Βρίσκομαι στο Mουσείο της Ιορδανίας, στην καρδιά του Αμμάν, έναν ζωντανό κόμβο πολιτισμού, προσιτό και οικείο. Αναρωτιέμαι πώς καταφέρνουν να κρατούν ζωντανές τόσο πολλές πληροφορίες του παρελθόντος τα μουσεία, επιτρέποντάς μας να ταξιδεύουμε μέσα στον χρόνο, να αισθανόμαστε το χρώμα και την ατμόσφαιρα κάθε εποχής και ταυτόχρονα να αντιλαμβανόμαστε την εξέλιξη που οδηγεί στο αύριο.
Σε αυτόν τον δυναμικό οργανισμό ηγείται ο Ihab Amarin, γενικός διευθυντής του μουσείου και πρόεδρος της Ένωσης Μουσείων Ιορδανίας. Ως αντιπρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής του ICOM, συμβάλλει ενεργά στη χάραξη πολιτικών πολιτιστικής προστασίας. Η προηγούμενη θητεία του ήταν στο Υπουργείο Τουρισμού – με ηγετικό ρόλο σε μεγάλα έργα υποδομών και ανάπτυξης ιστορικών περιοχών, καθώς και στη διαμόρφωση του θεσμικού πλαισίου του τουριστικού τομέα.
Θα μπορούσατε να μας μιλήσετε για το όραμα πίσω από την ίδρυση του Mουσείου της Ιορδανίας και πώς η αποστολή του αντικατοπτρίζει τη μακρά ιστορία της χώρας – από την Παλαιολιθική περίοδο έως και σήμερα;
Η ιδέα για την ίδρυση του Μουσείου της Ιορδανίας διαμορφώθηκε αρχικά τη δεκαετία του 1960, αλλά ορίστηκε επίσημα μετά το πρώτο Διεθνές Συνέδριο για την Ιστορία και την Αρχαιολογία της Ιορδανίας, που πραγματοποιήθηκε στην Οξφόρδη το 1980 υπό την αιγίδα του πρίγκιπα El Hassan Bin Talal. Το συνέδριο πρότεινε τη δημιουργία ενός εθνικού μουσείου – πρόταση που υλοποιήθηκε το 2002 με Βασιλικό Διάταγμα του Βασιλιά Αμπντάλα Β′. Έτσι ιδρύθηκε το Μουσείο της Ιορδανίας, το οποίο διοικείται από Διοικητικό Συμβούλιο με πρόεδρο τη Βασίλισσα Rania και τελεί υπό την εποπτεία της πριγκίπισσας Sumaya bint El Hassan.
Στόχος του μουσείου είναι να βοηθήσει τον ιορδανικό λαό να εκτιμήσει, να αναγνωρίσει και να προστατεύσει την εθνική του ταυτότητα, όπως αυτή εκφράζεται μέσα από την πλούσια πολιτιστική κληρονομιά της χώρας. Επιδιώκει να προωθήσει τη μελέτη και την κατανόηση της μακρόχρονης σχέσης του ανθρώπου με το περιβάλλον του, ενώ παράλληλα συλλέγει και τεκμηριώνει συστηματικά την πολιτιστική κληρονομιά που αφηγείται την ιστορία και τη συλλογική μνήμη της Ιορδανίας.
«Οι μόνιμες και περιοδικές εκθέσεις του καλύπτουν 1,5 εκατομμύριο χρόνια ιστορίας –από την Παλαιολιθική εποχή έως σήμερα– και περιλαμβάνουν περισσότερα από 3.500 αντικείμενα».
Ταυτόχρονα, φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως πρότυπο ίδρυμα για τα υπόλοιπα μουσεία της χώρας, παρουσιάζοντας τις πολιτισμικές συνεισφορές της Ιορδανίας στον κόσμο και αναδεικνύοντας τον ρόλο της στην ανθρώπινη ιστορία. Μέσα από αυτή την αποστολή, λειτουργεί και ως πύλη για τον ιορδανικό τουρισμό, καθώς και ως ένα εκπαιδευτικό βήμα που συνδέει το τοπικό και το διεθνές κοινό με το παρελθόν και το παρόν της χώρας.
