Τι γίνεται όταν η ανθρώπινη δραστηριότητα παγώνει, όπως έχει συμβεί τον τελευταίο μήνα σε ένα μεγάλο μέρος του πλανήτη; Οι ιστορίες για το πώς η φύση επωφελείται από την προσωρινή αυτή ανάπαυση είναι παντού: στα καθαρά για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες κανάλια της Βενετίας, στα άγρια ζώα που πλησιάζουν ξαφνικά τις πόλεις, στις εικόνες από το διάστημα που δείχνουν μια πιο καθαρή ατμόσφαιρα.
Κι ενώ οι αισιόδοξοι ανάμεσά μας μπορεί να βλέπουν την εξέλιξη αυτή ως τη θετική πλευρά μιας κατά τα άλλα φρικτής κατάστασης, υπάρχουν κι αυτοί που, κοιτάζοντας τα εμπειρικά στοιχεία από προηγούμενες κρίσεις, φοβούνται ότι η ανακούφιση του περιβάλλοντος δεν είναι παρά ένα προσωρινό φαινόμενο – ότι θα συνεχίσουμε ακάθεκτοι την καταστροφή του, μόλις μας ξαναδοθεί η ευκαιρία. Ο Economist φέρνει το παράδειγμα της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης. Το 2009 οι βιομηχανικές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα σημείωσαν πτώση της τάξεως του 1,4%, όμως ένα χρόνο μετά αυξάνονταν πάλι ραγδαία, με ρυθμούς 5,8-5,9%.
Η πανδημία δε θα μας σώσει από την κλιματική αλλαγή. Όμως μας δίνει μια ευκαιρία να αντιληφθούμε ότι πολλά απ’ αυτά που νομίζαμε ότι μας ήταν απολύτως απαραίτητα, δεν είναι. Αυτό αφορά τόσο τις συνήθειες των μεμονωμένων ανθρώπων, όσο και των επιχειρήσεων. Μας δίνει επίσης μια γεύση του πόσο γρήγορα μπορεί να αλλάξει η ζωή μας αν δεν υιοθετήσουμε μια δραστικά πιο υπεύθυνη στάση σε ό,τι αφορά την αλληλεπίδρασή μας με τη φύση.
Η πανδημία δε θα μας σώσει από την κλιματική αλλαγή. Όμως μας δίνει μια ευκαιρία να αντιληφθούμε ότι πολλά απ’ αυτά που νομίζαμε ότι μας ήταν απολύτως απαραίτητα, δεν είναι.
Δίνει όμως και μια άλλη ευκαιρία, χάρη στα μέτρα που ήδη αναγκάζονται να πάρουν οι κυβερνήσεις για να προστατέψουν τις οικονομίες τους από την πρωτοφανή αυτή κρίση. Το σίγουρο είναι ότι όλα τα κράτη θα αναγκαστούν να ξοδέψουν αυτή την περίοδο, πολύ παραπάνω από ό,τι υπολόγιζαν. Το πώς, με τι όρους και με ποια έμφαση είναι ζήτημα πολιτικής – είναι στο χέρι μας να πιέσουμε ώστε τα χρήματα αυτά να έχουν και πράσινο πρόσημο, όχι απαραίτητα στις πρώτες δέσμες μέτρων που έχουν σκοπό να σταματήσουν την αιμορραγία, όμως σίγουρα στα μεγάλα Κεϋνσιανά επενδυτικά προγράμματα που θα ακολουθήσουν για την επανεκκίνηση της οικονομίας.
Μπορεί η Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα COP26 που ήταν προγραμματισμένη να διεξαχθεί στη Γλασκώβη τον Νοέμβριο να αναβλήθηκε για το 2021, εξαιτίας της πανδημίας, όμως δεν υπάρχει χρόνος για χάσιμο. Όπως είπε και ο Nicholas Stern, ένας από τους κορυφαίους επιστήμονες για τα οικονομικά της κλιματικής αλλαγής: “Υπάρχει μια ευκαιρία στην ανάκαμψη από την κρίση του Covid-19 να δημιουργηθεί μια νέα προσέγγιση […] σε μεγαλύτερη αρμονία με τον φυσικό κόσμο. Αυτή θα είναι η πρόκληση και η ευκαιρία του COP26 την επόμενη χρονιά. Πρέπει να αξιοποιήσουμε αυτό το χρόνο σωστά”.
