Από το 1865 και το 1870 μέχρι σήμερα έχει κυλήσει πολλή… αστερόσκονη στο διαστημικό αυλάκι. Ήταν τότε που ο Jules Verne έγραφε τα −τότε καθαρά επιστημονικής φαντασίας− έργα «Από τη Γη στη Σελήνη» και «Γύρω από τη Σελήνη», με ήρωες τον Μπαρμπικάν, τον Πλοίαρχο Νίκολ και τον Μισέλ Αρντάν.
Δύσκολο να φανταστεί κανείς πώς αντιμετώπισε το κοινό της εποχής εκείνες τις ιδέες. Πόσο… τρόλαραν τον συγγραφέα και τι συζητήσεις πυροδοτήθηκαν. Έναν αιώνα αργότερα, όμως, η φαντασία άρχισε να συναντά την πραγματικότητα: το 1961, ο Yuri Gagarin πραγματοποίησε την πρώτη επανδρωμένη τροχιά γύρω από τη Γη και το 1969 η ιστορική προσελήνωση του Apollo 11 σφράγισε μια νέα εποχή. Και να που η διαστημική ιστορία συνεχίζεται: έπειτα από δεκαετίες μη επανδρωμένων αποστολών, η ανθρωπότητα ετοιμάζεται να ξαναδεί πάλι από πολύ κοντά τον δορυφόρο μας, με απώτερο στόχο μια νέα προσελήνωση.
Το πρόγραμμα Artemis II −η πρώτη επανδρωμένη αποστολή γύρω από τη Σελήνη έπειτα από 50 και πλέον χρόνια− βρίσκεται σε κρίσιμη φάση πριν από την εκτόξευση, μετά και την ολοκλήρωση της wet dress rehearsal πριν από λίγες μέρες στο Διαστημικό Κέντρο Κένεντι της NASA στη Φλόριντα. Κατά τη διάρκεια της τελικής αυτής προσομείωσης δοκιμάστηκε τόσο η πλήρωση των δεξαμενών με κρυογενές προωθητικό όσο και βασικές προεκτοξευτικές διαδικασίες.
Ωστόσο, αναδύθηκαν τεχνικά θέματα (διαρροή υδρογόνου και καθυστερήσεις σε διεργασίες στεγανοποίησης), που οδήγησαν τη NASA σε περαιτέρω αξιολογήσεις και ελέγχους, στοχεύοντας πλέον σε νέα «παράθυρα» ημερομηνιών εκτόξευσης τον Μάρτιο.
Wiseman, Glover, Koch, Hansen
Η αποστολή προκαλεί δέος, ενώ φέρει και ιδιαίτερο βάρος, καθώς σηματοδοτεί το πρώτο βήμα για την επιστροφή της ανθρωπότητας στο «σεληνιακό μονοπάτι», που τερματίστηκε το 1972 με την επιστροφή του Apollo 17. Σε αυτή τη μακρά ιστορική αλυσίδα ονομάτων που σημάδεψαν τις αποστολές Apollo −τους Borman, Lovell και Anders (Apollo 8), τους Armstrong, Collins και Aldrin (Apollo 11) και τους Lovell, Swigert και Haise (Apollo 13)−, σύντομα αναμένεται να προστεθούν τέσσερα ακόμη: ο Reid Wiseman, ο Victor Glover, η Christina Koch και ο Jeremy Hansen, οι τέσσερις αστροναύτες που θα πραγματοποιήσουν ένα δεκαήμερο ταξίδι γύρω από τη Σελήνη και πίσω, με το διαστημόπλοιο Orion στην κορυφή του πυραύλου Space Launch System (SLS).
Η τροχιά τους δεν θα είναι ευθεία, ούτε απλή: μετά την εκτόξευση, το σκάφος θα πραγματοποιήσει δύο μεγάλες ελλειπτικές περιφορές γύρω από τη Γη προτού δώσει ώθηση προς τη Σελήνη, ακολουθώντας μια «ασφαλή» διαδρομή γύρω από τη μακρινή της πλευρά, χωρίς όμως να εισέλθει σε σεληνιακή τροχιά. Η αποστολή αυτή αποτελεί κρίσιμη δοκιμή για τον SLS και το Orion: μία πρόβα generale για τις μελλοντικές προσεληνώσεις των Artemis III, IV και πέρα από αυτές.
The Dark Side of the Moon
Η αποστολή Artemis II θα μεταφέρει ανθρώπους πιο μακριά από τη Γη απ’ όσο έχει φτάσει ποτέ επανδρωμένη πτήση, ξεπερνώντας το ρεκόρ απόστασης που διατηρεί το Apollo 13 εδώ και 56 χρόνια. Περνώντας χιλιάδες μίλια πέρα από τη μακρινή πλευρά της Σελήνης, το πλήρωμα θα μπορέσει να φωτογραφίσει Γη και Σελήνη στο ίδιο κάδρο: μια εικόνα με ισχυρό συμβολισμό και επιστημονική αξία.
Μεγάλο ενδιαφέρον έχει το γεγονός ότι η νέα αποστολή σηματοδοτεί και μια σημαντική δημογραφική και πολιτισμική μετατόπιση. Η Christina Koch θα γίνει η πρώτη γυναίκα που θα ταξιδέψει στη Σελήνη, ο Victor Glover ο πρώτος άνθρωπος αφροαμερικανικής καταγωγής και ο Καναδός Jeremy Hansen ο πρώτος μη Αμερικανός που συμμετέχει σε τέτοια αποστολή. Μια σύνθεση πληρώματος που αντανακλά μια νέα εποχή εκπροσώπησης σε έναν χώρο που επί δεκαετίες είχε πολύ στενότερα όρια.
