Lexicon: Το Γλωσσάρι της Έμφυλης Ισότητας

Lexicon

Αυτό το λεξικό δεν ταξινομεί λέξεις σε αλφαβητική σειρά, δεν δίνει πληροφορίες γραμματικές και συντακτικές. Παίζει όμως με την ερμηνεία των λέξεων που επιλέγονται, μία κάθε μήνα, χωρίς σειρά, χωρίς ταξινόμηση. Για την ακρίβεια, χωρίς λεξικογραφική ταξινόμηση. Ακολουθεί μόνο εκείνη των σκέψεων και προβληματισμών, των αναγκών, των επιθυμιών, των βιωμάτων μας.

Αυτό το λεξικό δεν αναπτύσσει, δεν συγκεντρώνει τους όρους ενός επιστημονικού κλάδου. Παίζει όμως με την ετυμολογία των λέξεων. Όχι με τους όρους και τους κανόνες της Γλωσσολογίας. Ψάχνει τόσο ώστε να ανοίξει ένα μονοπάτι στις ρίζες κάθε λέξης, όπου συχνά, σχεδόν πάντα, κρύβεται και η αλήθεια τους.

Αυτό το λεξικό δεν στοχεύει στην επικοινωνία μιας γλωσσικής κοινότητας, αλλά ελπίζει να δημιουργήσει μια «κοινότητα», λέξεων αλλά και ανθρώπων, που «παιδεύονται» με αυτές καθημερινά. Παιδεύονται και με τις δύο σημασίες του ρήματος, «γαλουχούνται» αλλά και «τιμωρούνται». Γιατί, όπως λέει κι ένα γνωστό και αγαπημένο γνωμικό: Words create Worlds. Οι λέξεις μας φτιάχνουν κόσμους οριοθετημένους, στους οποίους μαθαίνουμε αλλά και παθαίνουμε.

Η ιδέα γεννήθηκε μαζί με το μηνιαίο newsletter της αθηΝΕΑς για την έμφυλη ισότητα, το Νο Man’s Land. Και θα εμπλουτίζεται με λέξεις που ανακύπτουν από τους προβληματισμούς μας στο εργαστήρι αυτό. Της έμφυλης ισότητας.

Lexicon

Γυναίκα: Ο ινδοευρωπαϊκός όρος «gwena» έγινε «γυνή» στα αρχαία ελληνικά με την ίδια ακριβώς σημασία, για να φτάσει στις μέρες μας ως «γυναίκα».

«Γυνή γυναικός πώποτ’ ουδέν διαφέρει» (=Γυναίκα από γυναίκα δεν διαφέρει ποτέ σε τίποτα») έλεγε ο Μένανδρος, ένας Έλληνας κωμικός ποιητής που έζησε τον 4ο αιώνα π.Χ., και δεν είναι το μόνο χολερικό που έχει εκφράσει για το γυναικείο φύλο. Οι γυναίκες στα λεγόμενά του άλλοτε εμφανίζονται σπάταλες, άλλοτε υπολογίστριες, άγρια θηρία, ικανές να καταστρέψουν τον κόσμο ολόκληρο. Ωστόσο, δεν είναι ο μοναδικός.

Αν ανατρέξουμε στα αποφθέγματα που περιλαμβάνουν τη λέξη γυναίκα και όσο περισσότερο πάμε πίσω στον χρόνο, η εικόνα είναι, λίγο πολύ, η ίδια. Κουραστικές και εκδικητικές οι γυναίκες κατά τον Κομφούκιο, «γλυκό δηλητήριο», σύμφωνα με τον Ρωμαίο ποιητή Οβίδιο, περισσότερο βάρβαρη στο μίσος και στον έρωτα απ’ ό,τι ένας άνδρας κατά τον Νίτσε, «αστάθεια, το όνομά σου είναι γυναίκα» ομολογούσε ο Σαίξπηρ, χωρίς αίσθημα δικαιοσύνης ισχυριζόταν ο Σοπενάουερ, απλώς μια αναπαραγωγική μηχανή δήλωνε ο Ναπολέων.

