαπίστωσαν ότι οι αμερικανικές πόλεις που παρενέβησαν νωρίτερα και πιο επιθετικά, υιοθετώντας “μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις” (όπως η κοινωνική αποστασιοποίηση και η καραντίνα) για την επιβράδυνση της πανδημίας, δεν τα πήγαν χειρότερα απ’ αυτές που υιοθέτησαν μια πιο χαλαρή προσέγγιση. Μάλιστα, αναπτύχθηκαν ταχύτερα μετά την πανδημία.
Είναι προφανές ότι ένα paper δεν μπορεί να δώσει όλες τις απαντήσεις που ζητάμε, είναι όμως ένα ενδιαφέρον εύρημα υπέρ της άποψης ότι οι θυσίες που κάνουμε δεν σώζουν μόνο ζωές και κερδίζουν χρόνο, αλλά δεν αποκλείεται να μειώνουν και τις δυσμενείς συνέπειες της πανδημίας στην οικονομία.