Οι μόνιμες και περιοδικές εκθέσεις του καλύπτουν 1,5 εκατομμύριο χρόνια ιστορίας –από την Παλαιολιθική εποχή έως σήμερα– και περιλαμβάνουν περισσότερα από 3.500 αντικείμενα. Η αφήγηση αναπτύσσεται γύρω από θεματικούς άξονες όπως το περιβάλλον, η παραγωγή τροφής, οι τέχνες, η αρχιτεκτονική, το εμπόριο, η πολιτική, η βιοτεχνία, η επικοινωνία, η θρησκεία και η καθημερινή ζωή. Ειδικές ενότητες, όπως η «Ιορδανία: Γη Καινοτομίας, Συνέχειας και Αλλαγής», φωτίζουν τον τρόπο με τον οποίο οι Ιορδανοί αντιμετώπισαν διαχρονικά βασικές ανάγκες, από το νερό και την ενέργεια έως την πολιτιστική ταυτότητα.
Το μουσείο εκθέτει μερικά από τα αρχαιότερα ανθρώπινα αγάλματα –όπως αυτά του ‘Ain Ghazal–, καθώς και τα Χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας. Πώς εμπνέουν και καθοδηγούν αυτά τα αρχαία ευρήματα την καινοτομία για τις τωρινές και τις μελλοντικές γενιές Ιορδανών;
Το Μουσείο της Ιορδανίας φυλάσσει μια συλλογή ανεκτίμητης αξίας, με αντικείμενα που ξεχωρίζουν τόσο για τη διάρκειά τους στον χρόνο όσο και για τη διεθνή τους σημασία. Ανάμεσά τους δεσπόζουν τα αγάλματα του ‘Ain Ghazal, τα αρχαιότερα γνωστά ανθρωπόμορφα έργα φυσικού μεγέθους, ηλικίας περίπου 9.700 ετών.
Κατασκευασμένα από γύψο, αποτελούν εντυπωσιακό παράδειγμα πρώιμης τεχνολογικής και επιστημονικής γνώσης. Παράλληλα, τα αγάλματα φέρουν καλλιτεχνική ευαισθησία και πιθανότατα πνευματικό νόημα που παραμένει ακόμη άγνωστο. Οι νεολιθικοί τεχνίτες πέτυχαν τη δημιουργία του μέσω θέρμανσης ασβεστόλιθου σε θερμοκρασίες που άγγιζαν τους 900 °C, μια διαδικασία που απαιτούσε έλεγχο, δεξιοτεχνία και κατανόηση χημικών αρχών.
Η κατασκευή τους αποκαλύπτει επίσης προχωρημένες πρακτικές σχεδιασμού. Μια εσωτερική δομή από καλάμια επενδύεται σχολαστικά με στρώσεις γύψου, φανερώνοντας αναπτυγμένες τεχνικές παραγωγής με ιδιαίτερη επιμέλεια. Παράλληλα, η μελέτη της δημιουργικής διαδικασίας πίσω από τα αγάλματα –αλλά και άλλων επιτευγμάτων, όπως το υδρολογικό σύστημα της Jawa πριν από 5.000 χρόνια– ενθαρρύνει τις νεότερες γενιές Ιορδανών να προσεγγίζουν τις σύγχρονες προκλήσεις με τόλμη, επινοητικότητα και επιστημονική σκέψη όπως αυτή των προγόνων τους.
Επομένως, ο ρόλος του μουσείου είναι να παρουσιάζει μια τεκμηριωμένη πολιτιστική ιστορία, βασισμένη σε αντικείμενα και αφηγήσεις, η οποία λειτουργεί ως ισχυρό κίνητρο για την αντιμετώπιση των ζητημάτων της σύγχρονης εποχής, με το βλέμμα στραμμένο προς το μέλλον.
Πώς συμβάλλει το Μουσείο της Ιορδανίας στον βιώσιμο τουρισμό, προωθώντας παράλληλα την εθνική ταυτότητα και την πολιτιστική κληρονομιά με τρόπο που να ωφελεί τόσο το παρόν όσο και το μέλλον της χώρας;
Το Μουσείο της Ιορδανίας υποστηρίζει ουσιαστικά τον βιώσιμο τουρισμό μέσα από πολλούς άξονες. Αποτελεί έναν μοναδικό προορισμό, καθώς παρουσιάζει μια ολοκληρωμένη αφήγηση της δημιουργικής ιδιοφυΐας της Ιορδανίας διαχρονικά. Εκθέτοντας πολιτιστικά, επιστημονικά και τεχνολογικά επιτεύγματα –όπως καινοτομίες στην υλική τεχνολογία, τα συστήματα ύδρευσης, τις γεωργικές τεχνικές και τη μεταλλουργία–, αναδεικνύει την Ιορδανία σε προορισμό υψηλής επιστημονικής και ιστορικής σημασίας, ξεπερνώντας τη συμβατική περιήγηση σε αξιοθέατα.
