Πώς καταλαβαίνεις έναν κόσμο την ώρα που αλλάζει;
Αυτό είναι, με διαφορετικό τρόπο κάθε φορά, το ερώτημα που βρίσκεται πίσω από τις συζητήσεις του Big Zag.
Στο vidcast της Μαριάννας Σκυλακάκη, άνθρωποι από διαφορετικά πεδία –την πολιτική, την οικονομία, την τεχνολογία, την επιστήμη, την κοινωνία, τον πολιτισμό– επιχειρούν να φωτίσουν τις μεγάλες μετατοπίσεις μιας εποχής που μοιάζει όλο και περισσότερο με σημείο καμπής.
Και στο τέλος κάθε συζήτησης, μία ακόμη ερώτηση:
Ποια βιβλία τους έχουν βοηθήσει να καταλάβουν καλύτερα τον κόσμο γύρω μας και όσα αλλάζουν μέσα σε αυτόν;
Οι απαντήσεις είναι τόσο διαφορετικές όσο και οι ίδιοι οι καλεσμένοι. Πολιτική οικονομία και τεχνητή νοημοσύνη, βιοτεχνολογία και Wall Street, κοινωνιολογία και λογοτεχνία, κινεζική πολιτική φιλοσοφία και ιστορία. Άλλοτε ένα βιβλίο προσφέρει το ιστορικό βάθος που λείπει από την επικαιρότητα. Άλλοτε εξηγεί μια αλλαγή που βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη. Κι άλλοτε μας επιτρέπει απλώς να δούμε τον κόσμο μέσα από ένα διαφορετικό παράθυρο.
Δεν πρόκειται, λοιπόν, ακριβώς για μια λίστα «must-read». Είναι μια βιβλιοθήκη που χτίζεται, επεισόδιο το επεισόδιο, μέσα από τα αναγνώσματα στα οποία επιστρέφουν οι καλεσμένοι του Big Zag για να βγάλουν νόημα από έναν κόσμο σε μετάβαση.
Συγκεντρώνουμε εδώ τις προτάσεις τους –και, κυρίως, τους λόγους για τους οποίους τις ξεχώρισαν–, σε μια βιβλιοθήκη που θα συνεχίσει να μεγαλώνει με κάθε νέο επεισόδιο. Την επόμενη φορά, λοιπόν, που αναζητείτε μια πυξίδα για τον κόσμο που αλλάζει, check back in για τις νέες προσθήκες.
Χριστίνα Καράμπελα | Διαβάζοντας τις Νέες Γενιές
Πώς μπορούμε να τοποθετηθούμε απέναντι στις αλλαγές που έρχονται, αν δεν καταλάβουμε καλύτερα ο ένας τον άλλον; Και τι αξίζει να διαβάσουμε για να πλησιάσουμε μια γενιά διαφορετική από τη δική μας; Η Χριστίνα Καράμπελα, κοινωνιολόγος και διευθύνουσα σύμβουλος της QED, μας προτείνει τις «ανοίκειες φωνές» της νεότερης λογοτεχνίας, αλλά και βιβλία που επανεξετάζουν τη σχέση μας με την εργασία, την ταυτότητα και την επισφάλεια.
«Ένα από τα πράγματα που λέω πολύ συχνά είναι: όταν είσαι λογοτέχνης και είσαι μιας γενιάς, είναι ιερή σου υποχρέωση να διαβάζεις τις νέες φωνές. Αυτό είναι μέθοδος. Μια μέθοδος που σου επιτρέπει να κάνεις από τη δική σου πλευρά, από τα δικά σου παράθυρα και ανοίγματα, το πλησίασμα.
Άρα, θα έλεγα, διαβάστε ό,τι νέο βγαίνει. Ονόματα μπορώ να σου πω. Μπορώ να σου πω, για την οικονομική κρίση, τον Χρήστο Οικονόμου. Μπορώ να σου πω τον Χρήστο Κυθρεώτη – είναι ωραίες φωνές. Μπορώ να σου πω τη Βίβιαν Στεργίου, η οποία έχει γράψει το “Μπλε Υγρό”.
