Η ταινία “Da 5 Bloods”, το πιο πρόσφατο φιλμ του Spike Lee (ή, πιο σωστά, το πιο πρόσφατο “Spike Lee joint”) μοιάζει απίστευτα επίκαιρο και απελπιστικά διαχρονικό. Καταπιάνεται με την εμπειρία του Βιετνάμ από την οπτική γωνία τεσσάρων Αφροαμερικανών βετεράνων, οι οποίοι επιστρέφουν στον τόπο που εγκλήματος γιατί άφησαν κάτι πίσω.
Τι ήταν αυτό, αλλά και τι τους περίμενε πίσω στην πατρίδα τους στις δεκαετίες που μεσολάβησαν, το μαθαίνουμε μέσα από ένα καλειδοσκοπικό κινηματογραφικό δυομισάωρο, υπό το μοναδικό, αμίμητο πρίσμα του Lee.
Το αποτέλεσμα πάλλεται από ζωή, σε τέτοιο βαθμό που του συγχωρείται κάθε αδυναμία ή υπερβολή – αρκεί και μόνο που υπάρχει και που τυχαίνει να βγαίνει στις οθόνες μας σε αυτή την κομβική στιγμή για την αμερικανική ιστορία. Σε αυτό το κρίσιμο σταυροδρόμι για την ψυχή της Αμερικής.
Δεν θα σας πω τι γίνεται. Θα σας πω όμως ότι ενώ κάποια από τα ζητήματα που τίθενται αφορούν τον πόλεμο οικουμενικά -η αίσθηση ότι για όποιους υπήρξαν μέρος του “ο πόλεμος δεν σταματά ποτέ”, η θλιβερή διαπίστωση ότι οι αμαρτίες γονέων παιδεύουσι τέκνα, η υποψία εκείνων που βρίσκονται στις πρώτες γραμμές ότι μάχονται για άλλους λόγους από αυτούς που διακηρύσσονται άνωθεν- η ταινία αφορά πολύ συγκεκριμένα την εμπειρία του να είσαι μαύρος στις ΗΠΑ τότε και σήμερα.
Κάποια από τα ζητήματα που τίθενται αφορούν τον πόλεμο οικουμενικά. Άλλα αφορούν πολύ πιο συγκεκριμένα την εμπειρία του να είσαι μαύρος στις ΗΠΑ τότε και σήμερα.
“H συνείδησή μου δεν με αφήνει να πυροβολήσω τα αδέρφια μου, σκουρόχρωμους ανθρώπους, φτωχούς, πεινασμένους ανθρώπους μέσα στη λάσπη, για την μεγάλη, ισχυρή Αμερική. Να τους πυροβολήσω γιατί; Ποτέ δεν με αποκάλεσαν νέγρο. Ποτέ δεν με λιντσάρισαν. Ποτέ δεν διέταξαν αγριόσκυλα να μου ορμήξουν.”
Τα λόγια αυτά του Muhammad Ali ανοίγουν την ταινία. Παραμένουν όμως εκεί, στο βάθος κάθε σκηνής που αναδεικνύει τον παραλογισμό που βίωσαν όσοι βρέθηκαν να πολεμούν για την “ελευθερία” σε μια χώρα που εξακολουθούσε και, σε κάποιο βαθμό, εξακολουθεί και σήμερα να τους τη στερεί. Η ταινία δεν είναι συναισθηματική. Και όμως, μου έφερε δάκρυα στα μάτια το μεγαλείο εκείνων που πολέμησαν για μια πατρίδα που ποτέ δεν τους παραδέχθηκε ως ισότιμα μέλη της.
Οι ερμηνείες είναι εξαιρετικές, με αυτήν του Delroy Lindo να ξεχωρίζει, σε μια συγκλονιστικά ανθρώπινη απεικόνιση ενός χαρακτήρα που η ζωή τον έφτασε στα όριά του, με μια μανιασμένη οργή που σαρώνει σαν φωτιά τα πάντα στο πέρασμά της. Και όμως, κάπως καταφέρνει να μην εντυπωθεί στο νου μας ως καρικατούρα, αλλά ως ένας βαριά -και βαθιά- λαβωμένος άνθρωπος.
Η μουσική υπόκρουση δένει την ταινία – τόσο το υπέροχο σκορ του διαχρονικού συνεργάτη του Lee, Terence Blanchard, που ανυψώνει τα πλάνα της ζούγκλας, λες και ψιθυρίζει στα δέντρα ένας παντογνώστης παρατηρητής, όσο και τα αποσπάσματα από τραγούδια του δίσκου του Marvin Gaye “What’s Going On”.
Η ταινία δεν είναι συναισθηματική. Και όμως, μου έφερε δάκρυα στα μάτια το μεγαλείο εκείνων που πολέμησαν για μια πατρίδα που ποτέ δεν τους παραδέχθηκε ως ισότιμα μέλη της.
Όσο για το γεγονός ότι οι πέντε βασικοί χαρακτήρες μοιράζονται τα ίδια ονόματα με τα πέντε μέλη των Temptations, είναι ένα από τα πολλά “κλεισίματα ματιού” στην ποπ κουλτούρα που θα βρείτε αν είστε προσεκτικοί διάσπαρτα σε όλη τη διάρκεια του έργου. Είναι ευπρόσδεκτα, όπως ευπρόσδεκτο είναι και το χιούμορ που χαρακτηρίζει την ταινία – ελαφραίνοντάς την τόσο όσο χρειάζεται.
Κάποιοι θα σας πουν ότι ο Spike Lee δεν είναι για όλα τα γούστα. Έχει τη δική του χαρακτηριστική ιδιοσυγκρασία και ένα μη απολογητικό όραμα για το τι θέλει να κάνει ως δημιουργός. Για μένα αυτή είναι η μαγεία των ταινιών του και βρήκα τη συγκεκριμένη ένα πραγματικό διαμάντι – που μετατρέπει σε τέχνη τις μελανότερες πτυχές της ανθρωπότητας. Έχουν αυτά τα διαμάντια τη δική τους, ξεχωριστή αξία.
