Από την αναλογική εποχή στην ψηφιακή. Και σήμερα, στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης. Η φωτογραφία εξελίσσεται πάντα μαζί με την τεχνολογία − ίσως πιο άμεσα από κάθε άλλη μορφή τέχνης. Είναι η πρώτη που δοκιμάζεται, η πρώτη που αλλάζει.
Κι όμως, παραμένει μια αυτόνομη σφαίρα δημιουργίας. Γιατί κάθε φωτογραφία είναι μια απόφαση: τι κοιτάς, τι αφήνεις εκτός κάδρου, πότε πατάς το κουμπί.
Στη φωτογραφική στήλη της αθηΝΕΑς προσκαλούμε επαγγελματίες και ερασιτέχνες φωτογράφους να μας δείξουν τον κόσμο πίσω από τα κλικ της μηχανής τους, να μοιραστούν εικόνες αλλά και σκέψεις για τον τρόπο με τον οποίο συνομιλούν −και απαντούν− στις προκλήσεις της εποχής τους.
Αυτή τη φορά, τη σκυτάλη παίρνει ο Λουκάς Βασιλικός.
Τι είναι αυτό που θα τραβήξει το βλέμμα και θα σας κάνει να σηκώσετε την κάμερα; Είναι ο φωτογράφος ένας καλλιτέχνης που φιλοσοφεί για μια στιγμή; Για όσο κρατάει ένα κλικ;
Πολλές φορές έχω στο μυαλό μου ένα project ή κάτι συγκεκριμένο που θέλω να φωτογραφίσω. Έτσι, όταν δω κάτι που σχετίζεται με αυτό, το αναγνωρίζω πιο εύκολα. Άλλες φορές, όμως, μπορεί να με τραβήξει κάτι εντελώς απρόσμενο. Μια κίνηση, μια έκφραση, το φως, η σύνθεση ή μια παράξενη σχέση ανάμεσα σε ανθρώπους και στοιχεία του χώρου.
Μπορεί να είναι κάτι που με συγκινεί, αλλά μπορεί και να είναι κάτι που απλώς μου δημιουργεί μια αίσθηση ότι υπάρχει εκεί μια ενδιαφέρουσα εικόνα. Νομίζω ότι όλα αυτά λειτουργούν μαζί. Το ένστικτο, η αισθητική μας, οι εμπειρίες και όσα μας απασχολούν, διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε και αντιδράμε. Δεν πιστεύω ότι κάθε φορά που σηκώνουμε την κάμερα έχουμε συνειδητοποιήσει ακριβώς τι μας κινητοποίησε.
Όσο για το αν ο φωτογράφος φιλοσοφεί τη στιγμή του κλικ, δεν είμαι σίγουρος ότι συμβαίνει έτσι. Τουλάχιστον για μένα, η φωτογράφιση είναι συχνά μια αυθόρμητη αντίδραση. Η σκέψη μπορεί να έρθει αργότερα, όταν κοιτάξω ξανά τις φωτογραφίες και προσπαθήσω να καταλάβω τι ήταν αυτό που με τράβηξε σε αυτές.
Στο ταχέως εξελισσόμενο τοπίο της τεχνητής νοημοσύνης τίθενται κρίσιμα ερωτήματα γύρω από την αυθεντικότητα μιας φωτογραφίας − είτε πρόκειται για ρεαλιστική απεικόνιση είτε για καλλιτεχνική αποτύπωση. Πώς επηρεάζει αυτό το μέλλον της φωτογραφίας;
Δεν πιστεύω ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα εξαφανίσει την καλλιτεχνική φωτογραφία. Πιστεύω, όμως, ότι θα αμφισβητήσει αρκετές από τις βεβαιότητες πάνω στις οποίες στηρίχθηκε η αξία της φωτογραφίας. Θα υπάρξουν –και μαλλον ήδη υπάρχουν– δημιουργοί που θα χρησιμοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη ως βασικό εργαλείο, άλλοι που θα την ενσωματώνουν στη φωτογραφική διαδικασία και άλλοι που θα επιμένουν στη φυσική επαφή με τον κόσμο και στη φωτογράφιση όσων συναντούν.
Μέχρι σήμερα, η φωτογραφία συνδεόταν άμεσα με την παρατήρηση και την επαφή με τον κόσμο. Ο φωτογράφος έπρεπε να βρεθεί κάπου, να παρατηρήσει, να περιμένει και να επιλέξει μια στιγμή. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να δημιουργήσει εικόνες που μοιάζουν φωτογραφικές χωρίς να έχει υπάρξει το γεγονός που απεικονίζουν. Αυτό αλλάζει ριζικά τα δεδομένα. Αλλά εδώ προκύπτει μια σημαντική διάκριση: άλλο η δημιουργία μιας εικόνας και άλλο η φωτογραφική πράξη που οδήγησε στη δημιουργία της.
Το να βρεθείς σε ένα σπίτι, να ζήσεις με τους ανθρώπους του, να παρατηρήσεις τις σχέσεις τους και να φωτογραφίσεις κάτι που σε αφορά προσωπικά είναι μια εμπειρία που δεν συγκρίνεται με την παραγωγή μιας εικόνας ενός σπιτιού μέσω τεχνητής νοημοσύνης. Το αποτέλεσμα μπορεί να μοιάζει. Η διαδρομή, όμως, είναι διαφορετική.
