«Έχει υποβάλει σε ατίμωση τους “κατηγορούμενους”». Αυτή η πρόταση της σελίδας 24 από το βιβλίο «Το “Κατηγορώ…!”» με έβαλε σε σκέψεις για τη σύνδεση δύο τίτλων με πολύ βαριές λέξεις: κατηγορώ και ατίμωση.
Η κατηγορία και η ατίμωση. Η δικαιοσύνη και η αδικία. Η δυναμική, σχεδόν ηρωική αντίσταση κάποιων ανθρώπων που παλεύουν με κάθε κόστος για να καταρρίψουν μια ψευδή κατηγορία και η συνειδητή αποδοχή άλλων να αναλάβουν πλήρως την ευθύνη για την ατίμωση που οι ίδιοι διέπραξαν. Η κατηγορία και η ατίμωση ως δύο όψεις της δημόσιας δικαιοσύνης: η μία διεκδικεί την αλήθεια, η άλλη απαιτεί την ανάληψη ευθύνης.
Μεγάλη υπόθεση η απόδοση της δικαιοσύνης – επί δικαίους και αδίκους.
Émile Zola – Το «Κατηγορώ…!» και Άλλα Κείμενα για την Υπόθεση Ντρέυφους | Εκδόσεις Πατάκη
«Κύριε πρόεδρε (…) Θα πω την αλήθεια γιατί υποσχέθηκα να τη λέω, εφόσον η δικαιοσύνη δεν επιλήφθηκε της υπόθεσης με τρόπο πλήρη ακέραιο. Το καθήκον μου μου επιβάλλει να μιλήσω, δε θέλω να γίνω συνένοχος. Οι νύχτες μου θα στοιχειώνονταν από το φάντασμα του αθώου που κάπου εκεί μακριά υπομένει το πιο φριχτό των βασανιστηρίων, εκτίοντας βαρύτατη ποινή για ένα έγκλημα που δεν διέπραξε».
«Κύριε πρόεδρε…»
«Κατηγορώ…»
Αυτούς που έστησαν τη μεγάλη σκευωρία πίσω από κλειστές πόρτες, με ψευδή στοιχεία. Ολόκληρο τον στρατό και τη Γαλλία που καταδίκασε έναν αθώο αξιωματικό.
Ο Ζολά δεν μπορούσε να ζήσει με αυτό το σαράκι. Δεν του το επέτρεπαν οι αξίες του. Παραμέρισε τα πάντα, τη φήμη του, τα λεφτά του, την ησυχία του και έγραψε τη γνωστή επιστολή για τη μεγάλη αδικία που υφίστατο ένας άνθρωπος αλλά και μια χώρα που δίδαξε την έννοια της ελευθερίας και καθιέρωσε τις αρχές για τα δικαιώματα των ανθρώπων. Κι όταν ο άνθρωπος υψώνει το ανάστημά του φαίνεται η αξία της απαρχής του.
«Αχ, τι συνονθύλευμα από παραφροσύνη κι ανοησία, τρελά φαντασιοκοπήματα, αγροίκες αστυνομικές μεθόδους, τυραννικά ήθη που θυμίζουν Ιερά Εξέταση, όλα προς ευχαρίστηση των τύπων με γαλόνια που βάζουν τις μπότες τους πάνω στο έθνος και ξαναχώνουν μέσα στο λαρύγγι την κραυγή των ανθρώπων για αλήθεια και δικαιοσύνη με την ψεύτικη κι ιερόσυλη πρόφαση του εθνικού συμφέροντος!»
Πολέμησε, δικάστηκε και καταδικάστηκε, αλλά στιγμή δεν οπισθοχώρησε. Έγινε σκοπός της ζωής του το να αποδείξει την αθωότητα του Ντρέυφους και να καταδικάσει τη βία και την παράνοια που επικρατούσε. Ήταν συγγραφέας και η πένα του ήταν το όπλο του. Ο καλλιτέχνης είναι και πολεμιστής και οφείλει να ονοματίζει τα άσχημα και τα άδικα αυτού του κόσμου.
«Η υπόθεση Ντρέυφους –αχ, κύριοι!– έγινε τόσο μικρή αυτήν την ώρα, μοιάζει σβησμένη και μακρινή μπροστά στα τρομακτικά ζητήματα που ήγειρε».
Δεν του επέτρεπε η συνείδησή του να σιωπήσει, θα ήταν σαν ο ίδιος να άφηνε τους εξουσιαστές να ποδοπατούν ανεξέλεγκτα τη δικαιοσύνη, την ανθρώπινη υπερηφάνεια και την αξιοπρέπεια.
Ένα βιβλίο βίβλος και ύμνος. Στην αλήθεια, στην τόλμη και στον ηρωισμό.
