Ένα πείραμα στο TikTok μπορεί να σταματήσει το scroll. Μπορεί όμως να γίνει αφετηρία για πραγματική μάθηση; Ένας καθηγητής Χημείας που κινείται ανάμεσα στην τάξη και τα social media γράφει για όσα μπορεί να προσφέρει ένα σύντομο βίντεο – και για όσα εξακολουθούν να απαιτούν χρόνο, προσπάθεια και διδασκαλία.
Φέτος άλλαξα σχολείο ύστερα από 17 χρόνια στο ίδιο σχολικό περιβάλλον. Στον αγιασμό, πριν ακόμη προλάβω να γνωρίσω τους μαθητές μου, άρχισαν να με πλησιάζουν παιδιά. «Εσείς δεν είστε από το TikTok; Έχουμε δει τα πειράματά σας».
Μέχρι τότε είχα συνηθίσει να συμβαίνει το αντίστροφο. Πρώτα με γνώριζαν ως καθηγητή Χημείας και κάποια στιγμή ανακάλυπταν ότι ήμουν και ο Mr.Chem που είχαν πετύχει στην οθόνη τους. Τώρα, για πρώτη φορά, μπήκα σε ένα σχολείο όπου αρκετοί μαθητές με γνώριζαν ήδη. Είχαν δει πειράματα, είχαν ακούσει κάποιες εξηγήσεις, είχαν έρθει σε επαφή με τη Χημεία προτού συναντηθούμε στην τάξη.
Κάτι αντίστοιχο έχω συναντήσει και έξω από το σχολείο. Σε ένα συνέδριο φοιτητών Χημείας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης με πλησίασαν φοιτητές που μου είπαν ότι έβλεπαν τα βίντεό μου όταν ήταν ακόμη μαθητές. Κάποιοι ανέφεραν ότι αυτά είχαν παίξει ρόλο στην απόφασή τους να σπουδάσουν Χημεία. Δεν μπορώ να ξέρω πόσο επηρεάζει ένα βίντεο μια τόσο σημαντική επιλογή. Το γεγονός ότι το θυμούνταν χρόνια αργότερα είχε για μένα ιδιαίτερη σημασία.
Ακούω παρόμοιες ιστορίες από γονείς και συναδέλφους εκπαιδευτικούς. Κάποιες φορές φτάνουν σε μένα λόγια από σχολεία και πανεπιστήμια στα οποία δεν έχω βρεθεί ποτέ: μαθητές που γνωρίζουν τα πειράματα, συζητούν ένα βίντεο στην τάξη ή ξεκινούν από κάτι που είδαν για να ψάξουν περισσότερο. Αυτό είναι ίσως το feedback που με ενδιαφέρει περισσότερο.
Στο ένα λεπτό του TikTok μπορεί να εξηγηθεί ένα φαινόμενο, να παρουσιαστεί ένα πείραμα, να διορθωθεί μια παρανόηση. Η Χημεία θέλει χρόνο, μελέτη, ασκήσεις και λάθη.
Όταν ξεκίνησα να δημιουργώ επιστημονικό περιεχόμενο, ένας από τους στόχους μου ήταν να καταλάβει ο επιστήμονας μεγαλύτερη θέση ανάμεσα στα πρότυπα των νέων. Τα παιδιά γνωρίζουν τους ποδοσφαιριστές, τους τραγουδιστές και τους ηθοποιούς που θαυμάζουν. Τους επιστήμονες πολύ λιγότερο.
Σήμερα συμβαίνει να με πλησιάζουν παιδιά για μια φωτογραφία, καμιά φορά ακόμη και για ένα αυτόγραφο. Εξακολουθεί να μου φαίνεται λίγο παράξενο. Κρατάω όμως κάτι απλό από αυτό: ένα παιδί χαίρεται που συνάντησε έναν καθηγητή Χημείας. Για μένα αυτό έχει αξία.
Μαθαίνουν, λοιπόν, τα παιδιά μέσα από το TikTok;
Μαθαίνουν πράγματα. Όμως η γνώση είναι πιο σύνθετη υπόθεση. Σε ένα λεπτό μπορεί να εξηγηθεί ένα φαινόμενο, να παρουσιαστεί ένα πείραμα, να διορθωθεί μια παρανόηση. Η Χημεία θέλει χρόνο, μελέτη, ασκήσεις και λάθη. Ένα σύντομο βίντεο μπορεί να δημιουργήσει την πρώτη απορία και να γίνει αφορμή για περισσότερο ψάξιμο.
Στην τάξη ακούω συχνά την ερώτηση «γιατί πρέπει να το μάθω αυτό;». Δεν με ενοχλεί. Καλά κάνουν και ρωτούν. Η κλασική απάντηση του καθηγητή, «για να μάθεις να σκέφτεσαι», δεν καλύπτει τα παιδιά. Οφείλουμε να τους εξηγήσουμε πού θα τους χρειαστεί αυτό που μαθαίνουν, πού θα το συναντήσουν στη ζωή τους, τι μπορούν να καταλάβουν καλύτερα μέσα από αυτό.