Παράλληλα λειτουργεί ως πύλη για τον τουρισμό, προσφέροντας στους επισκέπτες θεμελιώδη κατανόηση της ιστορικής, πολιτιστικής και επιστημονικής κληρονομιάς της χώρας. Η πρώτη αυτή επαφή ενισχύει την εμπλοκή των τουριστών, παρατείνει τη διάρκεια παραμονής και αυξάνει τη δαπάνη, ενώ ταυτόχρονα προωθεί θετικές συστάσεις που ωφελούν τον ευρύτερο τουριστικό τομέα.
Το μουσείο δρα επίσης ως κέντρο επιστημονικής έρευνας και πολιτιστικής δικτύωσης, τονίζοντας την προστιθέμενη επιστημονική του αξία και ενισχύοντας την πολιτιστική και ακαδημαϊκή θέση της Ιορδανίας. Ως κόμβος πολιτιστικών εκδηλώσεων, φιλοξενεί δραστηριότητες που συνδυάζουν τον τουρισμό με τη διατήρηση της βαθιάς ριζωμένης ιορδανικής εθνικής ταυτότητας, καθιστώντας την προσιτή και επίκαιρη για τις μελλοντικές γενιές.
Πώς μπορούν τα διδάγματα από τις ιστορικές γεωργικές πρακτικές που παρουσιάζονται στις εκθέσεις παραδοσιακής ζωής να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση σύγχρονων προκλήσεων της χώρας;
Το Μουσείο της Ιορδανίας δεν αποτελεί απλώς χώρο έκθεσης αρχαιοτήτων, αλλά μια ζωντανή πηγή γνώσης που προσφέρει σημαντικά διδάγματα για την αγροτική ζωή της χώρας. Περιηγούμενοι στις αίθουσές του, οι επισκέπτες συναντούν αρχαίες ιορδανικές καινοτομίες στην επεξεργασία τροφίμων.
Οι πρόγονοι της χώρας είχαν μάθει να μετατρέπουν το φρέσκο γάλα και τα γαλακτοκομικά προϊόντα σε ανθεκτικές, στερεές μορφές, οι οποίες μπορούσαν να διατηρηθούν για μεγάλο χρονικό διάστημα με ασφάλεια. Η παρατήρηση αυτής της πρακτικής δεν είναι μόνο ιστορικά ενδιαφέρουσα, αλλά προσφέρει πολύτιμα διδάγματα για τη βιωσιμότητα των προϊόντων και τη μακροχρόνια συντήρηση τροφίμων.
Στη συνέχεια, το μουσείο φέρνει στο φως τα επιτεύγματα των προγόνων στον τομέα του νερού. Η γεωργία εξαρτάται αποκλειστικά από το νερό, και το μουσείο αναδεικνύει σημαντικά ιστορικά επιτεύγματα στον τομέα της συλλογής και διαχείρισής του. Ξεχωρίζει το σύστημα συλλογής νερού της Jawa, ηλικίας άνω των 5.000 ετών, στον βορειοανατολικό τομέα της Ιορδανίας.
Το αρχαίο αυτό σύστημα αποτελεί εξαιρετικό δείγμα προηγμένης μηχανικής, σχεδιασμένο για τη συλλογή βρόχινου νερού για πόσιμη χρήση αλλά και για άλλες ανάγκες. Σε συνθήκες ερημοποίησης, κλιματικής αλλαγής και ξηρασίας που πλήττουν την Ιορδανία και την ευρύτερη περιοχή, οι αρχαίες τεχνικές συλλογής νερού παραμένουν ιδιαίτερα επίκαιρες. Η επαναχρησιμοποίηση αυτών των μεθόδων προσφέρει οικονομικά αποδοτικές λύσεις για την εξασφάλιση των αναγκών της χώρας σε νερό στο μέλλον.
Ποια εκπαιδευτικά προγράμματα διοργανώνει το Μουσείο της Ιορδανίας για να εμπλέξει τους νέους στη φροντίδα και τη διατήρηση αυτής της γνώσης;
Το Μουσείο της Ιορδανίας δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην εκπαίδευση μέσω της Διεύθυνσης Εκπαίδευσης και Μάθησης, η οποία στελεχώνεται από έμπειρο προσωπικό και υλοποιεί ολοκληρωμένα προγράμματα για μαθητές όλων των βαθμίδων. Επιπλέον, διαθέτει έναν πλήρως εξοπλισμένο Εκπαιδευτικό Χώρο, σχεδιασμένο να φιλοξενεί εκδηλώσεις, εργαστήρια και δραστηριότητες, προσφέροντας γνώσεις και εμπειρίες που συνοδεύουν τους μαθητές και στο μέλλον.
