Το κείμενο αυτό «φώναζε» να γραφτεί. Τον τελευταίο καιρό το σύμπαν συνωμότησε και μου έστειλε δύο παραδείγματα τραγουδιών φτιαγμένων με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης. Πρώτα, ο χιουμορίστας ανιψιός, σε οικογενειακό τραπέζι, σκάρωσε ένα παραδοσιακό καλαματιανό με στίχους που αποθέωναν τα πιάτα της γιαγιάς και τη φιλοξενία του παππού. Στη δεύτερη περίπτωση, μια φίλη που γράφει ποίηση ζήτησε από το Suno να μελοποιήσει ένα ποίημά της και μου έστειλε την ηχογράφηση. Το καλαματιανό μάς έκανε όλους να γελάσουμε: το παστίτσιο περιγραφόταν ως «μυθικό». Το τραγούδι της φίλης ήταν σαφώς πιο ενδιαφέρον: τεχνικά άρτιο, με μινιμαλιστική «έντεχνη» ενορχήστρωση και στιλ και χαρακτηριστική λαϊκή φωνή. Θα μπορούσε άνετα να ακούγεται στο ραδιόφωνο. Ένιωσα έκπληξη, θαυμασμό, αλλά και μια παράξενη αμηχανία. Με ξένισε η ευκολία και η ταχύτητα. Έχω σπουδάσει μουσική και παίζω πιάνο από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου (στα τέσσερα δεν αρχίζει η μνήμη; Ε, από τότε). Ξέρω από πρώτο χέρι ότι η μουσική εκπαίδευση απαιτεί χρόνο, κόπο, επιμονή, πειθαρχία, αφοσίωση.
Από το Prompt στο Τραγούδι «Ένα Κλικ Δρόμος»
Κι όμως, αυτή η νέα πραγματικότητα, με εργαλεία AI που παράγουν και αναπαράγουν μουσική, αλλάζει τα δεδομένα. Εκεί όπου κάποτε χρειάζονταν γνώσεις (αρμονίας, σύνθεσης, ενορχήστρωσης, δεξιότητα σε κάποιο όργανο) και κάποιο ταλέντο, βρε αδελφέ, σήμερα αρκεί ένα prompt, μια προτροπή. Λίγες λέξεις για το ύφος και το στιλ και, μέσα σε δευτερόλεπτα, η… παραγγελιά σου είναι έτοιμη.
Από τη μία, το λες και δημοκρατικό. Η μουσική δημιουργία παύει να είναι προνόμιο των «ειδικών» και γίνεται προσβάσιμη σε όλους. Από την άλλη, όμως, επιτρέψτε μου να υπενθυμίσω ότι υπάρχει μια ουσιαστική διάκριση ανάμεσα στο «φτιάχνω μουσική» και στο «είμαι μουσικός».
Στη μουσική –όπως σε κάθε τέχνη– το τελικό αποτέλεσμα μοιάζει με τον καρπό ενός δέντρου: τον βλέπεις, τον μαζεύεις, τον δοκιμάζεις. Αλλά ο καρπός δεν θα υπήρχε χωρίς ρίζες, κορμό, χρόνο, φροντίδα, ήλιο, νερό. Χωρίς μια διαδικασία που απαιτεί χρόνο και υπομονή. Η αυθεντική δημιουργική διαδικασία λειτουργεί παρομοίως. Κάθε έργο είναι μεν η ολοκλήρωση μιας διαδρομής, αλλά πίσω του υπάρχουν χρόνια μελέτης, εξάσκησης, δοκιμών, αποφάσεων, αποτυχιών και ρίσκων, που διαμορφώνουν σταδιακά μια ιδέα μέχρι να γίνει μελωδία.
«Δεν Μπαίνεις Δύο Φορές στο Ίδιο Ποτάμι»
Ο ψυχολόγος Mihaly Csikszentmihalyi, μάλιστα, περιγράφει τη δημιουργική εμπειρία ως κατάσταση «ροής/flow». Δηλαδή μια κατάσταση πλήρους αφοσίωσης, στην οποία ο χρόνος και ο κόπος δεν είναι καθυστέρηση αλλά προϋπόθεση. Κάθε δυσκολία, κάθε όριο που ξεπερνιέται, κάθε απόφαση, διαμορφώνει τόσο το έργο όσο και τον ίδιο τον δημιουργό.
Όλα αυτά φαίνονται ακόμη πιο καθαρά στην ερμηνεία. Το ηχόχρωμα και ο τρόπος εκτέλεσης κουβαλούν κάτι από την προσωπικότητα του καλλιτέχνη. Αυτή τη μοναδική ικανότητα να ζωντανεύει ένα έργο κάθε φορά αλλιώς, ακόμη κι αν έχει παιχτεί/τραγουδηθεί χιλιάδες φορές. Και ναι, ο ήχος, με όρους φυσικής, είναι κύματα, κύματα όμως που γεννιούνται μαζί με σκέψεις και συναισθήματα. Γι’ αυτό και ποτέ δεν θα παίξεις/τραγουδήσεις το ίδιο κομμάτι με τον ίδιο τρόπο, όπως «δεν μπαίνεις δύο φορές στο ίδιο ποτάμι».
