Κάποια στιγμή πρόσφατα συνειδητοποίησα ότι η τεχνητή νοημοσύνη ξέρει περισσότερα για μένα απ’ ό,τι αρκετοί άνθρωποι στον επαγγελματικό μου κύκλο.
Ξέρει ότι αναζητώ ποιότητα και συνέπεια στη διατροφή μου.
Ότι αγαπώ τη φωτογραφία και ταξιδεύω πάντα με το βλέμμα στραμμένο στο φως.
Ότι αναζητώ σκοπό στη δουλειά μου, όχι απλώς αποτελέσματα.
Ότι όταν πιέζομαι, ζητώ δομή. Και όταν κουράζομαι, ζητώ νόημα.
Δεν με «παρακολουθεί». Τη ρωτάω. Της μιλάω. Τη χρησιμοποιώ.
Και κάπου εκεί γεννήθηκε ένα ερώτημα που δεν είναι τεχνολογικό, αλλά βαθιά ανθρώπινο:
Πότε ένα εργαλείο γίνεται σχέση; Και τι σημαίνει αυτό για εμάς;
Η Αόρατη Κοινωνική Ποινή της AI
Στον επαγγελματικό χώρο παρατηρώ κάτι σχεδόν παράδοξο. Χρησιμοποιούμε AI καθημερινά, αλλά σπάνια το λέμε ανοιχτά.
Γιατί;
Γιατί, όπως δείχνει και το πρόσφατο The New Future of Work Report της Microsoft Research, η χρήση AI συνοδεύεται από μια σιωπηλή κοινωνική ποινή. Άνθρωποι που χρησιμοποιούν ΑΙ κρίνονται ως λιγότερο ικανοί, λιγότερο εργατικοί, ή ακόμη και λιγότερο «ηθικοί», ακόμη κι όταν το αποτέλεσμα είναι εξίσου καλής ποιότητας.
Ως γυναίκα στον χώρο της τεχνολογίας, αυτό δεν μου είναι ξένο. Η έρευνα δείχνει ότι οι γυναίκες υφίστανται διπλάσια υποτίμηση όταν αποκαλύπτεται η χρήση AI. Σαν να χρειάζεται ακόμη να αποδείξουμε ότι «δεν κλέψαμε», ότι η σκέψη μας είναι αυθεντική, ότι η βοήθεια δεν ακυρώνει την αξία. Η τεχνολογία στην περίπτωση αυτή δεν λειτουργεί σε κοινωνικό κενό, αλλά επιτείνει ήδη υπάρχουσες ανισότητες.
Και έτσι δημιουργείται μια κουλτούρα υποκρισίας: χρησιμοποιούμε AI, επωφελούμαστε σε παραγωγικότητα και δημιουργικότητα, αλλά δεν το παραδεχόμαστε. Όχι επειδή ντρεπόμαστε, αλλά επειδή φοβόμαστε πώς θα κριθούμε.
Όταν η AI Γίνεται ο «Ήσυχος Συνομιλητής»
Υπάρχουν στιγμές που απευθύνομαι στην AI όχι για παραγωγικότητα, αλλά για… συνομιλία.
Να δομήσω μια σκέψη.
Να βάλω τάξη σε μια δύσκολη απόφαση.
Να πάρω μια δεύτερη οπτική χωρίς φόβο κριτικής.
Δεν είμαι η μόνη. Σύμφωνα με το «Future of Work Report», πάνω από το 50% των εργαζομένων χρησιμοποιούν την AI για λειτουργίες που μοιάζουν με ανθρώπινη σχέση − επαγγελματική καθοδήγηση, συναισθηματική υποστήριξη ή απλή συντροφικότητα.
Και ναι, οι περισσότεροι λέμε «ευχαριστώ»! Το 78% δηλώνει ότι χρησιμοποιεί ευγενική γλώσσα όταν μιλά σε συστήματα AI − λέξεις όπως «ευχαριστώ» ή «σε παρακαλώ».
Κι όμως, την ίδια στιγμή, οι εργαζόμενοι δηλώνουν πιο μόνοι από ποτέ, με το 52% να αναφέρει μέτρια έως υψηλή μοναξιά στον χώρο εργασίας.
Η AI είναι παρούσα και πάντα διαθέσιμη. Οι άνθρωποι όχι πάντα.
Και εδώ κρύβεται ένας αδιόρατος κίνδυνος: όχι ότι η AI αντικαθιστά τους ανθρώπους, αλλά ότι μας συνηθίζει στην απουσία τους.