Θα παρότρυνα να ακούσουμε τις ανοίκειες φωνές των νέων συγγραφέων, χωρίς να κρίνουμε τη λογοτεχνική τους δεινότητα, ή τη μονομέρειά τους, ή οτιδήποτε, υπερασπιζόμενοι τα γηρατειά μας. Αυτό είναι πολύ σημαντικό.
Από τα non-fiction βιβλία –τα οποία καταπιάνονται με αυτά για τα οποία μιλάνε οι νέοι σήμερα– προτείνω το “The Good Enough Job” του Simone Stolzoff, το οποίο αναφέρεται πάρα πολύ στην εμμονή του work-life balance των νέων. Και την εξηγεί από μια άλλη οπτική. Λέει ότι, ρε παιδί μου, αυτό ήταν των προηγούμενων γενιών, το ότι υπάρχω και στήνομαι ως άνθρωπος μέσα από την εργασία. Η εργασία είναι κομμάτι της πολυπρισματικής μου ταυτότητας σε έναν κόσμο όπου η εργασία μπορεί να υπάρχει, μπορεί να μην υπάρχει, μπορεί να υπάρχει αλλιώς, μπορεί να εξελίσσεται.
Επίσης, το “Work Won’t Love You Back” της Αμερικανής δημοσιογράφου Sarah Jaffe, η οποία λέει και αυτή ότι αν δεν επαναπλαισιώσουμε τη δουλειά, όχι ως αυτοθυσία ή ως ταυτότητα, δεν πρόκειται να πάμε μπροστά. Αυτά λένε και οι νέοι με πολλούς, σαφείς τρόπους.
Και ένα άλλο που μου φαίνεται πιο σημαντικό, λίγο πιο παλιό, γιατί τα προηγούμενα είναι του ’23 το ένα και του ’21 το άλλο, είναι το “The Precariat” του Guy Standing, το οποίο μιλάει για αυτή τη γενιά –precariat, όπως λέμε the proletariat–, για ανθρώπους που ζουν με επισφαλείς μορφές εργασίας και χωρίς μακροπρόθεσμο ορίζοντα και ασφάλεια. Περιγράφει με πολύ εντυπωσιακό τρόπο αυτό που κάνουν οι νέοι από 18 έως 28-29 χρόνων, ότι μπαίνουν σε πολύ χαμηλή στόχευση, χωρίς προοπτική, γιατί την προοπτική δεν μπορούν να την προσεγγίσουν. Ένα κοινωνιολογικό φαινόμενο, το οποίο βλέπουμε να σκάει σε αυτή τη δεκαετία των νέων και, ξέρεις, πολλοί εγκλωβίζονται. Και δεν θα βγουν ποτέ από αυτό».
• Δείτε ολόκληρο το επεισόδιο του Big Zag με τη Χριστίνα Καράμπελα στο YouTube ή ακούστε το στο Spotify.
Σίμος Συμεωνίδης | Από το Εργαστήριο στη Wall Street
Με τον Σίμο Συμεωνίδη, έναν από τους σημαντικότερους Έλληνες επιστήμονες στον χώρο της βιοτεχνολογίας και της φαρμακευτικής καινοτομίας, η συζήτηση κινήθηκε από τις θεαματικές εξελίξεις στην ανάπτυξη νέων φαρμάκων μέχρι τα μεγάλα ρίσκα και τις ανισότητες που συνοδεύουν την πρόοδο. Τι διαβάζει ένας άνθρωπος που έχει περάσει τόσο από την ακαδημαϊκή έρευνα όσο και από τη Wall Street; Οι δύο επιλογές του είναι, όπως παραδέχεται ο ίδιος, αρκετά «nerdy» – και παντρεύουν ακριβώς αυτούς τους δύο κόσμους.
«Ένα βιβλίο που θα πρότεινα λέγεται “The Billion Dollar Molecule” (Το Μόριο του Δισεκατομμυρίου). Είναι παλιό βιβλίο, 30 ετών, αλλά περιγράφει την ιστορία μιας από τις πρώτες εταιρείες τεχνολογίας, της Vertex. Και, για μένα, είναι πολύ συναρπαστική αυτή η ιστορία. Διηγείται πώς έγινε ο αγώνας από το εργαστήριο, την ανακάλυψη του εργαστηρίου, τον αγώνα δρόμου μεταξύ διαφόρων εργαστηρίων και εταιρειών –και μέσα στην εταιρεία της Vertex– για να βρουν ένα από τα πρώτα φάρμακα για το AIDS.
