Κάθε γενιά μεγαλώνει με τα δικά της εργαλεία. Για τους σημερινούς εφήβους, το διαδίκτυο δεν είναι καινοτομία, ούτε ένας παράλληλος κόσμος. Είναι ο χώρος όπου μαθαίνουν, επικοινωνούν, δημιουργούν, διασκεδάζουν και διαμορφώνουν την ταυτότητά τους.
Καθώς η τεχνητή νοημοσύνη και οι ψηφιακές πλατφόρμες μετασχηματίζουν ολοένα και περισσότερο την καθημερινότητά μας, η μεγαλύτερη πρόκληση είναι να συνοδεύσουμε αυτή τη μετάβαση με την ανάπτυξη της ψηφιακής παιδείας. Η συζήτηση, δηλαδή, σε ό,τι αφορά τους νέους δεν αφορά πλέον –ή μόνο– το αν πρέπει ή δεν πρέπει να βρίσκονται στο ψηφιακό περιβάλλον, αλλά το πώς μπορούν να κινούνται μέσα σε αυτό με ασφάλεια, κριτική σκέψη και αυτονομία.
Τα τελευταία χρόνια, η δημόσια ρητορική γύρω από την τεχνολογία συχνά εγκλωβίζεται ανάμεσα σε δύο ακραίες αφηγήσεις. Από τη μία πλευρά, η τεχνολογία παρουσιάζεται ως η λύση κάθε προβλήματος και, από την άλλη, ως η βασική αιτία μιας γενιάς που απομακρύνεται από την πραγματική ζωή.
Η πραγματικότητα, όμως, είναι πιο σύνθετη. Οι πλατφόρμες επηρεάζουν τον τρόπο σκέψης και συμπεριφοράς, αλλά την ίδια στιγμή οι άνθρωποι δεν είναι παθητικοί χρήστες. Αναζητούν γνώση, κοινότητες, δημιουργικότητα και ουσιαστική σύνδεση.
«Πιστεύουμε ότι η ευθύνη μιας πλατφόρμας δεν μεταφράζεται σε οριζόντιες απαγορεύσεις, οι οποίες συχνά ωθούν τα παιδιά σε μη εποπτευόμενους ψηφιακούς χώρους. Αντίθετα, το ζητούμενο είναι να προσφέρουμε τη σωστή, κατάλληλη εμπειρία για κάθε στάδιο της ανάπτυξής τους», αναφέρει στη συζήτησή μας η Ευγενία Μπόζου, Head of Government Affairs & Public Policy της Google για την Ελλάδα, την Κύπρο και τη Μάλτα.
Η Ευγενία Μπόζου, η οποία συμμετείχε πρόσφατα στο MAD Forum 2026, μιλά για την ανάγκη μιας πιο ισορροπημένης προσέγγισης στην προστασία των ανηλίκων στον ψηφιακό κόσμο: για τον ανθρωποκεντρικό σχεδιασμό των πλατφορμών, τον ρόλο της οικογένειας και της εκπαίδευσης, αλλά και για το πώς οι νέοι μπορούν να μάθουν να χρησιμοποιούν τις νέες τεχνολογίες με γνώση, ελευθερία και υπευθυνότητα.
Με βάση τη δική σας εμπειρία στον τομέα της ψηφιακής στρατηγικής, πώς ερμηνεύετε τη σχέση που έχουν οι νέοι με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σήμερα; Έχει σχέση με τις συνήθειες και εν γένει με τον τρόπο της ζωής τους ή διακρίνετε ευρύτερους παράγοντες που σχετίζονται με τον ίδιο τον σχεδιασμό των πλατφορμών;
Ως επαγγελματίας στον τομέα της ψηφιακής πολιτικής, αλλά και ως μητέρα ενός μικρού αγοριού, προσπαθώ συχνά να μπαίνω στη θέση των σημερινών νέων. Για τους Έλληνες εφήβους, που δεν έχουν γνωρίσει ποτέ έναν κόσμο χωρίς διαδίκτυο, το ψηφιακό περιβάλλον είναι αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητάς τους. Ωστόσο, είναι πολύ πιο συνειδητοποιημένοι απ’ όσο συχνά πιστεύουμε.
