Σε μια εποχή όπου η μητρότητα συχνά παρουσιάζεται ως αυτονόητος προορισμός, η εξωσωματική και η δωρεά ωαρίων παραμένουν πεδία γεμάτα σιωπές. Πίσω από την υπόσχεση της επιστήμης υπάρχουν σώματα, όρια, συναισθηματική πίεση και μια βιομηχανία που χτίζεται γύρω από την ελπίδα.
Και τι; Δεν θέλεις να γίνεις μάνα; Δεν θέλεις να γεννήσεις;
Ήταν η έκπληκτη και χειριστική αντίδραση της εμβρυολόγου όταν της είπα ότι δεν με ενδιαφέρει να κάνω παιδί με δωρεά ωαρίου και ότι αυτό είναι το όριό μου. Ήμουν απόλυτα συνειδητοποιημένη σε σχέση το μέχρι πού θα έφτανα για να αποκτήσω παιδί. Δεν θα έκανα τα πάντα γι’ αυτό. Και εκείνη τη στιγμή ήθελα απλώς να βγω από το δωμάτιο.
Να σου εξηγήσω τη διαδικασία, συνέχισε. Είστε δύο άνθρωποι με αυτά τα χαρακτηριστικά και τα δεδομένα, οπότε θα βρούμε μια κοπέλα που θα είναι όσο το δυνατόν πιο ίδια με εσάς. Θα κάνει εξετάσεις, θα πάρει τα φάρμακα που χρειάζονται και θα προχωρήσουμε στη διαδικασία. Το μυαλό μου πήγε κατευθείαν στην κοπέλα. Κάτω από ποιες συνθήκες θα έκανε όλο αυτό – και κυρίως πώς θα ένιωθε.
Το βασικό κίνητρο για τις δότριες είναι τα χρήματα και όχι ο αλτρουισμός, όπως προωθείται. Υποβάλλονται στην ίδια διαδικασία με τις γυναίκες που κάνουν εξωσωματική, με την εξαίρεση ότι αυτές δεν λαμβάνουν αντίστοιχη ενημέρωση. Η ενημέρωση είναι ελλιπής έως ανύπαρκτη σε ορισμένες περιπτώσεις. Δεν γνωρίζουν τις παρενέργειες και τους κινδύνους, όπως για παράδειγμα το σύνδρομο υπερδιέγερσης ωοθηκών – κίνδυνοι που είναι συχνότεροι σε αυτές, επειδή είναι νέες και υγιείς γυναίκες που λαμβάνουν ορμόνες. Επίσης, δεν λαμβάνουν ψυχολογική υποστήριξη και δεν ενημερώνονται για την πορεία της δωρεάς τους, ακόμα και για το πώς θα επηρεαστεί μελλοντικά η δική τους γονιμότητα όταν επανειλημμένα δίνουν ωάρια.
Η μητρότητα δεν είναι υποχρέωση, ούτε μέτρο αξίας μιας γυναίκας. Και η εξωσωματική γονιμοποίηση, όπως και κάθε διαδρομή προς την απόκτηση παιδιού, αποτελεί μια βαθιά προσωπική επιλογή, συχνά επίπονη τόσο σωματικά όσο και ψυχικά. Γι’ αυτό και κάθε γυναίκα χρειάζεται να είναι πλήρως ενημερωμένη – όχι μόνο για τις πιθανότητες επιτυχίας, αλλά και για το πραγματικό κόστος, τις παρενέργειες, τα όρια και τις συναισθηματικές προεκτάσεις μιας διαδικασίας που δεν είναι ποτέ τόσο απλή όσο συχνά παρουσιάζεται.
Στην Ελλάδα, η δωρεά ωαρίων είναι απολύτως νόμιμη και αναγνωρίζεται ως επιστημονικά τεκμηριωμένη ιατρική μέθοδος. Σύμφωνα με το ισχύον νομικό πλαίσιο (Νόμος 3305/2005), η μέθοδος μπορεί να εφαρμοστεί σε γυναίκες έως την ηλικία των 54 ετών. Η δότρια ωαρίων πρέπει να πληροί συγκεκριμένες προϋποθέσεις:
- Ναι είναι κάτω των 35 ετών.
- Να έχει φυσιολογικό ιατρικό ιστορικό.
- Να έχει φυσιολογική κλινική εξέταση.
Επίσης, πριν από τη δωρεά θα πρέπει να υποβληθεί σε μια σειρά από εξετάσεις όπως:
- Υπερηχογραφικό έλεγχο για αποκλεισμό παθολογικών γυναικολογικών καταστάσεων (ινομυώματα, κύστεις, πολύποδες κ.λπ.)
- Έλεγχο των χρωμοσωμάτων για τον αποκλεισμό χρωμοσωμικών ανωμαλιών.
- Έλεγχο για κυστική ίνωση.
- Έλεγχο για ηπατίτιδες, HIV, σύφιλη, ομάδα Rh.
- Ηλεκτροφόρηση για αποκλεισμό μεσογειακής αναιμίας.