Ο CEO, Josh Boger, ήταν θρυλική φιγούρα, είχε ιδρύσει την εταιρεία, η οποία έβγαλε πολλά μεγάλα φάρμακα. Τώρα, τα τελευταία δέκα χρόνια, έβγαλε φάρμακα για την κυστική ίνωση. Είναι από τις πιο innovative εταιρείες. Και αυτό το βιβλίο λέει την ιστορία, πώς βγήκαν τα πρώτα αυτά φάρμακα, τη μάχη που έγινε με τη Wall Street, το IPO της εταιρείας. Είναι κάπως σαν… θρίλερ.
Το άλλο, και αυτό κάπως esoteric, λέγεται “Barbarians at the Gate” (Οι Βάρβαροι στις Πύλες), το οποίο είναι πολύ πιο Wall Street βιβλίο. Περιγράφει μια θρυλική συναλλαγή που έγινε στα mid-80s, το πρώτο, το πιο μεγάλο leveraged buyout, το LBO της RJR Nabisco, μιας εταιρείας που προσπαθούσαν να αγοράσουν δύο πλευρές. Και μιλάει γι’ αυτό το fight μεταξύ της εταιρείας, του CEO της εταιρείας, τις προσωπικές σχέσεις που ήταν πολύ έντονες, το μίσος που υπήρχε, την αγωνία. Και φυσικά ήταν το πιο μεγάλο LBO που είχε γίνει, στα 25 δισεκατομμύρια. Είναι ένα θρυλικό βιβλίο, και αυτό κάπως σαν μυθιστόρημα, θρίλερ, όμως έγινε στην πραγματικότητα.
Και τα δύο βιβλία που μου αρέσουν τα έχουν γράψει investigative reporters, δεν ήταν συγγραφείς. Είχαν παρακολουθήσει αυτές τις ιστορίες και τους συνεπήρε τόσο, που έγραψαν βιβλία – τα οποία έγιναν best sellers. Αυτά τα δύο βιβλία κάπως παντρεύουν τους δύο χώρους μου: της έρευνας, το excitement της έρευνας, που ήταν τρομερά thrilling, αλλά και το excitement της Wall Street, που είναι πάλι αγώνας μέχρι θανάτου».
• Δείτε ολόκληρο το επεισόδιο του Big Zag με τον Σίμο Συμεωνίδη στο YouTube ή ακούστε το στο Spotify.
Στέφανος Γκαντόλφο | Για να Καταλάβουμε την Κίνα
Πώς μπορούμε να καταλάβουμε τη σημερινή Κίνα, αν την κοιτάζουμε μόνο μέσα από ένα δυτικό πρίσμα; Και πόσο πίσω χρειάζεται να πάμε για να αντιληφθούμε τις ιδέες που εξακολουθούν να διαμορφώνουν τη θέση της στον κόσμο; Ο Στέφανος Γκαντόλφο, διευθυντής του Columbia Global Center Athens και μελετητής της κινεζικής σκέψης, επιλέγει για να μας προτείνει ένα μόνο βιβλίο: την «Αιώνια Αυτοκρατορία» του Yuri Pines, μια διαδρομή στην πολιτική φιλοσοφία και στις ιδέες που διαμόρφωσαν τη συνέχεια του κινεζικού κράτους.
«Πρόκεται για έναν φανταστικό μελετητή της Κίνας και το βιβλίο του είναι ουσιαστικά μια εισαγωγή της πολιτικής φιλοσοφίας της Κίνας και των βασικών ιδεών που έχουν δώσει αυτή τη συνέχεια στο κινεζικό κράτος. Θεωρώ ότι σε μία περίοδο που υπάρχουν πολύ μεγάλα zag, το να προσπαθείς να καταλάβεις καθετί δεν θα φέρει αποτέλεσμα, ενώ αν κάνεις ένα βήμα πίσω και προσπαθήσεις να το δεις ιστορικά ή και φιλοσοφικά, ώστε να δημιουργήσεις έτσι ένα πλαίσιο κατανόησης, θα μπορέσεις να καταλάβεις πολύ καλύτερα όλα τα διαφορετικά zag».