Στην πρόσφατη έρευνά μας «Future Report», η πλειονότητα δήλωσε ότι διατηρεί μια υγιή ισορροπία ανάμεσα στη ζωή εντός και εκτός διαδικτύου, αξιοποιώντας τα οφέλη της τεχνολογίας χωρίς να παραμελεί την οικογένεια, τους φίλους και τις δραστηριότητες εκτός οθόνης. Αντιμετωπίζοντας, έτσι, τον φόβο ότι μπορεί να χάνουν κάτι σημαντικό (το λεγόμενο FOMO) μερικές φορές.
Ταυτόχρονα, η ευθύνη ανήκει και στις ίδιες τις πλατφόρμες. Οι έφηβοι που συμμετείχαν στην έρευνα ζήτησαν έναν πιο ηθικό και ανθρωποκεντρικό σχεδιασμό, καθώς και πρακτικά εργαλεία που θα τους βοηθούν να διαχειρίζονται τον χρόνο τους στο διαδίκτυο με υγιή τρόπο.
Στην Google, η προσέγγισή μας είναι να προστατεύουμε τους νέους μέσα στον ψηφιακό κόσμο, όχι να τους απομονώνουμε από αυτόν. Αυτό σημαίνει ότι ενσωματώνουμε λειτουργίες ασφαλείας απευθείας στον σχεδιασμό των προϊόντων μας.
Για παράδειγμα, στο YouTube –μια υπεύθυνα δομημένη υπηρεσία streaming και όχι ένα παραδοσιακό μέσο κοινωνικής δικτύωσης– έχουμε εφαρμόσει ενσωματωμένες ρυθμίσεις για χρήστες κάτω των 18 ετών: τα βίντεο που δημοσιεύουν ορίζονται αυτόματα ως ιδιωτικά, η αυτόματη αναπαραγωγή απενεργοποιείται και ενεργοποιούνται υπενθυμίσεις για «διάλειμμα» και «ώρα ύπνου», ενθαρρύνοντας έτσι τα υγιή όρια.
Επιπλέον, ο σχεδιασμός μας περιλαμβάνει αλγοριθμικές δικλίδες ασφαλείας που παρεμβαίνουν ενεργά την έκθεση σε επαναλαμβανόμενο ή επιβαρυντικό περιεχόμενο, όπως βίντεο που σχετίζονται με σωματικές συγκρίσεις. Πρόκειται για έναν συνδυασμό: σεβασμός και κατανόηση του ψηφιακού κόσμου των νέων, με έναν υπεύθυνο, ηλικιακά κατάλληλο σχεδιασμό πλατφορμών.
Ακούμε συχνά ότι οι νέοι περνούν αρκετές ώρες την ημέρα στο διαδίκτυο. Πώς βλέπει η Google αυτή τη στροφή της καθημερινότητας προς το ψηφιακό περιβάλλον και ποια θεωρεί ότι είναι η ευθύνη των πλατφορμών απέναντι στην υγιή σχέση των εφήβων με την τεχνολογία;
Προσωπικά, πιστεύω ότι η στροφή στο ψηφιακό περιβάλλον δεν αφορά απλώς τον «χρόνο μπροστά από μια οθόνη», αλλά τον τρόπο με τον οποίο οι έφηβοι μαθαίνουν, δημιουργούν και συνδέονται μεταξύ τους. Στην Ελλάδα, η έρευνά μας δείχνει ότι το 75% των εφήβων χρησιμοποιεί την τεχνολογία για τη σωματική και ψυχική του ευεξία, ενώ πολλοί αξιοποιούν ήδη την τεχνητή νοημοσύνη (AI) για τις σχολικές τους εργασίες και για δημιουργικές δραστηριότητες.