Στη φωτογραφία, όπως την κατανοώ εγώ, αυτό το κομμάτι δεν έχει θέση. Για μένα, η πραγματικότητα είναι η πρώτη ύλη της φωτογραφίας και, για να μετουσιωθεί σε καλλιτεχνική φωτογραφία, πρέπει να μεταμορφωθεί σε φωτογραφικό γεγονός. Αυτό, βέβαια, δεν είναι εύκολο να συμβεί. Όταν όμως συμβαίνει, η χαρά της δημιουργίας είναι μεγάλη.
Η φωτογραφία σήμερα κινείται ανάμεσα στην ψηφιακή τεχνολογία και τη νοσταλγική γοητεία της αναλογικής εποχής. Πώς επηρεάζουν αυτές οι δύο τάσεις τον τρόπο με τον οποίο φωτογραφίζετε και επεξεργάζεστε τις εικόνες σας;
Χρησιμοποιώ την ψηφιακή τεχνολογία ως εργαλείο για να βελτιώσω τις φωτογραφίες, χωρίς όμως να χαθεί το στοιχείο της πραγματικότητας.
Το τελευταίο διάστημα παρατηρείται έξαρση του ενδιαφέροντος για την αναλογική φωτογραφία. Θεωρώ ότι είναι καλό να τη γνωρίσουν και οι νέοι φωτογράφοι, γιατί οι δυσκολίες της μπορούν να τους βοηθήσουν να κατανοήσουν καλύτερα το μέσο. Όταν έχεις μάθει να φωτογραφίζεις με φιλμ, γίνεσαι πιο φειδωλός στα κλικ, ακόμα και στον ψηφιακό κόσμο, και εστιάζεις περισσότερο στο θέμα, στο φως και στο περιεχόμενο της φωτογραφίας.
Εκτυπώνετε τις φωτογραφίες σας;
Εκτυπώνω τις φωτογραφίες όταν ετοιμάζω μια έκθεση ή προσπαθώ να στήσω ένα βιβλίο και θέλω να δω το sequencing και την αφήγησή του. Είναι πολύ δύσκολο να γίνει αυτό στον υπολογιστή, γι’ αυτό τις εκτυπώνω. Όταν βάζεις τις φωτογραφίες στη σειρά πάνω στο τραπέζι ή σε έναν τοίχο, βλέπεις τη δουλειά τελείως διαφορετικά, και θεωρώ ότι αυτό βοηθάει πολύ.
Σε ποιους φωτογράφους έχετε «αδυναμία»; Θέλετε να αναφέρετε τους αγαπημένους σας;
Είναι πολλοί οι φωτογράφοι που αγαπώ και παρακολουθώ: ο Trent Parke, ο Michael Ackerman, ο Anders Petersen, ο Harry Gruyaert και, βέβαια, πολλοί από τους κλασικούς, όπως ο Garry Winogrand και η Diane Arbus.
Τελικά, τι σημαίνει για εσάς η φωτογραφία; Καταγραφή και αποτύπωση της πραγματικότητας, «μεταμόρφωση» της πραγματικότητας, έκφραση, άσκηση «ύφους»;
Για μένα, το σημαντικό στη φωτογραφία είναι να παίρνουμε την πραγματικότητα και να τη μεταμορφώνουμε σε κάτι άλλο από αυτό που είναι. Η πραγματικότητα είναι η πρώτη ύλη, αλλά από μόνη της δεν αρκεί. Αυτό που κάνει μια φωτογραφία να ξεχωρίζει είναι ο τρόπος με τον οποίο ο φωτογράφος βλέπει και ερμηνεύει την πραγματικότητα και τη μετατρέπει σε φωτογραφικό γεγονός.
Πιστεύω ότι η φωτογραφία πρέπει να θέτει ερωτήματα και όχι να δίνει απαντήσεις. Όταν θέτει ερωτήματα, ο θεατής καλείται να συμμετάσχει, να αναζητήσει και να δώσει τη δική του ανάγνωση. Όταν, αντίθετα, η φωτογραφία περιορίζεται στην απλή καταγραφή της πραγματικότητας, χωρίς να την προχωράει παραπέρα, για μένα γίνεται βαρετή.
• Περισσότερες φωτογραφίες του Λουκά Βασιλικού μπορείτε να δείτε στο φωτογραφικό του site και στον λογαριασμό του στο instagram.
***
Ο Λουκάς Βασιλικός γεννήθηκε το 1975 στο Ηράκλειο Κρήτης. Ζει και εργάζεται στην Αθήνα από το 1996. Η ενασχόλησή του με την φωτογραφία άρχισε το 2006. Φωτογραφίες του έχουν δημοσιευτεί σε ελληνικά και ξένα περιοδικά και έχουν συμπεριληφθεί σε πλήθος εκδόσεων. Το 2022 εξέδωσε το 1o προσωπικό βιβλίο του, με τίτλο «Six Degrees of Separation», από τον ιταλικό εκδοτικό Eyeshot. Είναι μέλος της διεθνής φωτογραφικής κολεκτίβας burn my eye.
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ:
Ρένα Ξηροφώτου: «Φωτογραφίζω Περισσότερο σαν Αφηγήτρια»