• Δείτε ολόκληρο το επεισόδιο του Big Zag με τον Στέφανο Γκαντόλφο στο YouTube ή ακούστε το στο Spotify.
Στέλλα Κάσδαγλη | Ισότητα σε Μια Εποχή Backlash
Τι συμβαίνει όταν η πρόοδος προς την ισότητα των φύλων, που για χρόνια έμοιαζε σχεδόν αυτονόητη, αρχίζει να συναντά backlash, κόπωση και οπισθοδρόμηση; Και τι μπορούμε να διαβάσουμε για να καταλάβουμε καλύτερα τη συγκυρία αλλά και να σκεφτούμε τι ακολουθεί; Η Στέλλα Κάσδαγλη, συγγραφέας και συνιδρύτρια του WHEN, προτείνει βιβλία που μας πηγαίνουν από τη σύγχρονη λογοτεχνία και τον Rilke μέχρι τη διαφορετικότητα και τη συμπερίληψη στους οργανισμούς.
«Υπάρχουν πολλά. Θα ξεχωρίσω ένα από τη σύγχρονη λογοτεχνική παραγωγή, το βιβλίο της Patricia Lockwood, το “Κανείς δεν Μιλάει γι’ Αυτό”. Νομίζω ότι είναι το πιο σύγχρονο λογοτεχνικό βιβλίο που έχω διαβάσει.
Στον αντίποδα αυτού, κάτι από το παρελθόν, που όμως νομίζω ότι παραμένει πάρα πολύ επίκαιρο και βοηθάει στην ενδοσκόπηση, αλλά και στη σκέψη μας γύρω από το τι κάνουμε από εδώ και πέρα, είναι το “Γράμματα σ’ Έναν Νέο Ποιητή” του Rilke.
Και εάν κάποιος ενδιαφέρεται και για το πιο οργανωσιακό κομμάτι, υπάρχει μια εξαιρετική συγγραφέας, η Lily Zheng. Τα βιβλία της κυκλοφορούν στα αγγλικά και έχουν να κάνουν με τη διαχείριση της διαφορετικότητας και της συμπερίληψης στα οργανωσιακά περιβάλλοντα. Νομίζω ότι είναι μία από τις πιο σημαντικές φωνές αυτή τη στιγμή στο συγκεκριμένο κομμάτι».
• Δείτε ολόκληρο το επεισόδιο του Big Zag με τη Στέλλα Κάσδαγλη στο YouTube ή ακούστε το στο Spotify.
Θοδωρής Γεωργακόπουλος | Διαβάζοντας την Εποχή της AI
Πώς προετοιμαζόμαστε για μια τεχνολογία που εξελίσσεται ταχύτερα από την ικανότητά μας να προβλέψουμε πού θα μας οδηγήσει; Και τι μπορούμε ακόμη να κάνουμε απέναντι στους κινδύνους, αλλά και στα μεγάλα ερωτήματα που ανοίγει η επιτάχυνση της AI; Ο Θοδωρής Γεωργακόπουλος προτείνει βιβλία –και ένα essay– που προσεγγίζουν την τεχνητή νοημοσύνη από διαφορετικές πλευρές: από τις άμεσες προκλήσεις της μέχρι τα πιο ακραία και φιλοσοφικά ερωτήματα για το μέλλον της.
«Πρώτα απ’ όλα, θα πρότεινα να διαβάσετε το essay του Amodei, “The Adolescence of Technology”, το οποίο μπορείτε να βρείτε στο διαδίκτυο.
Προτείνω επίσης ένα βιβλίο που αναφέραμε πολλές φορές και στη συζήτηση, “Το Επερχόμενο Κύμα”, του Mustafa Suleyman και του Michael Bhaskar. Ο Bhaskar έχει γράψει επίσης ένα πολύ ωραίο βιβλίο, το “Human Frontiers”, που αφορά το πώς, μέχρι και την έλευση της τεχνητής νοημοσύνης, η επιστημονική και τεχνολογική εξέλιξη είχε κολλήσει σε κάποιο βαθμό, είχε επιβραδυνθεί, με μετρήσιμους τρόπους.
