Γράφω αυτές τις γραμμές καθ’ οδόν προς το αεροδρόμιο, με τα αποτελέσματα των χθεσινών ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ να έχουν αρχίσει να διαμορφώνουν μια αρκετά ξεκάθαρη εικόνα. Και δεν μπορώ να αντισταθώ στον πειρασμό να μοιραστώ μαζί σας την ανακούφιση που αισθάνομαι.
Δεν είναι ότι δεν περιμέναμε μια ισχυρή αντίδραση απέναντι στον Donald Trump. Όμως, έπειτα από τόσα χρόνια κατά τα οποία το κίνημα MAGA έχει διαψεύσει επανειλημμένα όσους πίστευαν ότι κάποια στιγμή θα συναντούσε τα όριά του, πολλοί είχαν γίνει επιφυλακτικοί ακόμη και απέναντι σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο.
Χθες, πάντως, οι Αμερικανοί αντέδρασαν. Και μάλιστα αποφασιστικά.
Απέναντι στην αποδόμηση των θεσμών, στην περιφρόνηση κανόνων και παραδόσεων, στην αμφισβήτηση όσων για δεκαετίες θεωρούσαμε δεδομένα για τη λειτουργία της αμερικανικής δημοκρατίας. Απέναντι σε ένα πολιτικό φαινόμενο που κάποτε μπορούσαμε ίσως να αποκαλούμε άγνωστο, αλλά που πλέον έχει δείξει με κάθε δυνατό τρόπο το πρόσωπό του.
Το γεγονός ότι οι ίδιοι οι Αμερικανοί πολίτες έδωσαν χθες μια τόσο σαφή απάντηση έχει μεγάλη σημασία. Και όχι μόνο για τις ΗΠΑ, αλλά για όλους όσοι παρακολουθούν την αμερικανική εμπειρία σαν μια πιθανή εκδοχή του μέλλοντος των δικών τους πολιτικών συστημάτων.
Γιατί, τελικά, δεν υπάρχει απόλυτη ατιμωρησία. Δεν ισχύει ότι όλα όσα γνωρίζαμε έχουν οριστικά ανατραπεί. Όταν ασκείς πολιτικές που βλάπτουν τους ανθρώπους που υποτίθεται ότι εκπροσωπείς, όταν περιφρονείς τους θεσμούς που καλείσαι να υπηρετήσεις, όταν υπονομεύεις όσα συνέβαλαν στο να γίνει η Αμερική πραγματικά μεγάλη χώρα τις προηγούμενες δεκαετίες, κάποια στιγμή μπορεί να βρεθείς αντιμέτωπος με τις συνέπειες των επιλογών σου.
Διάβαζα πριν από λίγες ώρες ένα άρθρο που υποστήριζε ότι οι Ευρωπαίοι δεν θα έπρεπε να χαίρονται ιδιαίτερα με μια νίκη των Δημοκρατικών, καθώς ένας αποδυναμωμένος Trump θα μπορούσε να γίνει ακόμη πιο θυμωμένος, πιο απρόβλεπτος και ενδεχομένως πιο επικίνδυνος.
Το επιχείρημα δεν με πείθει. Μπορεί πράγματι να δούμε έναν πιο θυμωμένο, πιο απομονωμένο και πιο απρόβλεπτο Trump. Δεν θα μου έκανε καμία εντύπωση. Ωστόσο, η λογική ότι είναι προτιμότερο να μην έχει πολιτικό κόστος ο τρόπος με τον οποίο ασκεί την εξουσία, επειδή ενδέχεται να αντιδράσει άσχημα, μου φαίνεται βαθιά προβληματική. Και η εναλλακτική ενός Trump που συνεχίζει ανεξέλεγκτος μου φαίνεται πολύ πιο ανησυχητική.
Οι Δημοκρατικοί οφείλουν να μην επαναλάβουν το λάθος της προηγούμενης φοράς. Να μη θεωρήσουν ότι η εκλογική ήττα του τραμπισμού σημαίνει πως επρόκειτο για μια παρένθεση, ένα ατυχές hiccup στην κατά τα άλλα ομαλή πορεία της αμερικανικής ιστορίας.
Ασφαλώς, το χθεσινό αποτέλεσμα δεν λύνει τα προβλήματα της αμερικανικής δημοκρατίας. Ούτε σημαίνει ότι ο κίνδυνος έχει παρέλθει. Είναι όμως μια σημαντική νίκη στην προσπάθεια να αντιμετωπιστεί.
Και εδώ αρχίζει, κατά τη γνώμη μου, η πραγματικά δύσκολη δουλειά. Γιατί τόσο οι Δημοκρατικοί όσο και οι Ρεπουμπλικανοί έχουν μπροστά τους μια μεγάλη πρόκληση.
Οι πρώτοι οφείλουν να μην επαναλάβουν το λάθος της προηγούμενης φοράς. Να μη θεωρήσουν ότι η εκλογική ήττα του τραμπισμού σημαίνει πως επρόκειτο για μια παρένθεση, ένα ατυχές hiccup στην κατά τα άλλα ομαλή πορεία της αμερικανικής ιστορίας, μια παροδική εκτροπή, χωρίς βαθύτερες συνέπειες για την πορεία της χώρας.