Τα προγράμματα του μουσείου στοχεύουν στην άμεση επαφή των μαθητών με την πολιτιστική τους κληρονομιά. Μέσω συνεργασιών με τις διευθύνσεις εκπαίδευσης του Υπουργείου Παιδείας, οργανώνονται εργαστήρια για εκπαιδευτικούς, ώστε να προετοιμάζονται κατάλληλα για σχολικές επισκέψεις.
Οι μαθητές συμμετέχουν σε οργανωμένες ξεναγήσεις με εξειδικευμένο προσωπικό, που εξηγεί με σαφήνεια τις πολιτιστικές αξίες και την ιστορία της Ιορδανίας, ενώ παράλληλα συμμετέχουν σε πρακτικά εργαστήρια, όπως κεραμική και ψηφιδωτά. Το μουσείο υποστηρίζει επίσης ερευνητικά και πτυχιακά έργα σχετιζόμενα με την πολιτιστική κληρονομιά και διοργανώνει πολιτιστικούς διαγωνισμούς, προωθώντας παράλληλα προτάσεις για τον εμπλουτισμό του σχολικού προγράμματος.
«Η Ιορδανία υπήρξε πάντα κρίσιμος κόμβος, συνδέοντας τα μεγάλα κέντρα του αρχαίου κόσμου –τη Μεσοποταμία, την Αίγυπτο, την Ανατολία και την Αραβική Χερσόνησο– με εμπορικές οδούς που εκτείνονται στην Ευρώπη και την Ανατολή».
Η Ιορδανία βρίσκεται σε ένα σταυροδρόμι πολιτισμών. Πώς ενισχύει τον περιφερειακό και διεθνή πολιτιστικό διάλογο το μουσείο –ιδιαίτερα σε σχέση με αρχαίους πολιτισμούς όπως ο ελληνικός– και ποιος είναι ο ρόλος της Ιορδανίας σε αυτή την παγκόσμια συζήτηση;
Η Ιορδανία υπήρξε πάντα κρίσιμος κόμβος, συνδέοντας τα μεγάλα κέντρα του αρχαίου κόσμου –τη Μεσοποταμία, την Αίγυπτο, την Ανατολία και την Αραβική Χερσόνησο– με εμπορικές οδούς που εκτείνονται στην Ευρώπη και την Ανατολή. Η ελληνιστική εποχή στην Ιορδανία χαρακτηρίστηκε από τη συνύπαρξη της ελληνικής κουλτούρας με τις πολιτιστικές παραδόσεις της Συρίας, της Αιγύπτου και της Μεσοποταμίας.
Η έκθεση του μουσείου παρουσιάζει αντικείμενα και αφηγήσεις που αποδεικνύουν τη σύνδεση επιγραφών και καθημερινής ζωής. Σημαντικά αρχαιολογικά μνημεία στην Ιορδανία τεκμηριώνουν την έντονη πολιτιστική αλληλεπίδραση και τον ανταγωνισμό μεταξύ των διαδόχων του Αλεξάνδρου, των Σελευκιδών και των Πτολεμαίων.
Η Ραμπάτ Αμμών, το σημερινό Αμμάν, ανανεώθηκε από τους Πτολεμαίους και μετονομάστηκε σε Φιλαδέλφεια. Η Γαντάρα, που σήμερα ονομάζεται Ουμ Κέις, οχυρώθηκε ως συνοριακή πόλη από τον Σελευκίδη βασιλιά Αντίοχο Γ′. Ο σημαντικός χώρος του Ιράκ αλ-Αμίρ, έδρα της δυναστείας Τόμπιαν, όπου ανακαλύφθηκε ένας μεγάλος θησαυρός ασημένιων νομισμάτων του Πτολεμαίου Γ′, αναδεικνύει επίσης αυτή τη βαθιά πολιτισμική ενσωμάτωση.
