Μαζί με τα ξερά καίγονται και τα χλωρά. Με τα αγροτικά μπλόκα να απλώνονται σε όλη τη χώρα, τη σκιά του σκανδάλου του ΟΠΕΚΕΠΕ να εξακολουθεί να βαραίνει την ατμόσφαιρα και τον πρωτογενή τομέα να βρίσκεται για άλλη μια φορά στο επίκεντρο για λάθος λόγους, σκέφτομαι πόσο κρίμα είναι που η ευκαιρία ανασύνταξής του φαίνεται να χάθηκε από άλλη μια κυβέρνηση – και μάλιστα μια κυβέρνηση που σε άλλα πεδία έχει επιδείξει πραγματικό μεταρρυθμιστικό έργο.
Στις δύο διαδοχικές μελέτες (2019, 2023) για τον πρωτογενή τομέα στις οποίες είχα την τιμή να συμμετάσχω για τη διαΝΕΟσις, τα προβλήματα της ελληνικής αγροδιατροφής είναι εμφανή. Το σημαντικότερο –και ίσως το λιγότερο συζητημένο– είναι ένα στοιχείο που εκπλήσσει πολλούς: το μέγεθος.
Γράφαμε τότε: «Το μέγεθος στον αγροδιατροφικό τομέα σε όλα τα επίπεδα είναι τόσο μικρό, ώστε να καθιστά την πλειοψηφία των ελληνικών μονάδων μη ανταγωνιστικές ως προς τις εξαγωγές και τα διεθνώς εμπορεύσιμα προϊόντα». Και αυτό δεν αφορά μόνο τον κλήρο· αφορά ολόκληρη την αλυσίδα αξίας – από τη μεταποίηση μέχρι την προώθηση και τα δίκτυα διανομής.
Για να μην παρεξηγηθώ: το μικρό μέγεθος δεν είναι a priori πρόβλημα. Μπορεί να είναι ευλογία όταν δίνει ευελιξία και ταχύτητα. Αλλά όταν ο στόχος είναι η διεθνής αγορά, τα δεδομένα είναι αμείλικτα. Χρειάζεσαι marketing, R&D, πιστοποιήσεις, χρηματοδότηση, μεγάλα δίκτυα διανομής, δυναμικότητα. Όλα με υψηλό σταθερό κόστος. Εκεί το μικρό μέγεθος από «χαρακτηριστικό» γίνεται δυσυπέρβλητο εμπόδιο: υψηλά κόστη παραγωγής, μειωμένη ικανότητα καινοτομίας, αδυναμία προσέλκυσης κεφαλαίων, χαμηλή διαπραγματευτική ισχύς. Οι οικονομίες κλίμακας δεν είναι πολυτέλεια· είναι όρος επιβίωσης.
Γιατί τα θυμήθηκα όλα αυτά; Γιατί στη συζήτηση των ημερών για το «τι πήγε λάθος» –όπως δυστυχώς έχει συμβεί σε διαδοχικές εξεταστικές και για άλλες τραγικές αποτυχίες μας– αυτή η ανάλυση απουσιάζει παντελώς. Η χώρα μιλά για ευθύνες, σκάνδαλα, παρατυπίες, επιδοτήσεις, αλλά όχι για το πώς φτάσαμε εδώ: με μια αγροτική πολιτική που δεν έλυσε ποτέ το θεμελιώδες πρόβλημα του κλάδου.
Αυτή τη στιγμή οι αγρότες είναι στα κάγκελα όχι μόνο επειδή φοβούνται ότι –δικαίως ή αδίκως– βρίσκονται στο στόχαστρο. Είναι και επειδή διαισθάνονται –ενστικτωδώς, ακόμη κι αν δεν είναι πρώτο θέμα στην ημερήσια διάταξη των διαβουλεύσεών τους αυτές τις μέρες– ότι χάνεται μια ιστορική ευκαιρία: η ευκαιρία να περάσουν από την παγίδα του μικρού στο σκαλοπάτι του μεγάλου. Από τις επιδοτήσεις στις επενδύσεις. Από την επιβίωση στην προοπτική.
Επενδύσεις σε τεχνολογία, γεωργία ακριβείας, σωστή άρδευση, καλύτερη αξιοποίηση πόρων, συνεργατικά σχήματα, αξιοποίηση ταλέντου. Όλα όσα θα τους έβγαζαν από το σημερινό τέλμα και θα τους επέτρεπαν να παίξουν μπάλα στις διεθνείς αγορές.
Και εδώ βρίσκεται το πικρό συμπέρασμα: αφού ποτέ δεν ασχοληθήκαμε σοβαρά να λύσουμε το θεμελιώδες, τι ακριβώς περιμέναμε ότι θα συμβεί;
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ:
#BraveNewAgriculture: Άλμα στον Αειφορικό Αγροτικό Κόσμο του Μέλλοντος
Διατροφή στο Μέλλον: Το Τραπέζι του Αύριο Στρώνεται Σήμερα
E-Book Carpe Vinum Vol.15 | Το Μέλλον Επιταχύνει. Εμείς Τι Κρατάμε;