Ο ίδιος βοήθησε επίσης τον Mustafa Suleyman να γράψει το δικό του βιβλίο με τρόπο που δεν σε κάνει να λες “αυτό το έχει γράψει AI”. Eίναι πολύ ευκολοδιάβαστο, δηλαδή δεν είναι κάτι με το οποίο θα ταλαιπωρηθεί κανείς.
Zig Zag Books
Επίσης, ένα λίγο πιο τρομολαγνικό –γραμμένο επίτηδες με προβοκατόρικο τρόπο– είναι το “If Anyone Builds It, Everyone Dies” των Eliezer Yudkowsky και Nate Soares. Αν το διαβάσετε, θα τρομάξετε, αλλά είναι φτιαγμένο ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο. Παρουσιάζει ένα ακραίο σενάριο, που μπορεί να μην ισχύει.
Ο Stuart Russell και ο Max Tegmark, οι οποίοι γράφουν γι’ αυτά τα θέματα εδώ και πάρα πολλά χρόνια, έχουν εκδώσει αντίστοιχα βιβλία. Του Stuart Russell έχει τίτλο “Human Compatible” και του Max Tegmark “Life 3.0”.
Στο “Life 3.0” ο Max Tegmark περιγράφει σε ένα σημείο πώς θα μπορούσε δυνητικά μια AGI να κατακτήσει τον κόσμο. Με ποιον τρόπο θα το έκανε, πώς θα χρησιμοποιούσε το Mechanical Turk της Amazon για να βγάλει λεφτά, πού θα επένδυε για να βγάλει γρήγορα πολλά εκατομμύρια. Θα έφτιαχνε, για παράδειγμα, πάρα πολύ καλές ταινίες κινουμένων σχεδίων, θα τις έβγαζε στους κινηματογράφους –θα ήταν φτιαγμένες έτσι ώστε να πετυχαίνουν πολύ–, θα κέρδιζε πάρα πολλά χρήματα και θα επένδυε σε περισσότερα data centers. Το περιγράφει από την αρχή ως το τέλος, ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να εκβιάσει ανθρώπους-χρήστες, αξιοποιώντας όλα τα δεδομένα, τα υλικά και τα εργαλεία που της κρύβουν, επειδή προφανώς προσπαθούν να την ελέγξουν. Το περιγράφει πάρα πολύ ωραία.
Και ένα άλλο βιβλίο, αν θέλετε να σκεφτούμε το πιο φιλοσοφικό κομμάτι της τεχνητής νοημοσύνης, είναι το “Superintelligence” του Nick Bostrom. Έχει ένα πολύ ενδιαφέρον παράδειγμα με συνδετήρες. Ένας άνθρωπος, που έχει ένα εργοστάσιο με συνδετήρες γράφει το prompt: «Φτιάξε μου όσο το δυνατόν περισσότερους συνδετήρες». Πρόκειται για μια ανεξέλεγκτη τεχνητή νοημοσύνη, που έχει εργαλεία και πρόσβαση βασικά στο ίντερνετ. Στην αρχή τα κάνει λάθος. Το εργοστάσιο δεν λειτουργεί καλά και ο χρήστης είναι πολύ απογοητευμένος. Αλλά μετά, σιγά σιγά, μαθαίνει. Μαθαίνει τις διαδικασίες, πώς λειτουργεί η αλυσίδα αξίας, από πού εισάγει, ποιες είναι οι διαδικασίες μέσα στο εργοστάσιο. Βελτιστοποιεί τα πάντα και το εργοστάσιο ξαφνικά αρχίζει να βγάζει πολύ περισσότερους και φθηνότερους συνδετήρες.
Στη συνέχεια βρίσκει άλλα ορυχεία, όπου υπάρχουν καλύτερα κοιτάσματα, συνάπτει συμφωνίες με αυτά και τα αγοράζει. Μετά αγοράζει κι άλλα ορυχεία και βγάζει όλο και περισσότερα λεφτά, τα οποία επενδύει. Κάποια στιγμή τελειώνει όλος ο σίδηρος του πλανήτη. Έχει γεμίσει τον πλανήτη με συνδετήρες. Και τι διαπιστώνει; Ότι τα κύτταρα των έμβιων όντων έχουν μέσα σίδηρο. Μπορεί να φτιάξει συνδετήρες και από αυτά. Οπότε καταλήγουμε στο ότι ολόκληρη η επιφάνεια του πλανήτη γίνεται ένα εργοστάσιο που παράγει μόνο συνδετήρες. Και όταν τελειώνει ο πλανήτης Γη, φτιάχνει διαστημόπλοια, τα στέλνει στο διάστημα και, ξεκινώντας από αυτό το prompt, με μια ανεξέλεγκτη τεχνητή νοημοσύνη, το σύμπαν γίνεται συνδετήρες».
