Τις τελευταίες εβδομάδες εξελίσσεται μπροστά στα μάτια μας μια καλά ενορχηστρωμένη επικοινωνιακή επιχείρηση με επίκεντρο τη Melania Trump. Μια ταινία και ένα βιβλίο, συνοδευόμενα από έντονη προώθηση και επενδύσεις εκατομμυρίων δολαρίων, επιχειρούν να επανασυστήσουν στο κοινό μια προσωπικότητα που μέχρι πρότινος παρέμενε στο περιθώριο της δημόσιας σφαίρας. Το εγχείρημα παρουσιάζεται ως πολιτιστικό, προσωπικό ή ακόμη και «αποκαταστατικό». Στην πραγματικότητα, όμως, πρόκειται για βαθιά πολιτική πράξη.
Η Melania Trump υπήρξε ίσως η πιο αινιγματική Πρώτη Κυρία των τελευταίων δεκαετιών. Κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας Trump απέφυγε συστηματικά τον δημόσιο λόγο, κράτησε αποστάσεις από τις πολιτικές συγκρούσεις και εμφανίστηκε συχνά ως σιωπηλή παρουσία δίπλα σε έναν από τους πιο θορυβώδεις και διχαστικούς προέδρους στην ιστορία των ΗΠΑ. Αυτή η σιωπή δεν ήταν ουδέτερη. Λειτούργησε ως κενό, αλλά και ως καμβάς πάνω στον οποίο προβλήθηκαν υποθέσεις, εικασίες και πολιτικές ερμηνείες.
Το Αναδρομικό Αφήγημα
Σήμερα, το κενό αυτό επιχειρείται να καλυφθεί αναδρομικά. Η ταινία και το βιβλίο δεν έρχονται απλώς να αφηγηθούν τη ζωή της Melania Trump. Έρχονται να κατασκευάσουν ένα αφήγημα: της δυνατής γυναίκας που άντεξε, της μετανάστριας που πέτυχε, της συζύγου που διατήρησε την αξιοπρέπειά της μέσα στη θύελλα. Πρόκειται για μια κλασική αγιογραφική προσέγγιση, όπου οι αντιφάσεις αμβλύνονται και τα δύσκολα ερωτήματα μετατρέπονται σε προσωπικές δοκιμασίες.
Η πολιτική μεταμφιέζεται σε προσωπική ιστορία και η σύγκρουση μετατοπίζεται από το επίπεδο των πολιτικών ευθυνών στο επίπεδο του συναισθήματος.
Δεν είναι τυχαίο ότι αυτή η προσπάθεια εντείνεται σε μια περίοδο κατά την οποία ο Donald Trump επιδιώκει εκ νέου να κυριαρχήσει στο πολιτικό σκηνικό. Η εικόνα της Melania λειτουργεί ως συμπληρωματικό εργαλείο εξανθρωπισμού. Εκεί όπου ο ίδιος προκαλεί αντιδράσεις, εκείνη προσφέρεται ως ήπιο, «αποπολιτικοποιημένο» αντίβαρο. Η πολιτική μεταμφιέζεται σε προσωπική ιστορία και η σύγκρουση μετατοπίζεται από το επίπεδο των πολιτικών ευθυνών στο επίπεδο του συναισθήματος.
Οι υποστηρικτές αυτής της επικοινωνιακής αντεπίθεσης υποστηρίζουν ότι η Melania Trump αδικήθηκε. Ότι τα μέσα ενημέρωσης την αντιμετώπισαν είτε ειρωνικά είτε εχθρικά, χωρίς να της δώσουν χώρο να μιλήσει. Υπό αυτό το πρίσμα, η σημερινή προβολή εμφανίζεται ως πράξη δικαιοσύνης. Όμως το επιχείρημα αυτό παραβλέπει ένα κρίσιμο στοιχείο: η σιωπή της Melania δεν της επιβλήθηκε, ήταν επιλογή. Και κάθε επιλογή ενός δημόσιου προσώπου έχει πολιτικό βάρος, ιδίως όταν συντελείται στο πλευρό της εξουσίας.
Επαναφορά Lifestyle
Το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο της υπόθεσης δεν είναι το περιεχόμενο της ταινίας ή του βιβλίου, αλλά η αντίδραση των μέσων ενημέρωσης. Τα φιλοτραμπικά μέσα μιλούν για αποκατάσταση της αλήθειας και για δικαίωση μιας γυναίκας που λοιδορήθηκε. Τα επικριτικά μέσα κάνουν λόγο για καλοστημένη προπαγάνδα, ένα προϊόν χωρίς καλλιτεχνικό ή πολιτικό βάθος. Η πραγματικότητα, ωστόσο, βρίσκεται πέρα από αυτή τη διχογνωμία. Η ένταση των αντιδράσεων δείχνει ότι το εγχείρημα πέτυχε τουλάχιστον έναν στόχο: να επαναφέρει τη Melania Trump στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης.
Σε μια εποχή όπου η πόλωση έχει φτάσει στα άκρα, η εικόνα της ήσυχης, αξιοπρεπούς Melania λειτουργεί ως εργαλείο αποσυμπίεσης για ένα κοινό που θέλει να στηρίξει τον Trump χωρίς να έρχεται καθημερινά αντιμέτωπο με τις πιο σκληρές πλευρές του λόγου και της πολιτικής του.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν η ταινία και το βιβλίο είναι επιτυχημένα ή αποτυχημένα με όρους πωλήσεων ή κριτικής. Το ερώτημα είναι τι εξυπηρετούν. Και η απάντηση είναι σαφής: εξυπηρετούν τη μετατροπή της πολιτικής σε lifestyle αφήγημα. Σε μια εποχή όπου η πόλωση έχει φτάσει στα άκρα, η εικόνα της ήσυχης, αξιοπρεπούς Melania λειτουργεί ως εργαλείο αποσυμπίεσης για ένα κοινό που θέλει να στηρίξει τον Trump χωρίς να έρχεται καθημερινά αντιμέτωπο με τις πιο σκληρές πλευρές του λόγου και της πολιτικής του.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Melania Trump δεν είναι μια σύνθετη προσωπικότητα ή ότι δεν αξίζει μια σοβαρή βιογραφική προσέγγιση. Σημαίνει, όμως, ότι όταν η αφήγηση είναι πλήρως ελεγχόμενη, χρηματοδοτούμενη και συγχρονισμένη με πολιτικές ανάγκες, τότε παύει να είναι απλώς αφήγηση. Γίνεται εργαλείο.
Με αυτόν τον τρόπο, η υπόθεση Melania Trump αποκαλύπτει κάτι ευρύτερο: τη μετατόπιση της πολιτικής σύγκρουσης από τα προγράμματα και τις αποφάσεις στις εικόνες και τις ιστορίες. Δεν ζούμε απλώς την «επιστροφή» μιας Πρώτης Κυρίας. Ζούμε ένα ακόμη επεισόδιο στον πόλεμο των αφηγημάτων, όπου η αγιογραφία δεν είναι αθώα και η σιωπή του παρελθόντος αξιοποιείται ως κεφάλαιο του παρόντος.
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ και στο μηνιαίο newsletter No Man’s Land – στο οποίο μπορείτε να κάνετε την εγγραφή σας εδώ.
Εργασία, Ασφάλεια και Φύλο: Γιατί ο Κίνδυνος δεν Κατανέμεται Ισότιμα
Free Birth Society: Η Ψευδαίσθηση Ασφάλειας Παγιδεύει τις Εγκύους