Πιστεύουμε ότι η ευθύνη μιας πλατφόρμας δεν μεταφράζεται σε οριζόντιες απαγορεύσεις, οι οποίες συχνά ωθούν τα παιδιά σε μη εποπτευόμενους ψηφιακούς χώρους. Αντίθετα, το ζητούμενο είναι να προσφέρουμε τη σωστή, κατάλληλη εμπειρία για κάθε στάδιο της ανάπτυξής τους.
Η αποτελεσματική διαχείριση του χρόνου είναι μόνο μία πτυχή μιας υγιούς ψηφιακής καθημερινότητας. Σήμερα, από τη ζωή των παιδιών συχνά λείπει το ελεύθερο, αυθόρμητο παιχνίδι και η επαφή με τη φύση, στοιχεία που κάποτε χαρακτήριζαν τα δικά μας παιδικά χρόνια. Γι’ αυτό είναι ευθύνη όλων μας να τους προσφέρουμε χώρο και κίνητρα για αυθεντικές εμπειρίες που ενισχύουν τις κοινωνικές τους δεξιότητες και τους επιτρέπουν να εκφράζουν τη μοναδική τους ταυτότητα πέρα από την οθόνη.
Οι ίδιοι οι Έλληνες έφηβοι αναγνωρίζουν τους γονείς ως την πιο αξιόπιστη πηγή καθοδήγησης για την ανάπτυξη υγιών διαδικτυακών συνηθειών. Επομένως, η βασική μας ευθύνη είναι να δώσουμε στους γονείς τα κατάλληλα εργαλεία για τον απαραίτητο έλεγχο, όπως οι ειδικά προσαρμοσμένους εποπτευόμενοι λογαριασμοί και χρήσιμα στατιστικά στοιχεία μέσα από το «Κέντρο Οικογένειας» (Family Center), ώστε να διαμορφώνουν μαζί με τα παιδιά τους ένα δημιουργικό και ασφαλές ψηφιακό περιβάλλον.
Η συζήτηση για περιορισμούς ή καθολικές απαγορεύσεις στη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από ανηλίκους είναι στο προσκήνιο εδώ και καιρό. Μπορούν τέτοιου είδους μέτρα να λειτουργήσουν προστατευτικά ή υπάρχει ο κίνδυνος να οδηγήσουν σε μια μορφή «ψηφιακής παρακολούθησης»;
Κατανοώ απόλυτα την επιθυμία να ληφθούν δραστικά μέτρα για την ασφάλεια των παιδιών και υποστηρίζουμε θερμά ένα ρυθμιστικό πλαίσιο που βασίζεται σε πραγματικά δεδομένα. Ωστόσο, οφείλουμε να είμαστε προσεκτικοί ώστε αυτά τα μέτρα να μην φέρουν τελικά τα αντίθετα αποτελέσματα. Οι οριζόντιες απαγορεύσεις μπορούν στην πραγματικότητα να καταργήσουν τις υπάρχουσες δικλίδες ασφαλείας.
Για παράδειγμα, αν το νομοθετικό πλαίσιο αναγκάσει τους νέους να χρησιμοποιούν πλατφόρμες χωρίς να είναι συνδεδεμένοι σε λογαριασμό, ουσιαστικά καταργεί τα εργαλεία γονικού ελέγχου και τα φίλτρα ασφαλείας που δημιουργήθηκαν εξαρχής για την προστασία τους.
Επίσης, πολύ σωστά αναφέρατε τον κίνδυνο της «ψηφιακής παρακολούθησης». Η υποχρεωτική προσκόμιση κρατικών εγγράφων ταυτοποίησης, όπως η ταυτότητα, μπορεί να υπονομεύσει την ιδιωτικότητα των χρηστών και να αποκλείσει όσους δεν διαθέτουν επίσημα έγγραφα.