• Δείτε ολόκληρο το επεισόδιο του Big Zag με τον Θοδωρή Γεωργακόπουλο στο YouTube ή ακούστε το στο Spotify.
Αλέξης Πατέλης | Κρίσεις, Ηγεσία και Επιστροφές
Τι χρειάζεται για να ανακτήσει μια χώρα την αξιοπιστία της έπειτα από μια μεγάλη κρίση; Και τι μπορούμε να μάθουμε από προηγούμενες κρίσεις και από τους ανθρώπους που κλήθηκαν να τις διαχειριστούν; Ο Αλέξης Πατέλης, οικονομολόγος, συγγραφέας της «Μεγάλης Επιστροφής» και επικεφαλής του Οικονομικού Γραφείου του Πρωθυπουργού την περίοδο 2019-2024, έφτασε προετοιμασμένος στην καθιερωμένη ερώτηση του Big Zag –«έχω κάνει homework», είπε– και επέλεξε έξι βιβλία για την ηγεσία, την οικονομία, την Ευρώπη και τα μεγάλα zig και zag της Ιστορίας.
«Ο Tony Blair έχει γράψει το πολύ ενδιαφέρον βιβλίο “On Leadership”, που ουσιαστικά μιλάει για το τι θα πει να είσαι ηγέτης, αλλά και για το πώς μπορείς να εφαρμόσεις τις ιδέες σου. Μου έκανε πολύ μεγάλη εντύπωση που γράφει ότι, ως πρωθυπουργός, εκτός από το να επιλέξεις τις σωστές πολιτικές και τις σωστές αποφάσεις, θα πρέπει να έχεις φτιάξει και τη δομή ώστε αυτές να μπορούν να εφαρμοστούν.
Ο πρώτος μου καθηγητής στο διδακτορικό, ο Ben Bernanke, Chairman στη συνέχεια στο FED, έγραψε το “The Courage to Act” για τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2007-2009, μια χαοτική κατάσταση παγκοσμίως, που κανείς δεν ήξερε ακριβώς πώς να αντιδράσει – όμως εκείνος έκανε αρκετά δημιουργικά πράγματα. Σε μια κρίση αναγκαστικά πρέπει να πειραματιστεί κανείς, δεν ξέρει ακριβώς ποια είναι η σωστή λύση. Είναι προτιμότερο να δοκιμάσει και ας κάνει λάθη, τα οποία μπορεί να διορθώσει.
Υπάρχει επίσης το βιβλίο “The Euro” του David Marsh, το οποίο περιγράφει τη δημιουργία του ευρώ. Έχουμε ξεχάσει πόσο δύσκολο ήταν αυτό για μια ήπειρο που μόλις είχε βγει από έναν Β′ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν οι χώρες αποφάσισαν να ενωθούν αντί να εχθρεύονται η μία την άλλη. Αυτό πήρε δεκαετίες και ήταν πάρα πολύ δύσκολο, πολλές χώρες προσπάθησαν να το σταματήσουν στη διαδρομή του.
Επίσης, ένα πολύ ωραίο βιβλίο είναι το “The Great Reversal” του Γάλλου οικονομολόγου Thomas Philippon, που υπερασπίζεται την Ευρώπη έναντι της Αμερικής. Ουσιαστικά, λέει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση, με το πλαίσιο που έχει δημιουργήσει να μην μπορούμε να επιδοτούμε ιδιωτικές επιχειρήσεις, αυτό το οποίο ορίζει η Digitcom –που καμιά φορά και εμάς μας φαίνεται εξωπραγματικό–, έχει δημιουργήσει το λεγόμενο “level playing field”, δηλαδή το “ίδιος κανόνας για όλους”. Ενώ στις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν δημιουργηθεί μεγαλύτερα ολιγοπώλια, που ενίοτε οι Ευρωπαίοι ζηλεύουμε (εντός εισαγωγικών) − λέμε γιατί να μην έχουμε μια ΜΕΤΑ, γιατί να μην έχουμε μια Google ή κάτι τέτοιο. Πρόκειται, όμως, για ολιγοπώλια.