Η Ιορδανία διαδραματίζει τριπλό ρόλο στον παγκόσμιο διάλογο διατηρώντας, συνδέοντας και αποτελώντας πηγή έμπνευσης. Προστατεύει ανεκτίμητα ελληνιστικά αντικείμενα, διασφαλίζοντας την ακεραιότητα του αρχαιολογικού αρχείου, ενώ παράλληλα δείχνει τη συνέχεια των οικισμών και του εμπορίου, αναδεικνύοντας τον ιστορικό και σύγχρονο ρόλο της ως σταυροδρόμι πολιτισμών.
Παρουσιάζοντας την ιστορία με σύγχρονο και ελκυστικό τρόπο, προβάλλει την Ιορδανία ως προορισμό ασφάλειας και αυθεντικότητας, δείχνοντας πώς η αρχαία κληρονομιά γίνεται δυναμικό εργαλείο για τον παγκόσμιο διάλογο.
Όσον αφορά την ενίσχυση των πολιτιστικών δεσμών μεταξύ Ιορδανίας και Ελλάδας, υπάρχουν συνεργατικά έργα (εκθέσεις, έρευνα, ανταλλαγές) που έχει υλοποιήσει ή σχεδιάζει το μουσείο;
Στο Μουσείο της Ιορδανίας επιδιώκουμε να αναπτύξουμε μια ουσιαστική και δημιουργική συνεργασία με τους Έλληνες συναδέλφους μας, βασισμένη στην κοινή ιστορική μας πορεία και στη βαθιά πολιτιστική αλληλεπίδραση των δύο λαών. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει για εμάς η κοινή επιστημονική έρευνα, καθώς μπορεί να φωτίσει ακόμη περισσότερο την ελληνιστική παρουσία στην περιοχή από την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου και να αναδείξει χώρους όπως το Ιράκ αλ-Αμίρ, το Ουμ Κέις και η Πέτρα.
Παράλληλα, θεωρούμε εξαιρετικά σημαντική την ανταλλαγή τεχνικής γνώσης στους τομείς της συντήρησης και της μουσειακής πρακτικής, αξιοποιώντας την εμπειρία της ελληνικής πλευράς. Η συνεργασία αυτή μπορεί να κορυφωθεί μέσα από κοινές προσωρινές εκθέσεις, οι οποίες θα αναδεικνύουν την Ιορδανία ως διαχρονικό σταυροδρόμι πολιτισμών και θα ενισχύουν τους δεσμούς της με τη μεσογειακή ταυτότητα.
Κοιτάζοντας μπροστά, ποιες στρατηγικές εφαρμόζει (ή σχεδιάζει να εφαρμόσει) το Μουσείο της Ιορδανίας για να εξασφαλίσει ότι η πολιτιστική κληρονομιά της χώρας διατηρείται με βιώσιμο τρόπο – όχι μόνο για τον τουρισμό, αλλά και ως πόρος για κοινωνική, οικονομική και περιβαλλοντική ανάπτυξη στο μέλλον;
Το Μουσείο της Ιορδανίας ακολουθεί μια ολοκληρωμένη στρατηγική για τη βιώσιμη διαφύλαξη της εθνικής κληρονομιάς, αντιμετωπίζοντάς την ως ζωντανό πόρο για το μέλλον και ως θεμέλιο ισχυρής εθνικής ταυτότητας. Δίνουμε έμφαση στην ενεργή συμμετοχή της κοινωνίας, ενισχύοντας τη σύνδεση των Ιορδανών με τις βαθιές ιστορικές τους ρίζες μέσω πολυμέσων, δράσεων και εκδηλώσεων.
Παράλληλα, δίνουμε ιδιαίτερη έμφαση στην εκπαίδευση και την ευαισθητοποίηση. Αξιοποιούμε επίσης την ιστορική γνώση ως πρακτικό εργαλείο για σύγχρονες προκλήσεις, όπως η λειψυδρία. Τέλος, το μουσείο επενδύει στην τεχνολογική προσβασιμότητα, ενσωματώνοντας σύγχρονες ψηφιακές λύσεις και τεχνητή νοημοσύνη ώστε το περιεχόμενο και τα μηνύματά του να είναι άμεσα διαθέσιμα σε κάθε πολίτη. Με αυτόν τον τρόπο, η ιστορία της Ιορδανίας παραμένει ζωντανή, επίκαιρη και προσβάσιμη σε όλους.
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ:
Η Πριγκίπισσα Dana Firas και η Πολιτιστική Κληρονομιά της Ιορδανίας
Από το «Λούνα Παρκ των Ιδεών» στη Χειραγώγηση της Πληροφορίας