Ανισότητες που δεν Εξαφανίζονται − Απλώς Αυτοματοποιούνται
Η τεχνητή νοημοσύνη συχνά παρουσιάζεται ως «μεγάλος εξισωτής».
Στην πράξη, όμως, μπορεί να γίνει καθρέφτης και επιταχυντής των ανισοτήτων μας.
Όταν τα δεδομένα είναι μεροληπτικά, η AI κληρονομεί τη μεροληψία. Όταν οι ομάδες ανάπτυξης δεν είναι ποικιλόμορφες, οι αποφάσεις δεν είναι ουδέτερες. Όταν οι ευκαιρίες για νέους εργαζόμενους μειώνονται λόγω των αυτοματισμών, οι ανισότητες βαθαίνουν.
Το πιο ανησυχητικό;
Αυτές οι ανισότητες γίνονται αόρατες, γιατί παρουσιάζονται ως «αντικειμενικές».
Όταν η AI Μοιάζει Πολύ Ανθρώπινη
Υπάρχουν βέβαια κι οι στιγμές που η AI απαντά με ενσυναίσθηση.
Με κατανόηση.
Με τόνο σχεδόν παρηγορητικό.
Και τότε χρειάζεται να σταματήσουμε και να θυμηθούμε κάτι κρίσιμο:
Η AI δεν καταλαβαίνει.
Δεν νιώθει.
Δεν έχει πρόθεση, ευθύνη ή ηθική συνείδηση.
Κι όμως, εμείς τείνουμε να της αποδίδουμε όλα τα παραπάνω.
Η έρευνα δείχνει επίσης ότι η AI συχνά λειτουργεί ως «ασφαλής χώρος»: μη επικριτική, πάντα διαθέσιμη, υπομονετική. Όμως τα αποτελέσματα στην ψυχική υγεία δεν είναι γραμμικά. Σε κάποιες περιπτώσεις, η συχνή χρήση ενισχύει την εξάρτηση ή παγιώνει μη υγιή μοτίβα αντιμετώπισης, ειδικά όταν υποκαθιστά −αντί να συμπληρώνει− την ανθρώπινη επαφή.
Είμαι Eξαρτημένη;
Επιστρέφω στο αρχικό ερώτημα.
Όταν η AI με βοηθά να οργανώσω τη σκέψη μου,
να σχεδιάσω ένα ταξίδι,
να βελτιώσω ένα κείμενο,
να κατανοήσω τον εαυτό μου λίγο καλύτερα,
είμαι εξαρτημένη;
Ή απλώς ζω συνειδητά μέσα στην εποχή μου;
Ίσως η σωστή ερώτηση δεν είναι αν χρησιμοποιούμε AI, αλλά πώς και με ποια όρια.
Η Εκπαίδευση για την AI δεν Είναι Τεχνική Δεξιότητα. Είναι Κοινωνική Ευθύνη
Αν υπάρχει ένα συμπέρασμα που δεν μπορούμε πλέον να αγνοήσουμε, είναι αυτό: η τεχνητή νοημοσύνη απαιτεί παιδεία − όχι μόνο χρήση. Όχι tutorials. Όχι απλώς prompts. Αλλά κατανόηση των ορίων, των επιδράσεων και των κοινωνικών συνεπειών της.
Χρειαζόμαστε εκπαίδευση που να μαθαίνει στους ανθρώπους:
- πότε να εμπιστεύονται την AI και πότε να την αμφισβητούν,
- πώς να τη χρησιμοποιούν χωρίς να ακυρώνουν τη δική τους κρίση,
- πώς να συνεργάζονται μαζί της χωρίς να χάνουν την ταυτότητά τους,
- πώς να παραμένουν άνθρωποι σε έναν κόσμο που γίνεται όλο και πιο «έξυπνος».
Αυτό αφορά τα σχολεία.
Αφορά τα πανεπιστήμια.
Αφορά τους οργανισμούς και τις ηγεσίες τους.
Αφορά τους γονείς.
Αφορά όλους μας.
Γιατί το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι αν η τεχνητή νοημοσύνη θα γίνει πιο ισχυρή. Αυτό είναι δεδομένο.
Το διακύβευμα είναι ποιοι γινόμαστε εμείς δίπλα της.
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ:
Sharenting: Όταν το Παιδί Γίνεται Περιεχόμενο
AI Leadership Minimum: Μια Yποτιμημένη Ευκαιρία για την Ελλάδα
GEO-7: «Οι Λύσεις Είναι Γνωστές. Αυτό που Απαιτείται Είναι Θάρρος»