Η αναπαράσταση του κόσμου των γυναικών μέσα από τα λόγια μεγάλων ανδρών, που επέβαλλαν ανά τους αιώνες τη δική τους οπτική ως την απόλυτη αλήθεια.

Lexicon

Διάκριση: από τις λέξεις «διά» + «κρίνω».

Διακρίνω, που σημαίνει αντιλαμβάνομαι, διαχωρίζω το καλό και το κακό, το λάθος και το σωστό.

Ο πυρήνας της λέξης κρίνω διασπάστηκε και ξανασυντέθηκε για να δώσει νέες λέξεις που ερμηνεύουν τον τρόπο συμβίωσης των ανθρώπων από την καλή και την ανάποδη.

Ύψιστη αρετή στο χριστιανικό βίωμα η έννοια της διάκρισης, προϋπόθεση αγιότητας. Ύψιστο αμάρτημα, ωστόσο, το να κρίνεις τους άλλους και να τους διαχωρίζεις σε καλούς και κακούς, σωστούς και μη σωστούς: «Μη κρίνετε, ίνα μη κριθήτε».

 Χρειάστηκε να περάσουν αιώνες προτού η αντίληψη που διαπερνά όλες τις θρησκείες ότι ο κόσμος μας είναι ανεπαρκής για την προστασία του ατόμου, ιδιαίτερα του πιο αδύναμου, διατυπωθεί σε μια κοινή διακήρυξη με οικουμενική ισχύ:

«Όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται ίσοι στην αξιοπρέπεια και στα δικαιώματα».

Η άρνηση της πρόσβασης ενός ατόμου σε αυτά τα θεμελιώδη δικαιώματα, όταν θεωρείς δηλαδή έναν άνθρωπο «λιγότερο από άνθρωπο», αποτελεί τον μοναδικό, περιεκτικό και επαρκή ορισμό της διάκρισης.

Της οποιαδήποτε διάκρισης. Όπως εκείνης που περιλαμβάνει την πεποίθηση ότι ένα φύλο είναι εγγενώς ανώτερο από ένα άλλο, επιτρέποντας τη διάβρωση της αξιοπρέπειας για περισσότερο από τον μισό πληθυσμό του κόσμου μας.

Τα κριτήρια; Άκρως υπο-κριτικά και, ασφαλώς, κατα-κριτέα.

Lexicon

Πατριαρχία: από τις λέξεις «πατήρ» + «άρχω».

Ψάχνοντας να βρούμε τις απαρχές της πατριαρχίας χανόμαστε στα βάθη της ιστορίας, σε έναν κόσμο με αόρατες συντεταγμένες. Ψάχνοντας να ορίσουμε την έννοια της πατριαρχίας στο τώρα χανόμαστε σε ένα σύνολο πεποιθήσεων, πρακτικών, μύθων, σχέσεων κ.ά. που πασχίζουν να την κάνουν αόρατη, ακόμη και σε εκείνες τις γυναίκες που υφίστανται τον μεγαλύτερο αποκλεισμό.

Γιατί στις πατριαρχικές κοινωνίες μας οι γυναίκες δεν αντιμετωπίζονται όλες με τον ίδιο τρόπο. Ωστόσο, οι κανόνες που υπαγορεύουν πώς να ζουν οι άνδρες και οι γυναίκες διαπερνούν και επηρεάζουν τη ζωή όλων μας.

Η πατριαρχία δεν είναι μόνο ένα απτό σύνολο από αξίες και πρακτικές που μοιράζουν τον κόσμο στα δύο, τοποθετώντας τους άνδρες σε θέσεις κυρίαρχες και ρόλους ευθύνης και τις γυναίκες σε θέσεις υποστηρικτικές και ρόλους φροντίδας. Οι έμφυλοι ρόλοι είναι βαθιά ριζωμένοι μέσα μας. Είναι ένας τρόπος θέασης του κόσμου, του εαυτού μας, των σχέσεών μας.

