Η AI δεν αλλάζει μόνο τις δουλειές μας. Αλλάζει το ποιος θεωρείται ασφαλής, ποιος θεωρείται αναγκαίος και ποια δεξιότητα αξίζει περισσότερο σε έναν κόσμο όπου το πτυχίο δεν αρκεί πια.
Το «Καμιά Άλλη Επιλογή (=No Other Choice)» του Κορεάτη Park Chan-wook ήταν η πιο ενδιαφέρουσα ταινία που είδα φέτος στο σινεμά. Θρίλερ, μαύρη κωμωδία – ή η απόλυτη δυστοπία. Δεν κατάφερε να πάρει τον Χρυσό Λέοντα στη Βενετία –πήρε άλλα βραβεία, σε άλλα φεστιβάλ–, όμως ποια άλλη ταινία αν όχι αυτή προφητεύει στον ρευστό κόσμο μας την επόμενη μέρα; Αν και η υπόθεση βασίζεται σε βιβλίο του 1997, αν και έχει γυριστεί ήδη ταινία από τον Κώστα Γαβρά το 2005 («Το Τσεκούρι»), στον οποίο αφιερώνει την ταινία του ο Park Chan-wook, είναι σαν, με το τέλος του ειδικά, να κοιτάζει κατάματα το αύριο που έρχεται – ή που απευχόμαστε να έρθει.
Και στις δύο ταινίες, η απώλεια της εργασιακής ασφάλειας μετατρέπεται σε κυριολεκτικό πόλεμο επιβίωσης: οι ήρωες επιχειρούν να εξοντώσουν όσους αντιλαμβάνονται ως αντιπάλους τους στο ίδιο επαγγελματικό τοπίο.
Ο πρωταγωνιστής έπειτα από χρόνια δουλειάς σε μια χαρτοβιομηχανία, δουλειά που του πρόσφερε ευμάρεια, ταυτότητα, σταθερότητα, απολύεται. Και σταδιακά συνειδητοποιεί ότι χάνει όλα όσα νόμιζε πως είχε κατακτήσει εσαεί: ευμάρεια, ταυτότητα και σταθερότητα. Δεν είναι ο μόνος στον τομέα του, το χαρτί γίνεται όλο και λιγότερο χρήσιμο στον ψηφιακό κόσμο και οι άνθρωποι που το παράγουν επίσης.
Στο «Τσεκούρι» του Γαβρά, ο ήρωας είναι επίσης υψηλόβαθμο στέλεχος της χαρτοβιομηχανίας, που πιστεύει ότι η θέση του τον καθιστούν απρόσβλητο. Η παγκοσμιοποίηση του 2005 του απέδειξε το αντίθετο. Ο Park Chan-wook επιστρέφει στην ίδια αφετηρία, αλλά σε ένα τοπίο όπου η απειλή για τα «λευκά κολλάρα» δεν προέρχεται από τη μεταφορά των εργοστασίων σε αναπτυσσόμενες χώρες, αλλά από τη ρομποτική και την εγκατάσταση της AI στον ίδιο τον υπολογιστή του γραφείου τους.
Οι ήρωες τόσο του Γαβρά όσο και του Park Chan-wook είναι «λευκά κολλάρα»: μορφωμένα, μεσοαστικά στελέχη με υψηλούς μισθούς, που θεωρούν τον εαυτό τους θωρακισμένο από τις κρίσεις που παραδοσιακά ισοπέδωναν την εργατική τάξη. Στο παρελθόν, οι εργάτες των εργοστασίων (τα «μπλε κολλάρα») ήταν εκείνοι που έβλεπαν τις θέσεις τους να χάνονται από τους αυτοματισμούς – οι μάνατζερ, συνήθως, παρέμεναν ασφαλείς στο γραφείο τους.
Σήμερα, η νέα απειλή αλλάζει στρατόπεδο και χρώμα κολλάρου. Στην εποχή της ΑΙ, η κοινωνία φαίνεται να αναγνωρίζει πως ένας εργαζόμενος είναι πιο εύκολο να αντικατασταθεί στο λογιστήριο παρά στο εργοτάξιο. Η ΑΙ δεν αντικαθιστά τα χέρια που κόβουν το χαρτί, αλλά τα μυαλά που γράφουν σε αυτό.
Οι γνωστικές εργασίες ρουτίνας των γραφείων κινδυνεύουν άμεσα με αυτοματοποίηση, δημιουργώντας μια πρωτοφανή «κρίση των λευκών κολλάρων». Την ίδια στιγμή, στον κόσμο της φυσικής, χειρωνακτικής εργασίας, συντελείται μια αθόρυβη επανάσταση. Τα «μπλε κολλάρα» αναδεικνύονται σε «οχυρά» απέναντι στην ΑΙ, αναπτύσσοντας παράλληλα ένα νέο πακέτο δεξιοτήτων.