Στη Ελλάδα, το νομοθετικό πλαίσιο δίνει τη δυνατότητα η ταυτότητα της δότριας να είναι επώνυμη, ανώνυμη, ή να γνωστοποιηθεί στο τέκνο μετά την ενηλικίωσή του, εάν το ίδιο το αιτηθεί. Η ταυτότητα του τέκνου και των γονέων δεν γνωστοποιείται στις δότριες ωαρίων. Οι πληροφορίες που δίνονται στις λήπτριες για τη δότριά τους αφορούν την εξωτερική εμφάνιση, όπως το χρώμα των μαλλιών, των ματιών και του δέρματος, την ηλικία, την καταγωγή, την εκπαίδευση και τα ενδιαφέροντά της.
Πριν από λίγο καιρό είδα το τρέιλερ του ντοκιμαντέρ της Μαίρης Μπουλή «Δεν Κοστίζει Τίποτα» για την ιστορία μιας δότριας ωαρίων. Έτσι, θυμήθηκα την προσωπική μου εμπειρία και ήρθαν στην επιφάνεια συναισθήματα που μου επιβεβαίωσαν το γιατί δεν μετάνιωσα για την απόφασή μου.
Το Σκηνοθετικο Σημείωμα της Μαίρης Μπουλή
«Έμαθα για τη δωρεά ωαρίων από μια φίλη, όπως συμβαίνει συνήθως. Βοηθάς μια γυναίκα να κάνει παιδί, βγάζεις και λίγα χρήματα, μέσα σε έναν μήνα έχεις ξεμπερδέψει. Ακουγόταν πραγματικά σαν να μην κοστίζει τίποτα. Μαζί με μια καλή μου φίλη, την Ασημίνα, αποφασίσαμε να γίνουμε δότριες ωαρίων και να το περάσουμε όλο αυτό παρέα. Δεν υπάρχει πουθενά καμία ρεαλιστική καταγραφή του τι σημαίνει να είσαι δότρια ωαρίων, τι περνάει το σώμα σου και πώς επηρεάζεται η ψυχολογία σου. Το είδαμε σαν παιχνίδι, άλλη μια εμπειρία. Αλλά συνειδητοποιήσαμε ότι δεν ήταν τόσο απλό.
Όταν μάθαμε για τις ορμόνες που έπρεπε να πάρουμε, αρχίσαμε να έχουμε δεύτερες σκέψεις. Τελικά, δεν γίναμε δότριες. Αποφασίσαμε όμως να κάνουμε μια ταινία γι’ αυτό, με την Ασημίνα ως φωτογράφο και εμένα ως σκηνοθέτη. Έτσι γεννήθηκε το “Δεν Κοστίζει Τίποτα”. Στην πορεία βρήκαμε τους υπόλοιπους συντελεστές και φτιάξαμε μια μικρή δυναμική ομάδα, έτοιμη να εξερευνήσει το ζήτημα της δωρεάς ωαρίων.
Γνώρισα τη Δανάη τον Νοέμβριο του 2022 ενόσω έκανα έρευνα για το ντοκιμαντέρ. Ήταν ενθουσιασμένη που θα γινόταν δότρια. Η διαδικασία δεν την τρόμαζε· πάντα εμπιστευόταν τους γιατρούς. Δεν φοβόταν να πειραματιστεί, να δοκιμάσει τα όριά της. Αντιμετώπιζε τη ζωή με ελευθερία και αλληλεγγύη, και αυτό ήταν που με ενέπνευσε σε εκείνη. Ξεκινήσαμε, λοιπόν, να παρατηρούμε την καθημερινότητά της.
Μετά τις πρώτες επισκέψεις της στον γυναικολόγο, μικρές ρωγμές άρχισαν να εμφανίζονται στο ανέμελο πνεύμα της Δανάης. Όσο η κοιλιά της πρηζόταν, βάραινε συναισθηματικά. Δεν μιλούσε γι’ αυτό, αλλά ο τρόπος που κινούνταν ήταν διαφορετικός· κάτι δεν πήγαινε καλά. Η Δανάη έγινε δότρια ωαρίων με ένα απλό “γιατί όχι;”, αλλά μπλέχτηκε σε μια από τις πιο κερδοφόρες βιομηχανίες της χώρας μας όπου όλα επιτρέπονται».
Σε μια εποχή όπου η μητρότητα συχνά παρουσιάζεται είτε ως αυτονόητος προορισμός είτε ως «λύση» που η επιστήμη μπορεί πάντα να προσφέρει, ίσως το πιο σημαντικό είναι να υπάρχει χώρος για ειλικρίνεια, ενημέρωση και προσωπική επιλογή χωρίς ενοχές.
Σε αυτή τη διαδρομή που σε μεγάλο βαθμό είναι business και η συναισθηματική εκμετάλλευση περισσεύει, είναι πολύ σημαντικό να συναντήσεις έναν επιστήμονα που θα σε βοηθήσει να μπορέσεις να δεις την κατάσταση πιο ήρεμα και με διαύγεια.
Η εξωσωματική γονιμοποίηση και η δωρεά ωαρίων δεν είναι ούτε εύκολες ούτε ουδέτερες διαδικασίες· δοκιμάζουν σώματα, συναισθήματα, φόβους και όρια. Και κάθε γυναίκα έχει δικαίωμα να αποφασίζει μέχρι πού θέλει –και μπορεί– να φτάσει.
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ και στο μηνιαίο newsletter No Man’s Land – στο οποίο μπορείτε να κάνετε την εγγραφή σας εδώ.
Το Δικαίωμα στην Άμβλωση Υποχωρεί στη Δύση – Γιατί;
Ιορδανία: Μια Γενιά Ανάμεσα σε Δύο Κόσμους