Το “Life After Power” του Jared Cohen μελετάει επτά προέδρους της Αμερικής, τι έκαναν αφότου έληξε η θητεία τους. Είναι πολύ ενδιαφέρον, γιατί ο καθένας προφανώς ακολουθεί κάτι διαφορετικό. Αλλά το πιο ενδιαφέρον στο βιβλίο για μένα είναι πώς ο χρόνος και η ιστορία αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο κοιτάς το παρελθόν. Πρόεδροι που ολοκλήρωσαν τη θητεία τους με πολύ χαμηλή δημοτικότητα, όπως ήταν, για παράδειγμα, ο Jimmy Carter, όταν πέθαναν είχαν πολύ υψηλή δημοτικότητα.
Θα κλείσω με ένα ελληνικό βιβλίο, το “Καταστροφές και Θρίαμβοι” του Στάθη Καλύβα. Είναι ο ορισμός του zig και zag, ότι η χώρα μας έχει καταστροφές αλλά και θριάμβους. Βέβαια, ο Στάθης αναφέρει ότι την καταστροφή ακολουθεί ένας θρίαμβος. Όμως αυτό μπορεί να πάρει πενήντα χρόνια. Είναι αυτή η έννοια του εκκρεμούς ή, τέλος πάντων, του zig και του zag, ότι θα υπάρχουν πάντα καταστροφές και θρίαμβοι, η ίδια η χώρα μας το έχει περάσει. Εμείς έχουμε την τάση να κοιτάμε τις καταστροφές −Μικρασιάτικη Καταστροφή, Εμφύλιος, Δικτατορία, Κυπριακό− και σπανίως τις επιτυχίες μας. Όμως θα έλεγα ότι είμαστε μια χώρα που έχει πετύχει πολλά πράγματα».
• Δείτε ολόκληρο το επεισόδιο του Big Zag με τον Αλέξη Πατέλη στο YouTube ή ακούστε το στο Spotify.
Στάθης Καλύβας | Ιστορία, Πολιτική και η Μεγάλη Εικόνα
Πώς μπορούμε να καταλάβουμε τις μεγάλες μετατοπίσεις της εποχής μας –από την πολιτική και την τεχνολογία μέχρι την κρίση της δημόσιας συζήτησης και τον κίνδυνο του κυνισμού και της απόσυρσης– χωρίς να εγκλωβιζόμαστε στην ένταση της επικαιρότητας; Και ποια βιβλία μπορούν να μας δώσουν την απαραίτητη απόσταση για να δούμε τη σημερινή συγκυρία μέσα στη μεγαλύτερη εικόνα; Ο Στάθης Καλύβας, καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, ξεχωρίζει αναγνώσματα που μας πηγαίνουν από την πολιτική οικονομία και το investigative journalism μέχρι τη σύγχρονη ελληνική ιστορία.
«Τα καλοκαίρια, όταν αφιερώνω περισσότερο χρόνο σε αναγνώσματα που δεν είναι μέρος της δουλειάς μου, μου αρέσει πολύ το fiction, δηλαδή η λογοτεχνία. Μου αρέσει, όμως, και πάρα πολύ αυτό που αποκαλείται investigative journalism στον business τομέα, που στην Αμερική είναι πραγματικά κορυφαίο.
Φέτος διάβασα ένα πάρα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο, το “The Fund” του Ray Dalio, μια περιγραφή ενός από τα μεγαλύτερα hedge funds. Περιγράφει μια απόλυτη δυστοπία μέσα σε αυτή την οργάνωση. Είναι έρευνες που σε προβληματίζουν πάρα πολύ.