Παράλληλα, η αποκλειστική στήριξη σε ελέγχους ταυτότητας μπορεί να δημιουργήσει ψευδαίσθηση ασφάλειας, αποδυναμώνοντας την ευθύνη των εταιρειών να επενδύσουν σε ασφαλή, ηλικιακά κατάλληλο σχεδιασμό. Σε αυτό το πλαίσιο, αξίζει να αναφερθώ σε πρόσφατη επιστολή προς τον Έλληνα πρωθυπουργό, που υπογράφεται από 25 ελληνικές και διεθνείς ΜΚΟ για τα δικαιώματα και την ευημερία των παιδιών.
Η επιστολή αναδεικνύει αυτή την ανησυχία και ζητά ουσιαστική δημόσια διαβούλευση πριν από την εφαρμογή οποιουδήποτε σχετικού νόμου. Αντί για οριζόντιες απαγορεύσεις ή μέτρα επιτήρησης, υποστηρίζουμε μια προσέγγιση βασισμένη στον κίνδυνο («risk-based approach»), όπου το επίπεδο προστασίας προσαρμόζεται ανάλογα με τον κίνδυνο.
Αυτό σημαίνει ότι χρησιμοποιούμε εργαλεία εκτίμησης ηλικίας που σέβονται την ιδιωτικότητα και κατάλληλες ρυθμίσεις, ώστε οι οικογένειες να διαμορφώνουν με ασφάλεια την ψηφιακή εμπειρία των παιδιών τους.
Παράλληλα, υποστηρίζουμε ένα ρυθμιστικό πλαίσιο που εστιάζει στα ίδια τα χαρακτηριστικά των προϊόντων, επιβάλλοντας ασφαλή σχεδιασμό και απαγόρευση των εθιστικών μηχανισμών. Έτσι διασφαλίζεται ότι κάθε πλατφόρμα προσβάσιμη σε ανηλίκους θα είναι εξαρχής σχεδιασμένη με γνώμονα την ασφάλειά τους.
Ένα μεγάλο μέρος του τρόπου ζωής των νέων στο διαδίκτυο διαμορφώνεται από τους δημιουργούς περιεχομένου και τους influencers. Πώς μπορεί να διατηρηθεί μια ισορροπία ανάμεσα στην ελευθερία έκφρασης των δημιουργών και στην ανάγκη προστασίας των ανηλίκων από ακατάλληλο ή έντονα εμπορικό περιεχόμενο;
Όταν βλέπω το ψηφιακό περιβάλλον μέσα από τα μάτια ενός νέου ανθρώπου, διαπιστώνω ότι οι δημιουργοί περιεχομένου δεν προσφέρουν μόνο διασκέδαση. Συχνά λειτουργούν ως εκπαιδευτές, μέντορες και πρότυπα. Στο YouTube, για παράδειγμα, οι δημιουργοί διαμορφώνουν μια παγκόσμια κοινότητα μάθησης, γι’ αυτό και το 94% των εκπαιδευτικών παγκοσμίως χρησιμοποιεί την πλατφόρμα ως εργαλείο υποστήριξης της διδασκαλίας.
Ωστόσο, για να ισορροπήσουμε την ελεύθερη έκφραση με την προστασία των νέων, δεν αρκεί η αφαίρεση περιεχομένου. Σε συνεργασία με ειδικούς στην παιδική ανάπτυξη θεσπίσαμε «Αρχές Ποιότητας» που καθοδηγούν τους δημιουργούς και διακρίνουν το ποιοτικό από το χαμηλής ποιότητας ή υπερβολικά εμπορικό περιεχόμενο.
Το σημαντικότερο είναι ότι οι αρχές αυτές έχουν ενσωματωθεί στον αλγόριθμο και στο μοντέλο χρηματοδότησης της πλατφόρμας. Έτσι, προωθούμε και στηρίζουμε τα ποιοτικά, επιμορφωτικά βίντεο, ενώ περιορίζουμε την προβολή και τα έσοδα περιεχομένου χαμηλής ποιότητας ή υπερβολικά εμπορικού.