Στις ΗΠΑ, οι απόφοιτοι λυκείου βρίσκουν δουλειά γρηγορότερα από τους πτυχιούχους πανεπιστημίου, ενώ στα επαγγέλματα που είναι ευάλωτα στην αυτοματοποίηση από την ΑΙ παρατηρείται απότομη αύξηση της ανεργίας.
Η Νέα Γενιά Άνεργων Πτυχιούχων
Πολλοί νέοι εργαζόμενοι αλλάζουν επίσης στρατόπεδο, εγκαταλείποντας το αντικείμενο των σπουδών τους για κάτι άλλο.
Στην Καλιφόρνια, η Jacqueline Bowman, διαβάζουμε στον Guardian, σπούδασε δημοσιογραφία και κατευθύνθηκε στη δημιουργία περιεχομένου, κυρίως στο μάρκετινγκ. Δεν ήταν ακριβώς το όνειρό της, αλλά μπορούσε να γράφει και να πληρώνει μέσω αυτού τους λογαριασμούς της. Το 2024, στα 30 της, της προσφέρθηκε εργασία συντάκτριας, στην οποία θα ήλεγχε και θα τροποποιούσε το έργο που παράγεται από ΑΙ. Θα χρειαζόταν έτσι λιγότερο χρόνο –τουλάχιστον αυτή ήταν η αρχική ιδέα–, άρα μειώθηκε και η αμοιβή της. Όμως τώρα έπρεπε να ελέγχει σχολαστικά καθετί στα άρθρα και, στο τέλος, να τα ξαναγράφει στο μεγαλύτερο μέρος τους, δουλεύοντας τελικά περισσότερο χρόνο.
Τελικά, αποφάσισε να αξιοποιήσει τις σπουδές ψυχολογίας που είχε επίσης κάνει. Το επάγγελμα του θεραπευτή –το ξέρει– δεν είναι από τα ανθεκτικά στην ΑΙ, αλλά σκέφτεται πως θα υπάρχουν άνθρωποι που θα σκέφτονται κάπως έτσι: «Ε, η τεχνητή νοημοσύνη μου πήρε τη δουλειά. η τεχνητή νοημοσύνη μου κατέστρεψε τη ζωή. Δεν πρόκειται να πάω σε θεραπευτή τεχνητής νοημοσύνης!».
Η Μεγάλη Ανατροπή της Εργασιακής Ασφάλειας
Οι Αμερικανοί με πτυχίο bachelor αντιστοιχούν στο ένα τέταρτο των ανέργων –ποσοστό-ρεκόρ– αναφέρεται σε άρθρο του The Atlantic. Οι απόφοιτοι λυκείου βρίσκουν δουλειά γρηγορότερα από τους πτυχιούχους πανεπιστημίου, ενώ στα επαγγέλματα που είναι ευάλωτα στην αυτοματοποίηση από την ΑΙ παρατηρείται απότομη αύξηση της ανεργίας.
Τους πρώτους μήνες του 2026, η Baker McKenzie, μια μεγάλη και υψηλού κύρους δικηγορική εταιρεία, απέλυσε 700 εργαζομένους, η εταιρεία λογισμικού Salesforce ακόμη περισσότερους, ενώ η ελεγκτική εταιρεία KPMG διαπραγματεύτηκε χαμηλότερες αμοιβές. Δύο δημοσιογράφοι του CNBC, χωρίς εμπειρία στη μηχανική λογισμικού, έφτιαξαν με τη βοήθεια AI και ελάχιστο παραδοσιακό προγραμματισμό (vibe coding) έναν κλώνο της πλατφόρμας διαχείρισης εργασιών Monday.com σε λιγότερο από μία ώρα. Όταν δημοσίευσαν το άρθρο τους, η μετοχή της Monday.com κατέρρευσε.
Σύμφωνα με μελέτες, στο επίκεντρο του τυφώνα βρίσκονται τα επαγγέλματα που βασίζονται στην επεξεργασία κειμένου, τη νομική έρευνα, τη βασική συγγραφή κώδικα και τη χρηματοοικονομική ανάλυση. Και ενώ είναι προφανές ότι απειλούνται οι entry-level θέσεις των πανεπιστημιακών αποφοίτων, αφήνοντας τους νέους επιστήμονες μετέωρους, δημιουργείται το ερώτημα: άραγε πώς θα παραχθούν τα μελλοντικά υψηλόβαθμα στελέχη;
Ο «νέος» ρόλος του εργάτη απαιτεί ταλέντο για τη διαχείριση και την αντιμετώπιση προβλημάτων με τη χρήση ολοένα και πιο δύσκολων δεδομένων, μηχανημάτων και υπολογιστών.