Για την −τεχνολογική− ιστορία, η αποστολή είναι μια απόδειξη ισχύος και μηχανικής ακρίβειας. Ο πύραυλος SLS αποδίδει ώθηση μεγαλύτερη ακόμη και από τον θρυλικό Saturn V του Apollo, καθιστώντας τον τον ισχυρότερο πύραυλο που έχει μεταφέρει ποτέ ανθρώπους. Η μεταφορά του, δε, στην εξέδρα εκτόξευσης υπογράμμισε ότι το εγχείρημα δεν είναι μόνο συμβολικό, αλλά μια ουσιαστική επένδυση σε διαστημική υποδομή και επιχειρησιακή ετοιμότητα.
Artemis με Γεωπολιτικό Πρόσημο
Επισήμως, το Artemis III είναι εκείνο που θα επιχειρήσει την προσελήνωση. Ωστόσο, η αποστολή Artemis II είναι εξαιρετικά κομβική: δοκιμάζει συστήματα ζωής, επικοινωνίας, πλοήγησης και θερμικής αντοχής που θα καθορίσουν τις μελλοντικές προσεληνώσεις. Ταυτόχρονα, αποτυπώνει μια νέα κατάκτηση στο χτίσιμο υποδομών − πυραύλων, σκαφών, κανόνων, συνεργασιών και θεσμών. Σε αντίθεση με την εποχή του Apollo και του Ψυχρού Πολέμου, η στρατηγική είναι πλέον πολυεπίπεδη: ενσωματώνει διεθνή συνεργασία, όπως η καναδική συμμετοχή στο πλήρωμα, και συνδέει κρατικούς οργανισμούς με ιδιωτικές εταιρείες σε ένα νέο μοντέλο «διαστημικής οικονομίας», προσδίδοντας παράλληλα στην αποστολή και γεωπολιτική διάσταση έναντι πιο κλειστών, εθνικών στρατηγικών άλλων δυνάμεων.
Στο πλαίσιο αυτό, οι Artemis Accords αποτελούν ένα σύνολο διεθνών αρχών που διαμορφώθηκαν με πρωτοβουλία της NASA και του αμερικανικού Υπουργείου Εξωτερικών, με στόχο τη θέσπιση κοινών κανόνων για την ειρηνική, διαφανή και υπεύθυνη εξερεύνηση του Διαστήματος − όχι μόνο στη Σελήνη, αλλά και στον Άρη, σε αστεροειδείς και άλλα ουράνια σώματα. Βασίζονται στη Συνθήκη του Εξώτερου Διαστήματος του 1967 και προωθούν αρχές όπως η ανταλλαγή επιστημονικών δεδομένων, η διαλειτουργικότητα τεχνολογιών, η παροχή βοήθειας σε αστροναύτες, η καταγραφή διαστημικών αντικειμένων και η υπεύθυνη διαχείριση πόρων.
Στην πράξη λειτουργούν ως θεσμικό «πλαίσιο συνεννόησης» για πολυεθνικά προγράμματα όπως το Artemis, στο οποίο εντάχθηκε και η Ελλάδα ως 35η χώρα το 2024. Η συμμετοχή αυτή δημιουργεί θεσμικές και πρακτικές προϋποθέσεις για εμπλοκή ελληνικών φορέων σε διεθνή προγράμματα, ενισχύει τη σύνδεση με το ευρωπαϊκό διαστημικό οικοσύστημα και αναδεικνύει τη σημασία επένδυσης σε ανθρώπινο δυναμικό υψηλής εξειδίκευσης.
Θα πρέπει, ωστόσο, να αναφερθεί πως, παρά την ευρεία αποδοχή τους, ορισμένες αρχές των Artemis Accords, όπως η εκμετάλλευση διαστημικών πόρων και η δημιουργία «περιμέτρων ασφαλείας», εγείρουν διεθνείς προβληματισμούς. Αν και μη δεσμευτικές, δεν είναι πλήρως ευθυγραμμισμένες με το ισχύον Δίκαιο του Διαστήματος και ειδικοί επισημαίνουν ότι η ερμηνεία τους μπορεί να ευνοεί κυρίως κράτη και φορείς που ήδη δραστηριοποιούνται στο Διάστημα, θέτοντας ζητήματα ισορροπίας, ιδιοποίησης και μελλοντικού κατακερματισμού των διεθνών κανόνων.
Παρά τις ανοιχτές αυτές προκλήσεις, το Artemis επιχειρεί να χαράξει τη νέα διαδρομή της ανθρωπότητας στο Διάστημα, συνεχίζοντας το έργο του Apollo. Το συμβολικό πέρασμα από τον «θεό του φωτός» στη «θεά του κυνηγιού» μετατρέπει το άλμα δόξας σε μονοπάτι ανοιχτού ορίζοντα: η Σελήνη δεν είναι πια τελικός στόχος, αλλά αφετηρία για νέες ανακαλύψεις και μεγάλα βήματα για την ανθρωπότητα. «Κλείνοντας και το μάτι» σε όλους τους «Ziggy Stardust» και «Μικρούς Πρίγκιπες» του κόσμου μας, που ονειρευόμαστε ταξίδια στα άστρα.
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ:
Big Zag: Ζούμε Μια Κρίσιμη Καμπή της Ιστορίας;
