Όσο περνά ο καιρός, τόσο περισσότερο έχω την αίσθηση ότι η επανάσταση της τεχνητής νοημοσύνης που εκτυλίσσεται γύρω μας δεν συμβαίνει απλώς με διαφορετικές ταχύτητες. Συμβαίνει σχεδόν σε παράλληλα σύμπαντα.
Από τη μία πλευρά βρίσκονται όσοι έχουν ενσωματώσει αυτά τα εργαλεία ουσιαστικά στην καθημερινότητά τους. Άνθρωποι που πειραματίζονται ασταμάτητα, που δοκιμάζουν τα όρια των συστημάτων, που αξιοποιούν διαφορετικά μοντέλα για διαφορετικές χρήσεις, που χρησιμοποιούν AI για να γράψουν, να αναλύσουν, να παράγουν εικόνα, στρατηγική, κώδικα, έρευνα, δημιουργικό υλικό. Άνθρωποι που αρχίζουν να αντιλαμβάνονται βιωματικά πως δεν μιλάμε απλώς για «ένα ακόμη εργαλείο παραγωγικότητας», αλλά για μια τεχνολογία που ταρακουνά τον ίδιο τον πυρήνα της γνωσιακής εργασίας.
Και από την άλλη πλευρά βρίσκονται πολλοί από εκείνους που υποτίθεται ότι προετοιμάζουν κοινωνίες, οργανισμούς και οικονομίες γι’ αυτή τη μετάβαση. Πολιτικοί. CEOs. Θεσμικοί παράγοντες. Άνθρωποι που μιλούν διαρκώς για AI, χωρίς όμως να δίνουν την αίσθηση ότι έχουν πραγματικά αναμετρηθεί με τις συνέπειες όσων περιγράφουν.
Όσο περισσότερο «power user» τεχνητής νοημοσύνης γίνεται κάποιος τόσο λιγότερο καθησυχασμένος μοιάζει. Γιατί βλέπει πιο καθαρά τι είναι ήδη δυνατό.
Με έχει απασχολήσει πολύ τον τελευταίο καιρό γιατί συμβαίνει αυτό. Και όσο πιο πολύ το σκέφτομαι τόσο πιο πεπεισμένη είμαι ότι ο λόγος δεν είναι ούτε η αδιαφορία, ούτε η ανικανότητα, ούτε κάποιο θεμελιώδες έλλειμμα αντίληψης. Υπάρχει ένας πολύ ουσιαστικός λόγος για τον οποίο αρκετοί άνθρωποι στην κορυφή μοιάζουν να αντιλαμβάνονται πολύ πιο επιφανειακά και επιπόλαια αυτή τη μετάβαση απ’ ό,τι άνθρωποι χαμηλότερα στην ιεραρχία: οι ζωές τους είναι ήδη ασφυκτικά δομημένες και συγκεκριμένες.
Έχουν ομάδες. Έχουν βοηθούς. Έχουν διαδικασίες και ρυθμούς εργασίας που λειτουργούν. Έχουν τον μισθό τους και την εισοδηματική τους ασφάλεια. Συχνά ηγούνται γραφειοκρατικών οργανισμών που καθυστερούν μήνες ολόκληρους να λύσουν απλά ζητήματα – όχι να αναμετρηθούν με έναν «θαυμαστό καινούργιο κόσμο».
Δεν έχουν ούτε τον χρόνο ούτε το ίδιο κίνητρο να πειραματιστούν επιθετικά με νέα εργαλεία, γιατί το υπάρχον σύστημα συνεχίζει –προς το παρόν– να τους εξυπηρετεί αρκετά καλά. Παράλληλα, λειτουργούν μέσα σε θεσμικά και reputational πλαίσια που κάνουν τον ακραίο πειραματισμό από δύσκολο μέχρι απαγορευτικό.