Στις φυσικές επιστήμες έχουμε ένα μεγάλο πλεονέκτημα: το πείραμα. Ακόμη και η μετάβαση από την αίθουσα στο εργαστήριο αλλάζει το μάθημα. Οι μαθητές παρατηρούν, κάνουν προβλέψεις, βλέπουν κάτι να συμβαίνει μπροστά τους και κάπου εκεί γεννιέται το «γιατί;». Αν τελειώσει όμως το πείραμα και το μόνο που έχει μείνει είναι το «ουάου», κάτι δεν κάναμε καλά. Η παρατήρηση πρέπει να οδηγήσει στην ερώτηση και η ερώτηση στην ανάγκη για εξήγηση. Κάπως έτσι σκέφτομαι και τα βίντεο: το πείραμα μπορεί να σταματήσει το scroll, μετά πρέπει να ακολουθήσει η επιστήμη.
Στο TikTok προσπαθώ να κρατήσω την προσοχή για λιγότερο από ένα λεπτό. Στην τάξη για 45. Εκεί δεν υπάρχει swipe, υπάρχει όμως ο μαθητής που κάθεται στο θρανίο και έχει σταματήσει εδώ και ώρα να παρακολουθεί. Η εμπειρία μου στα social media με έκανε να σκέφτομαι περισσότερο από πού θα ξεκινήσω μια εξήγηση, ποιο παράδειγμα θα χρησιμοποιήσω και πότε χρειάζεται να αλλάξω ρυθμό. Αυτές είναι παράμετροι που ούτως ή άλλως αφορούν τη διδασκαλία.
Το μάθημα δεν είναι σειρά στο Netflix και ο καθηγητής δεν είναι σόουμαν. Η μάθηση προϋποθέτει προσπάθεια, επανάληψη, δύσκολες έννοιες και ασκήσεις που δεν λύνονται με την πρώτη. Μερίδιο όμως σε αυτή τη διαδικασία έχει και ο εκπαιδευτικός. Η γνώση του αντικειμένου είναι η αρχή· μετά πρέπει να βρει τον τρόπο να το διδάξει.
Η πληροφορία δεν είναι πια δυσεύρετη. Το δύσκολο είναι να ξέρει τι να την κάνει. Εκεί βλέπω έναν από τους σημαντικότερους ρόλους του σχολείου τα επόμενα χρόνια.
Το σκέφτηκα πολύ αυτό και κατά τη συγγραφή του νέου βιβλίου Χημείας της Α′ Λυκείου, στο οποίο συμμετέχω ως συν-συγγραφέας, στο πλαίσιο του νέου προγράμματος σπουδών και του πολλαπλού βιβλίου. Στη Χημεία, μια έννοια μπορεί να ξεκινήσει από μια μπαταρία, ένα τρόφιμο, ένα περιβαλλοντικό ζήτημα ή ένα πείραμα. Όταν έρθει η θεωρία, υπάρχει ήδη κάτι που χρειάζεται να εξηγηθεί.
Ακόμη και το ίδιο το TikTok έχει αρχίσει να δίνει ξεχωριστό χώρο στην επιστήμη. Δημιούργησε ειδικό STEM Feed για επιστήμες, τεχνολογία, μηχανική και μαθηματικά, το οποίο ξεκίνησε στις Ηνωμένες Πολιτείες και επεκτάθηκε στην Ευρώπη. Το περιεχόμενο που εντάσσεται σε αυτό περνά από ελέγχους καταλληλότητας και αξιοπιστίας. Σύμφωνα με στοιχεία της ίδιας της πλατφόρμας, περίπου ένας στους τρεις εφήβους στις ΗΠΑ επισκέπτεται το STEM Feed κάθε εβδομάδα.
Το στοιχείο αυτό δεν μας λέει πόσα μαθαίνει ένας έφηβος εκεί. Δείχνει όμως ότι υπάρχει ένα κοινό νέων που επιλέγει να σταματήσει για να δει επιστημονικό περιεχόμενο.
Σήμερα, στην εξίσωση έχει μπει και η τεχνητή νοημοσύνη. Ένας μαθητής μπορεί μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα να ζητήσει μια εξήγηση, μια περίληψη ή τη λύση μιας άσκησης. Η πληροφορία δεν είναι πια δυσεύρετη. Το δύσκολο είναι να ξέρει τι να την κάνει. Εκεί βλέπω έναν από τους σημαντικότερους ρόλους του σχολείου τα επόμενα χρόνια.
Τα παιδιά θα χρειαστεί να μάθουν να ελέγχουν μια πηγή, να ζητούν αποδείξεις, να καταλαβαίνουν πότε κάτι είναι επιστημονικά τεκμηριωμένο και πότε απλώς ακούγεται επιστημονικό. Και να μπορούν να μείνουν σε ένα πρόβλημα όταν η απάντηση δεν έρχεται μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα.
Το TikTok μπορεί σε δέκα χρόνια να μην ενδιαφέρει καν τους μαθητές. Θα υπάρχει κάποια άλλη πλατφόρμα και η πληροφορία πιθανότατα θα έρχεται ακόμη γρηγορότερα.
Το σχολείο δεν πρέπει να γίνει TikTok. Δεν μπορεί όμως να διδάσκει σαν να μην υπάρχει το TikTok. Σκέφτομαι πάλι εκείνα τα παιδιά στον αγιασμό. Με γνώριζαν από μια οθόνη και είχαν δει κάποια πειράματα. Ωραία. Από την επόμενη μέρα όμως έπρεπε να κάνουμε Χημεία. Και εκεί βρίσκεται ίσως η πιο ενδιαφέρουσα πρόκληση.
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ:
Big Zag: AI, Πόλεμος και οι Κανόνες της Νοημοσύνης
