Η τέχνη είναι βάλσαμο. Η τέχνη γιατρεύει. Είτε είσαι θεατής είτε ο ίδιος ο καλλιτέχνης. Πολλές φορές είναι και απόφαση και εφαλτήριο για δράση αλλά και απόδραση. Η ματιά του καλλιτέχνη που φτάνει στα μάτια του θεατή είναι παρακαταθήκη που γίνεται αίσθηση και γνώση και που, χωρίς αυτήν, η ανθρωπότητα δεν θα είχε παρελθόν, παρόν και μέλλον.
Τα Μάτια της Μόνα | Thomas Schlesser | Εκδόσεις Πατάκη
Εντυπωσιάστηκα με αυτό το δεκάχρονο κορίτσι. Αλλά και με όλο το θέμα. Με τον παππού και με τις γνώσεις του για την τέχνη, για τη ζωγραφική γενικά – και όχι μόνο για τους διάσημους πίνακες των τριών εμβληματικών μουσείων της Γαλλίας. Αλλά και για τον ρόλο που ανέλαβε.
Ευλογία να έχεις έναν παππού. Η γιαγιά της έχει πεθάνει, αλλά ένα μυστήριο φαίνεται πως καλύπτει τον θάνατό της. Πριν πεθάνει, είχε πει στη Μόνα: «Ξέχνα καθετί αρνητικό, καλή μου. Να κρατάς άσβεστο το φως μέσα σου!» Και της χάρισε ένα κολιέ φτιαγμένο από κοχύλια που είχε μαζέψει η ίδια μαζί με τον παππού της. Η μικρή δεν το έβγαζε από πάνω της. Ήταν το ιερό της κειμήλιο.
Η Μόνα παθαίνει ξαφνικά μια παροδική τύφλωση. Οι γονείς της ανησυχούν μήπως ξανασυμβεί, επειδή δεν υπάρχει ούτε κάποια παθολογική αιτία ούτε σίγουρη απάντηση για το αν είναι όντως κάτι παροδικό. Ο οφθαλμίατρος συστήνει παιδοψυχολόγο. Το μαγαζί με αντίκες του πατέρα της δεν πάει καλά, ο ίδιος το ‘χει ρίξει στο ποτό.
Ο παππούς δεν συμφωνεί με τη θεραπεία και αναλαμβάνει δράση. Θέλει να φωτίσει τα μάτια της Μόνα, της εγγονής του, με τα θαύματα της τέχνης ή με το θαύμα που περιμένει. Να της προσφέρει αυτό που ίσως μπορεί και να χάσει. Την αξία της τέχνης. Μόνο που αυτό θα είναι το μυστικό τους. Όλη η δράση θα γίνει στα κρυφά. Κάθε Τετάρτη, επισκέψεις στα μουσεία και συζήτηση για τους πίνακες που βλέπουν.
«Είναι ένας παράξενος συνδυασμός, μια παράξενη αμφισημία, όπως λέμε, χαρακτηριστική της ψυχικής διάθεσης του ίδιου του Μιχαήλ Άγγελου, ο οποίος πάλευε συνεχώς να σμιλέψει το μάρμαρο, απελευθερώνοντας την ενέργεια της πέτρας, απελευθερώνοντας τις δυνάμεις που κρύβει μέσα της η ύλη. Αυτό το παλλόμενο σώμα, Μόνα, κινείται ανάμεσα στις έγνοιες της ζωής και στη σφαίρα των ιδεών, ανάμεσα στο εδώ και στο επέκεινα, στο άψυχο μάρμαρο και στο μεγαλείο του γλυπτού, ανάμεσα στην ψυχή ως δεσμώτη του σώματος και ελεύθερη από τα δεσμά της. Αυτή η υπέρβαση της άψυχης ύλης και του πραγματικού κόσμου οδηγεί εδώ σε ένα είδος απελευθέρωσης και ανάτασης ταυτόχρονα».
Ο παππούς ήξερε πολλά για τους καλλιτέχνες και είχε και τον τρόπο να τα μεταδίδει στη δεκάχρονη εγγονή του που, παρά τη μικρή της ηλικία, καταλάβαινε, αναρωτιόταν και απαντούσε πολλές φορές σαν μεγάλη γυναίκα. Η Μόνα έβλεπε με τα μάτια ορθάνοιχτα.