Παράλληλα, θέτουμε αυστηρά όρια στις διαφημίσεις. Στο YouTube Kids, για παράδειγμα, οι διαφημίσεις επιλέγονται με βάση το περιεχόμενο του βίντεο και όχι το προφίλ του παιδιού, ενώ δεν περιλαμβάνουν συνδέσμους για απευθείας αγορές. Έτσι, στηρίζουμε ένα δημιουργικό οικοσύστημα δημιουργών, προστατεύοντας παράλληλα τους ανηλίκους από την υπερβολική εμπορική έκθεση.
Πολλοί νέοι επηρεάζονται ως καταναλωτές από το περιεχόμενο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Πώς προσπαθούν πλατφόρμες όπως το YouTube να εξασφαλίσουν μεγαλύτερη διαφάνεια γύρω από τις συνεργασίες, τις διαφημίσεις και το περιεχόμενο που απευθύνεται σε νεανικό κοινό;
Ως μητέρα, κατανοώ απόλυτα την ανησυχία για την επιρροή του διαδικτύου. Αν όμως μπούμε στη θέση των εφήβων, βλέπουμε ότι δεν καταναλώνουν απλώς περιεχόμενο, αλλά ότι αναζητούν γνώση. Στην Ελλάδα, το 83% των γονέων δηλώνει ότι τα παιδιά τους ανακαλύπτουν μόνα τους χρήσιμα εκπαιδευτικά βίντεο, ενώ το 81% ότι τα βρίσκουν μέσω των προτάσεων της πλατφόρμας.
Ακριβώς γι’ αυτό, η διαφάνεια στο περιεχόμενο είναι κρίσιμη. Οι ίδιοι οι Έλληνες έφηβοι ζητούν από τις εταιρείες τεχνολογίας να περιορίσουν το παραπλανητικό περιεχόμενο. Γι’ αυτό απαιτούμε σαφή σήμανση όταν ένα ρεαλιστικό βίντεο έχει δημιουργηθεί ή τροποποιηθεί με τεχνητή νοημοσύνη και παρέχουμε εργαλεία που βοηθούν τους χρήστες να αξιολογούν την προέλευση και την αξιοπιστία του περιεχομένου.
Πιστεύω ότι η συζήτηση δεν πρέπει να επικεντρώνεται σε γενικές απαγορεύσεις, αλλά στη βελτίωση της ποιότητας των προϊόντων και της αξιοπιστίας του περιεχομένου. Άλλωστε, δεν θα κλείναμε ποτέ μια βιβλιοθήκη επειδή περιλαμβάνει και ορισμένα βιβλία χαμηλής ποιότητας, έτσι δεν είναι;
Παράλληλα, χρειάζεται να δώσουμε ενεργό ρόλο στην οικογένεια. Μέσα από τους εποπτευόμενους λογαριασμούς και το «Κέντρο Οικογένειας», οι γονείς μπορούν να παρακολουθούν τις δραστηριότητες των εφήβων τους και να τους καθοδηγούν στις ψηφιακές τους επιλογές, αντί να πλοηγούνται μόνοι τους στο οικοσύστημα των δημιουργών περιεχομένου.
Πώς αξιολογείτε την αποτελεσματικότητά τους μέχρι στιγμής και ποιο ρόλο μπορούν να διαδραματίσουν στην καθημερινότητα των γονέων και των εκπαιδευτικών;
Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον εύρημα από την έρευνά μας «Future Report» ήταν ότι, ενώ το 36% των Ελλήνων εφήβων βασίζεται στους γονείς του για τη διαχείριση των διαδικτυακών του συνηθειών, το 40% δηλώνει ότι οι γονείς του δεν έχουν χρησιμοποιήσει ποτέ εργαλεία ψηφιακού ελέγχου.
Αυτό δείχνει ότι, πέρα από την ανάπτυξη αποτελεσματικών εργαλείων όπως το Family Link, οφείλουμε να συνεχίσουμε να βοηθάμε τις οικογένειες ώστε να τα εντάξουν στην καθημερινότητά τους.