Υπάρχει επίσης μια μικρή βιβλιογραφία από μακροσκοπικές, θα έλεγα, μελέτες πολιτικής οικονομίας που είναι προσβάσιμες σε ευρύτερο κοινό, όπως το “Slouching Towards Utopia” του Brad Delonge, δηλαδή ιστορίες και μελέτες πολιτικής οικονομίας γραμμένες με πολύ ενδιαφέροντα τρόπο για την ανάπτυξη του κόσμου – όλα αυτά τα ζητήματα που συζητήσαμε για την παγκοσμιοποίηση.
Τώρα, μιλώντας πιο προσωπικά, τα τελευταία δύο χρόνια έγραφα ένα βιβλίο που με ανάγκασε να διαβάσω πάρα πολλά για την Ελλάδα της δικτατορίας, αλλά όχι αυτά που διαβάζουμε συνήθως, δηλαδή τις μελέτες που αφορούν αποκλειστικά το καθεστώς. Αυτό που ενδιέφερε εμένα να καταλάβω ήταν τι συνέβαινε στην κοινωνία. Οπότε διάβασα πάρα πολλές ενδιαφέρουσες αυτοβιογραφίες, όπως αυτή του Διονύση Σαββόπουλου.
Το βιβλίο, που έγραψα με τη Νατάσσα Τριανταφύλλη, το “Big Bang”, είναι μια ιστορία του πολιτισμού, αλλά ουσιαστικά μια ιστορία της κοινωνίας στη διάρκεια της δικτατορίας. Τι κάνει η κοινωνία εκείνη την εποχή; Είναι ένα ερώτημα που δεν είχε τεθεί ποτέ, γιατί θεωρούσαμε ότι η κοινωνία πήγε για ύπνο, μπήκε στο γύψο το 1967 και ξύπνησε το 1974 και ενδιάμεσα δεν γινόταν τίποτα, υπήρχε σκοτάδι. Στην πραγματικότητα, αυτό δεν ισχύει∙ γίνονταν πάρα πολλά και πολύ ενδιαφέροντα πράγματα, θα έλεγα, παράλληλα με το καθεστώς και το γεγονός ότι αυτό δεν εκφραζόταν πάντα πολιτικά ή εκφραζόταν με έμμεσα πολιτικό τρόπο, ή και καθόλου πολιτικό τρόπο, δεν σημαίνει ότι δεν είχε πολύ μεγάλη σημασία και για το τι ακολούθησε. Γράφοντας αυτό το βιβλίο, διάβασα πάρα πολύ ενδιαφέροντα πράγματα, στα οποία πολλοί άνθρωποι περιγράφουν τη ζωή τους εκείνα τα χρόνια.
Θα μπορούσα να δώσω πολλούς τίτλους βιβλίων, αλλά θα έλεγα, διαφημίζοντας και τον εαυτό μου, ότι διαβάζοντας αυτό το βιβλίο, ουσιαστικά κάνει κάποιος μια βουτιά σε ένα σύμπαν που έχει και στοιχεία ομοιότητας με το παρόν. Με την έννοια ότι και τότε βρέθηκαν οι άνθρωποι σε μια πολύ αρνητική συνθήκη πολιτικά και ότι η κοινωνία, με έναν πολύ ενδιαφέροντα τρόπο, κατάφερε να την παρακάμψει και να ζήσει τη ζωή της, θα έλεγα πάρα πολύ δημιουργικά και θετικά. Με έναν τρόπο που μετά ξεχάστηκε, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπήρξε. Η εμπειρία κατά τη συγγραφή αυτού του βιβλίου με έφερε σε επαφή με μια πλευρά της ελληνικής ιστορίας που έχει ευρύτερη σημασία και που δεν είχα σκεφτεί ποτέ. Στη συγκεκριμένη περίπτωση ήταν ο πολιτισμός. Γιατί, εν απουσία της πολιτικής, ο πολιτισμός απέκτησε πολύ μεγαλύτερη αξία».
• Δείτε ολόκληρο το επεισόδιο του Big Zag με τον Στάθη Καλύβα στο YouTube ή ακούστε το στο Spotify.
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ:
Η Εκτόπιση της Εργασίας: Από τα Άλογα στην AGI
Ποιος θα Πάρει το Νόμπελ (Όταν τις Ανακαλύψεις τις Κάνει η AI);
Ποιος θα Πάρει το Νόμπελ (Όταν τις Ανακαλύψεις τις Κάνει η AI);