Οι δεύτεροι χρειάζεται να κάνουν, επιτέλους, ένα βαθύ ξεκαθάρισμα στο εσωτερικό του κόμματός τους. Γιατί αυτό που συμβαίνει σήμερα στην Αμερική μπορεί να ωφελεί κάποιους λίγους, αλλά κάνει μεγάλη ζημιά στους πολλούς. Και ο Trump κινδυνεύει τελικά να καταστρέψει και το ίδιο το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, αν αυτό συνεχίσει να ταυτίζει την πολιτική του επιβίωση με τη δική του.
Το σημαντικότερο, όμως, είναι να αντιμετωπιστούν οι πραγματικές συνθήκες που επέτρεψαν σε τόσους Αμερικανούς να εμπιστευτούν τον Trump εξαρχής. Οι οικονομικές δυσκολίες, οι κοινωνικές ανισότητες, η αίσθηση ότι το σύστημα δεν λειτουργεί για τους ίδιους, η απώλεια εμπιστοσύνης στους θεσμούς. Αυτά τα προβλήματα δεν εξαφανίζονται επειδή οι Δημοκρατικοί κερδίζουν τις εκλογές.
Η Αμερική χρειάζεται αλλαγές. Τις χρειαζόταν και πριν από τον Trump. Το ζητούμενο είναι να κινηθούν προς τη σωστή κατεύθυνση, διορθώνοντας όσα πράγματι δεν λειτουργούν, χωρίς να καταστρέφουν όσα λειτουργούσαν.
Και, με έναν διαφορετικό τρόπο, το ίδιο ισχύει και για την Ευρώπη.
Ποτέ δεν έβλεπα την Αμερική του Trump ως «πρότυπο» που θα ήθελα να ακολουθήσει η Ευρώπη. Αναγνώριζα, όμως, ότι οι χρόνιες ευρωπαϊκές αδυναμίες, σε συνδυασμό με την ευκολία με την οποία είχαμε στηριχθεί επί δεκαετίες σε μια Αμερική με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, είχαν δημιουργήσει μια σχέση εξάρτησης που δεν μπορούσαμε πλέον να θεωρούμε δεδομένη.
Και η χθεσινή σημαντική νίκη των Δημοκρατικών δεν αρκεί για να αλλάξει αυτή τη διαπίστωση.
Η Ευρώπη οφείλει να ολοκληρώσει την Ένωση Κεφαλαιαγορών, να προχωρήσει στην ουσιαστική ενοποίηση της άμυνάς της, να αποκτήσει την οικονομική και γεωπολιτική αυτονομία που χρειάζεται για να σταθεί στον κόσμο που διαμορφώνεται. Να έχει επιτέλους τη φωνή που της αναλογεί στο διεθνές τραπέζι, ως μία από τις μεγαλύτερες εμπορικές δυνάμεις του πλανήτη, αλλά και ως μια ήπειρος που εξακολουθεί να έχει στον πυρήνα της αξίες και δημοκρατικά κεκτημένα τα οποία στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού τέθηκαν τόσο βίαια υπό αμφισβήτηση.
Όσο για την Ελλάδα, έχω διατυπώσει και στο παρελθόν τις επιφυλάξεις μου για τον βαθμό στον οποίο επιλέξαμε να προσεγγίσουμε το σύστημα Trump τα τελευταία δύο χρόνια. Δεν είμαι βέβαιη ότι αυτή η επιλογή μάς ωφέλησε όσο ίσως πιστεύουμε. Θεωρώ ότι θα μπορούσαμε να είχαμε κρατήσει μεγαλύτερη απόσταση ασφαλείας, χωρίς απαραίτητα να θέσουμε σε κίνδυνο τις σχέσεις μας με τις ΗΠΑ. Εύχομαι η επιλογή αυτή να μη μας κοστίσει στη συνέχεια.
Σε κάθε περίπτωση, επιστρέφω εκεί από όπου ξεκίνησα. Στη σημασία της χθεσινής αντίδρασης των Αμερικανών πολιτών.
Για κάθε επίδοξο πολιτικό που θεωρεί ότι η δημοκρατική εντολή τού δίνει το δικαίωμα να λειτουργεί ανεξέλεγκτα, για κάθε ηγέτη που αντιμετωπίζει τους θεσμούς ως εμπόδιο και την εξουσία ως προσωπικό του προνόμιο, το μήνυμα που έστειλαν χθες οι κάλπες είναι πολύτιμο.
Η δημοκρατία διαθέτει ακόμη τους μηχανισμούς για να βάζει τέτοιες συμπεριφορές στη θέση τους. Να στέλνει στο σπίτι τους όσους τις εκδηλώνουν.
Και αυτό, σήμερα τουλάχιστον, είναι ένας πολύ καλός λόγος να χαμογελάμε.
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ:
Η AI στην Πολιτική: Εργαλείο Έκφρασης ή Όπλο Παραπληροφόρησης;
Kimberly Guilfoyle: Οι Φωτογραφίες Μένουν
Trump, Θρησκεία και Εξουσία: Η Αμερική ως «Έθνος υπό τον Θεό»