Αντίθετα, η AI επανάσταση βιώνεται συχνά πολύ πιο έντονα από freelancers, δημιουργούς, αναλυτές, founders, νεότερους εργαζόμενους ή απλώς φιλοπερίεργους χρήστες που έχουν περισσότερους λόγους να δοκιμάσουν, περισσότερα να κερδίσουν και λιγότερα να χάσουν.
Και ίσως γι’ αυτό συμβαίνει κάτι επίσης –φαινομενικά– παράδοξο: όσο περισσότερο «power user» τεχνητής νοημοσύνης γίνεται κάποιος τόσο λιγότερο καθησυχασμένος μοιάζει. Γιατί βλέπει πιο καθαρά τι είναι ήδη δυνατό. Βλέπει πόσο γρήγορα βελτιώνονται τα μοντέλα. Πόσο εύκολα αρχίζουν να μεταβάλλονται επαγγέλματα που μέχρι χθες θεωρούνταν ασφαλή. Και κυρίως, βλέπει ότι η κοινωνική και πολιτική συζήτηση γύρω απ’ όλα αυτά παραμένει απελπιστικ0ά πίσω.
Φαντάζεται, λοιπόν, πολύ πιο εύκολα πόσο γρήγορα και σαρωτικά μπορεί να αλλάξει ο κόσμος μας αν οι δυνατότητες αυτών των εργαλείων αυξηθούν κατά μόνο λίγα κλικ – πόσο μάλλον αν, όπως συχνά μας διαβεβαιώνουν οι ίδιοι οι δημιουργοί τους, είμαστε μόνο στην αρχή.
Δεν υπάρχει κανένας νομοτελειακός κανόνας που να εγγυάται ότι κάθε τεχνολογική επανάσταση οδηγεί σε μια νέα ισορροπία χωρίς βαθιά κοινωνική αναταραχή – ή χωρίς κάποια ανεπανόρθωτη ζημιά.
Ίσως έτσι να εξηγείται και το γεγονός ότι, παρά την τεχνοουτοπική προσέγγιση σε επίπεδο επιχειρήσεων, η κοινωνική δυσπιστία απέναντι στην τεχνητή νοημοσύνη έχει ήδη αρχίσει να διογκώνεται. Στις ΗΠΑ, πρόσφατες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι πάνω από το 70% των πολιτών θεωρούν πως η AI εξελίσσεται υπερβολικά γρήγορα, ενώ οι αρνητικές απόψεις για την τεχνολογία αυξάνονται σταθερά. Σε τελετή αποφοίτησης που έγινε viral την προηγούμενη εβδομάδα, το κοινό αποδοκίμασε ομιλήτρια τη στιγμή που περιέγραφε την τεχνητή νοημοσύνη ως «τη νέα Βιομηχανική Επανάσταση».
Στον αντίποδα, ακούει κανείς αρκετούς ηγέτες, όπως η παραπάνω ομιλήτρια, να μιλούν για AI και νιώθει ότι παρακολουθεί ανθρώπους που αντιμετωπίζουν κάτι δυνητικά τεκτονικό σαν business as usual. Η συζήτηση εξαντλείται στην προσδοκώμενη αύξηση παραγωγικότητας, στις μεγάλες ευκαιρίες στον ορίζοντα, στην καινοτομία που θα μας σπρώξει όλους ψηλά.
Πολύ πιο σπάνια ανοίγει η δύσκολη συζήτηση για την περίοδο μετάβασης, για το τι συμβαίνει κοινωνικά, ψυχολογικά και πολιτικά όταν η αξία μεγάλου μέρους της ανθρώπινης γνωσιακής εργασίας αρχίζει να αλλάζει ταχύτερα απ’ όσο μπορούν να προσαρμοστούν οι θεσμοί. Πόσο μάλλον για τα πιο υπαρξιακού τύπου ερωτήματα —όπως αυτά που έθεσε ο ίδιος ο Dario Amodei στο πρόσφατο δοκίμιό του— που κανείς δεν τολμάει να αναλογιστεί στα σοβαρά.