Μια διαδρομή σε μουσεία και πίνακες, σε καταστάσεις και αισθήσεις, στα μονοπάτια της φαντασίας αλλά και της πραγματικότητας και τελικά στην τελική αξία κάθε έργου απέναντι στον ίδιο τον καλλιτέχνη, την εποχή του και, τέλος, στον θεατή.
Μια διαδρομή που θα εκπλήξει και εμάς τους αναγνώστες όταν αντικρίσουμε μέσα στο βιβλίο, είτε τους γνωρίζουμε είτε όχι, τους 52 αυτούς πίνακες που είδε η Μόνα κρατώντας το χέρι του παππού της. Τα μάτια του καλλιτέχνη βλέπουν τα μάτια του θεατή την ώρα που έχει δυσκολίες, την ώρα που αγωνιά για κάτι και είναι σαν να στοχεύουν, σαν να του δείχνουν τον δρόμο για να δημιουργήσει. Και «όπως έλεγε ο Ντυσάν “ο θεατής δημιουργεί τον πίνακα”».
- Τη μετάφραση υπογράφει ο Ανδρέας Παππάς.
Με τη Δική σου Ματιά Μονάχα | Francesca Diotallevi | Εκδόσεις Κάμινος
Ένα κλικ. Αυτή η γρήγορη κίνηση –το πάτημα ενός κουμπιού, ενός πλήκτρου– μπορεί να σχηματίσει σημάδι αιώνιο. Είναι για τον καλλιτέχνη δώρο και αντίδωρο μαζί.
Η Βίβιαν εργάζεται ως νταντά. Τα πάει καλά με τα παιδιά και αυτά την ακολουθούν όταν πηγαίνει στην πόλη. Εκεί, ανάμεσα στους ανθρώπους, νιώθει ελευθερία. Μια δύναμη. Είναι στιγμιαία, όσο ένα κλικ, αλλά τη νιώθει έντονα, ίσως της φτάνει, την αγαλλιάζει. Στην πόλη φωτογραφίζει τον κόσμο. Κυρίως τους πονεμένους, αυτούς που φαίνεται ότι περνάνε δύσκολα. Γιατί και η δική της παιδική ηλικία ήταν δύσκολη και στενάχωρη.
«Αυτό που φοβόταν η Βίβιαν ήταν η σκιά που τρεμόπαιζε στα μάτια της μητέρας της, μια σκιά που εκείνη γνώριζε καλά. Ήταν η ανησυχία που τρώει την καρδιά, η μανία να λυτρωθεί από τον ζυγό». Φωτογραφίζει αυτό που φαίνεται, αλλά και αυτό που βλέπει και αισθάνεται. Είναι σαν αντικατροπτρισμός στην ψυχή της. Η ματιά είναι το παν.
Φωτογράφος του δρόμου. Εξαιρετικό ταλέντο του εικοστού αιώνα. Η συγγραφέας μας παρουσιάζει τη σημαντική φωτογράφο Vivian Maier. Μόνο που λίγα πράγματα είναι γνωστά για εκείνη. Ό,τι γνωρίζουμε βρέθηκε μετά τον θάνατό της, αλλά η συγγραφέας μπαίνει στον κόσμο της, με τη δική της ματιά φτιάχνει την ιστορία της και μας παρουσιάζει τη ζωή της και την πορεία της, ξεκινώντας από τη μικρή ηλικία της.
«Ένιωθε ξένη προς τον εαυτό της, μια άγνωστη που διέσχιζε τοίχους από καθρέφτες, χωρίς ν’ αφήνει πίσω της τίποτ’ άλλο πέρα από εντυπώσεις προορισμένες να διαλυθούν, σαν άμμος σαρωμένη απ’ τον αέρα. Δεν υπήρχε, δεν είχε υπάρξει ποτέ. Οι άνθρωποι δεν θυμούνταν το πρόσωπό της, το όνομά της δεν ήταν ποτέ το ίδιο. Μόνο στο κλικ της μηχανής ζούσε, αποκτούσε υπόσταση, κι έπειτα ξαναγινόταν το αόρατο πλάσμα, στο οποίο κανείς δεν έριχνε δεύτερη ματιά».
Ο φακός ήταν το αντίδοτο για να σωθεί από τα τραύματα της παιδικής της ηλικίας.
- Τη μετάφραση υπογράφει η Άννα Παπασταύρου.
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ:
«Όλα Έχουν Σχέση με τη Μητέρα» στη Ζωή και στα Βιβλία
Από τον Jules Verne στο Artemis ΙΙ: Η Ανθρωπότητα Επιστρέφει στη Σελήνη