Κανόνες σε Beta Έκδοση
Πάντως, η τεχνολογία προχωρά. Πάντα αυτό έκανε. Από τα synthesizers μέχρι το autotune, οι νεωτερισμοί στη μουσική (και όχι μόνο) σχεδόν πάντα αντιμετωπίζονταν αρχικά με αμηχανία, καχυποψία και δυσαρέσκεια, όπως π.χ. ο Dylan που έπαιξε «ηλεκτρικά» στο θρυλικό Folk Festival του Newport το 1965. Σήμερα, όσο κι αν η AI προκαλεί παρόμοια συναισθήματα, είναι ήδη αναπόσπαστο μέρος της μουσικής παραγωγής. Μπορεί πλέον να φτιάξει φωνές, υφές, αρμονίες, τραγούδια, μελωδίες, χιτάκια.
Ωστόσο, το νομικό και ηθικό πλαίσιο παραμένει θολό. Και οι προβληματισμοί που προκύπτουν δεν είναι μόνο αισθητικοί, αλλά και υπαρξιακοί: όταν τα μοντέλα εκπαιδεύονται πάνω σε εκατομμύρια έργα –συνήθως προστατευμένα από πνευματικά δικαιώματα– ποιος δικαιούται τελικά το αποτέλεσμα; Και άραγε, πώς νιώθει ένας δημιουργός όταν συνειδητοποιεί ότι οι δημιουργίες του μπορεί να αξιοποιούνται για να εκπαιδεύσουν κάτι που ενδέχεται να τον αντικαταστήσει;
Μέχρι να υπάρξουν σαφείς απαντήσεις, το ελάχιστο είναι η υπευθυνότητα. Γιατί, ας μην το ξεχνάμε, δεν είναι η AI που αποφασίζει να δημιουργήσει μουσική, είναι άνθρωποι –ακόμη τουλάχιστον– που δίνουν την εντολή. Άρα, ας δηλώνεται ξεκάθαρα η χρήση της, ας αποφεύγεται η μίμηση υπαρκτών καλλιτεχνών και, κυρίως, ας συνεχίσουμε να στηρίζουμε τους δημιουργούς.
In Musicians We Trust
Πιστεύω στους μουσικούς. Ακόμη και σε αυτήν τη νέα εποχή που η μουσική μπορεί να δημιουργηθεί με εντολές, η γνώση εξακολουθεί να είναι αδιαπραγμάτευτη. Επειδή, για να ζητήσεις από ένα σύστημα μια συγκεκριμένη αρμονική πορεία, έναν ρυθμό, μια τονικότητα ή μια ενορχήστρωση, πρέπει πρώτα να ξέρεις τι σημαίνουν οι έννοιες αυτές και τι επιλογές έχεις. Και βέβαια, πρέπει να γνωρίζεις τη γλώσσα της μουσικής ώστε να ζητήσεις σωστά αυτό που πραγματικά θέλεις. Όσο βαθύτερη είναι αυτή η γνώση τόσο πιο ουσιαστικά μπορείς να αξιοποιήσεις και να κατευθύνεις τα εργαλεία AI.
Πιστεύω στους μουσικούς και για έναν ακόμη λόγο. Η ανάγκη για δημιουργία, το να γεμίζεις τη σιωπή με ήχο, να εκφράζεις με μουσική τις σκέψεις και τα συναισθήματά σου, παραμένει εντελώς ανθρώπινο. Οι μηχανές μπορούν να γράψουν τραγούδια. Μπορούν ακόμη και να τα τραγουδήσουν. Δεν μπορούν όμως να νιώσουν την ανάγκη, τη λαχτάρα και το πάθος να το κάνουν.
Σκέφτομαι πως το να… διακτινιστείς από το σημείο Α στο Ω –όπως όταν παρακάμπτεις τη διαδρομή της δημιουργίας– είναι εντυπωσιακό, κερδίζεις χρόνο, κόπο και φτάνεις αμέσως στον προορισμό. Χάνεις πολλά και ανεκτίμητα όμως: το ταξίδι, τις εικόνες, τις αναποδιές που εξασκούν την ανθεκτικότητά σου, τις χαρές που φωτίζουν την ψυχή σου. Γιατί, τελικά, δεν είναι το Ω που σε προσδιορίζει. Είναι όλα εκείνα τα ενδιάμεσα σημεία –το νόημα που θα δώσεις σε κάθε Β, Γ, Δ…– που σε διαμορφώνουν και σε κάνουν να νιώθεις ζωντανός. Και αυτά αξίζει να βιωθούν χωρίς συντομεύσεις.
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ:
Απαγόρευση των Social Media στους Εφήβους. Και Μετά;