Μέσω του Family Link, οι γονείς μπορούν, για παράδειγμα, να έχουν τον πλήρη έλεγχο στην πρόσβαση σε εργαλεία όπως το ΑΙ, το Gemini, ή να χρησιμοποιούν τη λειτουργία «Ώρα για Σχολείο» (School Time), περιορίζοντας τις λειτουργίες της συσκευής κατά τη διάρκεια των μαθημάτων.
Συγχρόνως, στηρίζουμε τους εκπαιδευτικούς με εργαλεία όπως το YouTube Player for Education, που προσφέρει ένα περιβάλλον χωρίς διαφημίσεις και περισπασμούς. Ουσιαστικά, η πραγματική αξία αυτών των εργαλείων είναι ότι ενισχύουν τον υγιή, ουσιαστικό διάλογο ανάμεσα στους νέους, τους γονείς και τους εκπαιδευτικούς.
Αν κοιτάξουμε λίγο πιο μακριά στο μέλλον, ποια θα λέγατε ότι είναι η μεγαλύτερη πρόκληση στη σχέση των νέων με την τεχνολογία; Χρειαζόμαστε περισσότερους κανόνες, περισσότερα εργαλεία ή μήπως μια διαφορετική προσέγγιση γύρω από την ψηφιακή εκπαίδευση;
Κοιτάζοντας προς το μέλλον, τόσο ως μητέρα όσο και μέσα από τον θεσμικό μου ρόλο, πιστεύω ότι η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι η ίδια η τεχνολογία, αλλά να διασφαλίσουμε ότι οι νέοι δεν θα μείνουν μόνοι τους σε αυτό το ταξίδι. Άλλωστε το 61% των Ελλήνων εφήβων πιστεύει ότι η τεχνολογία μπορεί να συμβάλλει σε ένα καλύτερο μέλλον.
Καθώς η παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη εντάσσεται στην καθημερινότητά μας, η ευθύνη μας διευρύνεται. Στην Google δημιουργούμε εμπειρίες ΑΙ κατάλληλες για κάθε ηλικία, που ενδυναμώνουν τους νέους χωρίς να διακυβεύουν την ασφάλεια ή τη συναισθηματική τους ανάπτυξη.
Γι’ αυτό έχουμε ενσωματώσει αυστηρές δικλίδες ασφαλείας, ώστε τα συστήματα ΑΙ να παραμένουν ένας χρήσιμος βοηθός και όχι υποκατάστατο της ανθρώπινης επαφής. Δεν θα ισχυριστούν ποτέ ότι «τους λείπει» κάποιος ή ότι νιώθουν προσωπική θλίψη.
Ταυτόχρονα ενσωματώνουμε πρακτικές προστασίας, ενσωματώνοντας γραμμές βοήθειας απευθείας στην εμπειρία του χρήστη. Για παράδειγμα, όταν ένας νέος εκφράζει σκέψεις αυτοτραυματισμού, το Gemini προβάλλει άμεσα στοιχεία επικοινωνίας πιστοποιημένων γραμμών ψυχολογικής υποστήριξης. Πιστεύουμε ότι η προστασία πρέπει να συνδυάζεται με ενσυναίσθηση.
Συνεπώς, το ζητούμενο δεν είναι περισσότεροι κανόνες, αλλά μια ουσιαστική επένδυση στην ψηφιακή παιδεία. Οι Έλληνες έφηβοι ζητούν από τα σχολεία καθοδήγηση για τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης και την αξιολόγηση της πληροφορίας.
Στόχος είναι να αποκτήσουν τις δεξιότητες που χρειάζονται για να διακριθούν στον ψηφιακό κόσμο, αντί να υψώνουμε απλώς τείχη για να τους προστατεύσουμε από αυτόν.
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ:
Όταν οι AI Agents Ερωτεύτηκαν, Έκλεψαν και Έκαψαν την Πόλη
Η Επανάσταση της Τεχνητής Νοημοσύνης Συμβαίνει σε Παράλληλους Κόσμους