Εργάτες με Tablet και Prompt
Ενώ η γενετική ΑΙ τραβά τα φώτα της δημοσιότητας στον κόσμο των «άσπρων κολλάρων», η δομική αλλαγή για τα «μπλε κολλάρα» προέρχεται από τη βιομηχανική ρομποτική και την αυτοματοποίηση. Η μεταβολή εδώ δεν είναι απότομη, αλλά μια πολυετής, στρατηγική αναδιάρθρωση: περισσότερα από μισό εκατομμύριο νέα βιομηχανικά ρομπότ εγκαταστάθηκαν παγκοσμίως το 2024, ενώ το 53% των Αμερικανών κατασκευαστών αναδιαρθρώνει ενεργά ρόλους ώστε να ενσωματώσει αυτά τα συστήματα.
Ο «νέος» ρόλος του εργάτη απαιτεί ταλέντο για τη διαχείριση και την αντιμετώπιση προβλημάτων με τη χρήση ολοένα και πιο δύσκολων δεδομένων, μηχανημάτων και υπολογιστών. Πάνω από το 50% των εργαζομένων στην παραγωγή θα χρειάζονται δεξιότητες επαναπρογραμματισμού και εκπαίδευσης σε αλγόριθμους τεχνητής νοημοσύνης.
Οι τεχνικοί πεδίου δεν ανοίγουν πλέον χοντρά έντυπα εγχειρίδια, αρκεί να έχουν την ψηφιακή δεξιότητα του prompt engineering, να ξέρουν πώς να ρωτήσουν τον αλγόριθμο για να τους δώσει τη λύση σε ένα τεχνικό πρόβλημα σε δευτερόλεπτα. Οι μηχανικοί ή ηλεκτρολόγοι δεν περιμένουν να χαλάσει μια γεννήτρια, παρακολουθούν τις ενδείξεις αισθητήρων σε πραγματικό χρόνο και χρησιμοποιούν AI εργαλεία ανάλυσης δεδομένων για να προβλέψουν τη φθορά πριν αυτή συμβεί. Στις σύγχρονες αποθήκες και τις γραμμές παραγωγής, οι εργάτες δεν μεταφέρουν πλέον κιβώτια, γίνονται χειριστές και επόπτες στόλων από αυτόνομα ρομπότ και drone. Από τα εργοτάξια μέχρι τις υπηρεσίες logistics, η κατανομή εργασιών γίνεται μέσω εφαρμογών cloud και mobile εργαλείων.
Ναι, αλλά και πάλι, καθώς η αυτοματοποίηση και η ρομποτική αναλαμβάνει ρόλους εργάτη στα εργοστάσια και στις μονάδες παραγωγής, προοιωνίζεται και εκεί μείωση των εργαζομένων, ενώ η εκδημοκρατισμένη γνώση της ΑΙ στα χέρια των καταναλωτών απειλεί και τους τεχνίτες: για μια μέτριας δυσκολίας βλάβη, εξειδικευμένα (multimodal) μοντέλα AI μπορούν να διαγνώσουν το πρόβλημα σε πραγματικό χρόνο, υποδεικνύοντας το ακριβές ανταλλακτικό και καθοδηγώντας μας βήμα βήμα για το πώς να τη διορθώσουμε.
Η εφαρμογή της ΑΙ μπορεί να πιέζει λιγότερο τη χειρωνακτική εργασία, όμως δημιουργεί σταδιακά και εκεί συνθήκες ανταγωνισμού.
Έρευνα του Harvard δείχνει μια αξιοσημείωτη μετατόπιση στις προσλήψεις με βάση τις αποδεδειγμένες δεξιότητες έναντι των πανεπιστημιακών πτυχίων σε πολλές θέσεις εργασίας,
Δεξιότητες, Όχι Τίτλοι
Μια μελέτη του 2025 από το King’s College London, αναδεικνύει το πρόβλημα της μείωσης θέσεων εργασίας, ωστόσο ο δρ Bouke Klein Teeselink, που συνέγραψε τη μελέτη λέει πως, από την άλλη, «αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν πρόκειται να δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας».