«Ατρόμητος και μόνος, ολόφωτος και ολοζώντανος, περισσότερα από 120 χρόνια μετά το θάνατό του, παραμένει επίκαιρος να μας δείχνει τον δύσκολο μα πάντοτε ωραίο δρόμο».
- Επιλεγόμενα κείμενα των Anatole France και Jean Jaurès | Ανθολόγηση, μετάφραση, εισαγωγή, χρονολόγιο: Μαίρη Καιρίδη | Πρόλογος: Θανάσης Τριαρίδης
Ατίμωση | J.M. Coetzee | Εκδόσεις Διόπτρα
«Έχω πει την άποψή μου. Είμαι ένοχος.
Ένοχος για ποιο πράγμα;
Για όλα όσα κατηγορούμαι».
Η νεαρή μαύρη φοιτήτιρα Μέλανι καταγγέλλει τον λευκό καθηγητή Λούρι για άσκηση βίας και βιασμό. Ο καθηγητής δεν παίρνει τον λόγο ανοιχτά, όπως τον συμβουλεύουν οι συνάδελφοί του, για να ελαφρύνει τη θέση του, αρνείται προκλητικά να ζητήσει δημόσια συγγνώμη και απολύεται από το πανεπιστήμιο. Καταφεύγει στην επαρχία, στο απομονωμένο αγρόκτημα της κόρης του. Μια μέρα μπουκάρουν στο σπίτι τρεις μαύροι άντρες, τα κάνουν άνω κάτω, και βιάζουν την κόρη του. Αυτός, κλειδωμένος από τους εισβολείς, αδυνατεί να τη βοηθήσει.
Την παροτρύνει να φύγει από εκεί. Όμως η κόρη του δεν θέλει να φύγει. Πάντα θα κινδυνεύει, έτσι κι αλλιώς. Όσο και αν το απαρτχάιντ φαίνεται παρελθόν σαν θεωρία τόσο στην πραγματικότητα και στην πράξη αναμοχλεύονται καταστάσεις επικράτειας και απαίτησης.
«Η ιστορία αρχίζει να μαθαίνεται στην περιοχή σαν λεκές που απλώνεται. Δεν είναι δική της η ιστορία που διαδίδεται, αλλά δική τους· τους ανήκει. Λένε ότι την έβαλαν στη θέση της, ότι της έδειξαν τον προορισμό των γυναικών».
«Οι πράξεις πάντα επιστρέφουν», έλεγαν οι παλιοί, και ο ήρωας καλείται να πληρώσει το τίμημα, καθώς η κοινωνία απαιτεί την παραδοχή της ενοχής του. Το αγρόκτημα της κόρης του μοιάζει με προσωρινό απάγκιο, όμως η ηρεμία είναι απατηλή. Στο φόντο, η νέα κοινωνική πραγματικότητα ανατρέπει τις ισορροπίες ιδιοκτησίας ανάμεσα σε λευκούς και μαύρους. Η βία εισβάλλει ορμητικά, ατιμάζοντας την κόρη του μέσα στο ίδιο της το σπίτι. Κι όμως, εκείνη επιλέγει τη σιωπή. Αρνείται να εγκαταλείψει τη γη της, αρνείται όμως και να καταγγείλει τους βιαστές της. Από φόβο για την επόμενη μέρα ή λόγω μιας βαθιάς παραίτησης απέναντι σε έναν ιστορικό κύκλο βίας τόσων χρόνων;
«(…) Πάντως δεν πιστεύω στον Θεό (…). Με τους δικούς μου όρους λοιπόν, τιμωρούμαι για αυτό που συνέβη ανάμεσα σ’ εμένα και στην κόρη σας. Ζω σε ένα καθεστώς ατίμωσης από το οποίο δεν θα είναι εύκολο να βγω και να σταθώ στα πόδια μου, δεν έχω αρνηθεί την τιμωρία. Δεν διαμαρτύρομαι…».
Το απαρτχάιντ μπορεί να έδωσε τη θέση του στη δημοκρατία, αλλά η βία και ο ρατσισμός δεν σταματούν στη Νότια Αφρική. Ο καθηγητής Λούρι βιώνει αυτή την αλήθεια μέσα από το δικό του ολέθριο λάθος. Μετά τη δίκαιη ατίμωσή του από τους άλλους αλλά και από τον ίδιο του τον εαυτό, επιλέγει τον δρόμο της αποδοχής και της εξιλέωσης. Χωρίς καμία εξωτερική πίεση ή καθοδήγηση, ορίζει ο ίδιος την τιμωρία του, μετουσιώνοντας τη συγγνώμη του σε μια μοναχική πράξη ευθύνης.
- Τη μετάφραση υπογράφει η Χριστίνα Σωτηροπούλου.
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ:
Στη Σκιά του Πατέρα ή H Aργή Eνηλικίωση της Aπώλειας