Δεν υπάρχει κανένας νομοτελειακός κανόνας που να εγγυάται ότι κάθε τεχνολογική επανάσταση οδηγεί σε μια νέα ισορροπία χωρίς βαθιά κοινωνική αναταραχή – ή χωρίς κάποια ανεπανόρθωτη ζημιά. Η πεποίθηση αυτή είναι περισσότερο μια αισιόδοξη ανάγνωση της ιστορίας παρά ένας φυσικός νόμος.
Tο πλέον ανησυχητικό στοιχείο της εποχής μας δεν είναι ότι η τεχνητή νοημοσύνη επιταχύνεται. Αλλά ότι μεγάλο μέρος της παγκόσμιας και εγχώριας ελίτ –με λίγες αλλά σημαντικές εξαιρέσεις– μοιάζει να μην έχει ακόμη καταλάβει καλά τι ακριβώς επιταχύνεται.
Είναι τόσο εντυπωσιακό όσο και ενδεικτικό των παραπάνω ότι μία από τις πιο ηχηρές παρεμβάσεις των τελευταίων ημερών δεν ήρθε από κάποιο think tank ή lab της Silicon Valley, αλλά από το Βατικανό. Ο πάπας Λέων ΙΔ′ αφιέρωσε την πρώτη μεγάλη εγκύκλιό του στην τεχνητή νοημοσύνη, προειδοποιώντας για τον κίνδυνο αποσταθεροποίησης κοινωνιών, απώλειας ανθρώπινου ελέγχου και ανεξέλεγκτης τεχνολογικής κούρσας χωρίς επαρκή πολιτική εποπτεία. Ζήτησε ισχυρότερα ρυθμιστικά πλαίσια, μεγαλύτερη πολιτική παρέμβαση και επιβράδυνση της κούρσας ανάπτυξης.
Μιλάμε για ένα σχεδόν σουρεαλιστικό χάσμα. Την ώρα που μεγάλο μέρος της πολιτικής και επιχειρηματικής τάξης συνεχίζει να μιλά κυρίως για καινοτομία και ανάπτυξη, ο πάπας μιλά για ηθικά όρια, κοινωνική αποσύνθεση, συγκρούσεις και ανθρώπινη ευθύνη. Σαν κάποιοι που βρίσκονται θεωρητικά πολύ μακριά από τη Silicon Valley να έχουν αρχίσει να αντιλαμβάνονται πιο καθαρά τις πολιτισμικές και πολιτικές συνέπειες αυτής της τεχνολογίας από αρκετούς που βρίσκονται εντός ή κοντά της.
Tο πλέον ανησυχητικό στοιχείο της εποχής μας δεν είναι ότι η τεχνητή νοημοσύνη επιταχύνεται. Αλλά ότι μεγάλο μέρος της παγκόσμιας και εγχώριας ελίτ –με λίγες αλλά σημαντικές εξαιρέσεις– μοιάζει να μην έχει ακόμη καταλάβει καλά τι ακριβώς επιταχύνεται. Γι’ αυτό και πιστεύω ακράδαντα ότι οι εταιρείες, οι οργανισμοί και τα κράτη τα επόμενα χρόνια θα χωριστούν στα δύο: σε εκείνους που θα αντιμετωπίσουν την AI ως ένα ακόμη productivity tool που θα ανατεθεί στο τμήμα πληροφορικής τους –και θα αποτύχουν– και σε εκείνους όπου ο καλύτερος χρήστης AI θα είναι ο ίδιος ο επικεφαλής τους.
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ:
AI, Πόλεμος και οι Κανόνες της Νοημοσύνης
Όταν το Πτυχίο δεν Εγγυάται πια Ασφάλεια
Γιατί το Delegation Είναι η Δεξιότητα της Εποχής (και για τις Μητέρες)