Ιστορικά, κάθε φορά που υπήρξαν τεχνολογικές εξελίξεις, οι άνθρωποι ανησυχούσαν για μαζική ανεργία και αντιμετωπίζει με σκεπτικισμό την ιδέα αυτής της προοπτικής, αν και, ταυτόχρονα, δεν μπορεί να παραβλέψει πως «υπάρχει λόγος να πιστεύουμε ότι αυτή η τεχνολογία μπορεί να είναι διαφορετική, υπό την έννοια ότι οι άνθρωποι διατηρούσαν πάντοτε κάποιο είδος απόλυτου πλεονεκτήματος έναντι της τεχνολογίας σε ορισμένους τομείς. Και αυτό μπορεί να μην ισχύει πλέον», άρα «το να γίνει κανείς πραγματικά καλός στο να εργάζεται με την AI πιθανότατα θα είναι μια δεξιότητα που θα αποδώσει».
Πάντως, μια άλλη έρευνα, από το Harvard αυτή τη φορά, δείχνει μια αξιοσημείωτη μετατόπιση στις προσλήψεις με βάση τις αποδεδειγμένες δεξιότητες έναντι των πανεπιστημιακών πτυχίων σε πολλές θέσεις εργασίας, αλλά και ότι παραμένει ένα χάσμα ανάμεσα στην πρόθεση και τον πραγματικό αντίκτυπο: πολλές εταιρείες έχουν αφαιρέσει την απαίτηση πτυχίου, όμως πολύ λίγες προσλαμβάνουν, σε μεγάλη κλίμακα, υποψηφίους χωρίς πανεπιστημιακό τίτλο.
Μία στις δέκα θέσεις εργασίας στη χώρα μας βρίσκεται σε υψηλό κίνδυνο αυτοματοποίησης λόγω της ΑΙ, με τα «λευκά κολλάρα» και τους πτυχιούχους να είναι οι πιο εκτεθειμένοι.
Ελληνική Αγορά Εργασίας και AI
Οι εξελίξεις ήδη χτυπούν και την πόρτα της ελληνικής αγοράς εργασίας. Σύμφωνα με την έκθεση του ΟΟΣΑ, μία στις δέκα θέσεις εργασίας στη χώρα μας βρίσκεται σε υψηλό κίνδυνο αυτοματοποίησης λόγω της ΑΙ, με τα «λευκά κολλάρα» και τους πτυχιούχους να είναι οι πιο εκτεθειμένοι.
Επίσης, όπως αναφέρει η ανάλυση του Re-public για το χάσμα δεξιοτήτων στην ελληνική αγορά εργασίας, αν τα «μπλε κολλάρα» δεν εκπαιδευτούν άμεσα στο να «συνεργάζονται» με την ΑΙ (upskilling), δεν θα μπορέσουν να επιβιώσουν ούτε ως χειρώνακτες, καθώς οι επιχειρήσεις θα μειώνουν το προσωπικό προς όφελος των λίγων, τεχνολογικά προηγμένων εργατών. Και κάτι που έχει ενδιαφέρον είναι πως σε μελέτη για τη δημόσια αντίληψη της ΑΙ στην Ελλάδα, καταγράφεται πως οι εργαζόμενοι σε αστικά κέντρα και τα «μπλε κολλάρα» (χειρώνακτες) εμφανίζονται πολύ πιο απαισιόδοξοι, καθώς πιστεύουν ότι η ΑΙ θα βαθύνει τις ανισότητες και θα μειώσει τις θέσεις εργασίας. Αντίθετα, οι υψηλά αμειβόμενοι και τα «λευκά κολλάρα»δήλωναν (μέχρι πρόσφατα) πιο αισιόδοξοι, θεωρώντας την ΑΙ ως «βοηθό» και όχι ως απειλή.
***
Τελικά, είτε γράφουμε κώδικα είτε επισκευάζουμε ένα δίκτυο ύδρευσης, η ΑΙ επαναπροσδιορίζει την αξία μας. Και η «οδηγία» σε αυτό το θολό τοπίο είναι η έννοια της προσαρμοστικότηας. Ίσως, όπως προφητεύει η ταινία «Καμιά Άλλη Επιλογή», η μόνη πραγματική επιλογή που μας απομένει είναι να μάθουμε να εξελισσόμαστε ταχύτερα από τις μηχανές που δημιουργούμε.
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ:
Είναι η Ηλεκτροκίνηση το Αναπόφευκτο Μέλλον;
AI, Πόλεμος και οι Κανόνες της Νοημοσύνης
AI, Δημογραφικό και Αγορά Εργασίας: Η Εξίσωση Έχει Ήδη Αλλάξει;