Η πατριαρχία είναι ακόμη μια έννοια που πυροδότησε συζητήσεις στον δημόσιο χώρο, διαπερνά σαν κεντρικός άξονας τους προβληματισμούς και τις θεωρίες στο γυναικείο κίνημα και στις επιστημονικές κοινότητες, που άλλοτε την αμφισβητούν και άλλοτε την επιβεβαιώνουν.

Ο αντίλογος στην αμφισβήτηση θα μπορούσε ίσως να είναι το παλιό, αλλά πάντα επίκαιρο σύνθημα «Το προσωπικό είναι πολιτικό», που εκφράζει τους αγώνες γυναικών και ανδρών με σκοπό να γίνουν κάποτε τα αόρατα ορατά.

Lexicon

Υπομονή: Από τις λέξεις  «υπό» + «μένω».

Υμνήθηκε η πίστη και η αφοσίωσή της, αλλά λόγο για την υπομονή της δεν έκανε κανείς. Η Πηνελόπη ξεπροβόδισε τον Οδυσσέα για τον πόλεμο έναν χρόνο μετά τον γάμο τους. Για 20 ολόκληρα χρόνια μεγάλωνε τον γιο τους, διαφέντευε ένα βασίλειο, ύφαινε ιστορίες και τον περίμενε να γυρίσει.

Κι ας είχε τελειώσει ο πόλεμος. Κι ας μην ήξερε ότι ήταν ζωντανός. Κι ας μη γνώριζε αυτά που θα τραγουδούσε ο ποιητής καιρούς μετά, τις περιπέτειες του πολυμήχανου άντρα, που κούρσευε θάλασσες, σειρήνες και θεριά, για τη χαρά της περιπλάνησης.

Δέσμια ενός «ακίνητου παρόντος», σύζυγος και μητέρα σε αναμονή. Η Πηνελόπη έμεινε όλα αυτά τα χρόνια υπό το καθεστώς της προσμονής μιας επερχόμενης, αβέβαιης λύτρωσης.

Ένα πρότυπο γυναίκας, τότε και τώρα, για τη δύναμη να υπομένει, χωρίς παράπονο, τα δυσάρεστα, τα δύσκολα, τα ανείπωτα, τη μοίρα που γράφτηκε από τα γεννοφάσκια και που δεν μπορεί να αλλάξει. Μόνο να αντέξει, με ήρεμη απόγνωση ίσως, αλλά και αποδοχή.

Αλλά και ο ποιητής γνώριζε, όταν έγραφε την ιστορία της, ότι η μοίρα της ήταν ήδη γραμμένη, για να τραγουδάμε την απόλυτη αφοσίωση, που έμεινε, που παρέμεινε, που υπέμεινε.
Άλλωστε, μάθαμε κάποτε όλοι τι απέγινε η δόλια Κλυταιμνήστρα, τι προκάλεσε η άπιστη Ελένη.

Η υπομονή είναι μεγάλη αρετή, πράγματι – αρετή, όχι αδυναμία, ούτε υποταγή. Ή, πιο σωστά, η υπομονή είναι μεγάλη αρετή για όλους, αλλά ακόμα μεγαλύτερη για τις γυναίκες. Τις εκπαιδευμένες σε δρόμους αντοχής, τις αποκλεισμένες επί αιώνες από τη χαρά της δικής τους περιπλάνησης.

«Αν είστε το αμόνι, να είστε υπομονετικοί. Αν είστε το σφυρί χτυπήστε δυνατά», λέει μια αραβική παροιμία. Δεν είναι δύσκολο να μαντέψουμε σε αυτόν, τον μοιρασμένο κόσμο, όπως περιγράφεται εδώ, τις αναλογίες και τους αριθμούς.

 

Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ και στο μηνιαίο newsletter No Man’s Land:

Επιλόχειος Κατάθλιψη: Το Αποσιωπημένο Μαρτύριο των Γυναικών

Krav Maga: Η Αντιμετώπιση της Βίας Λέγεται Αυτοάμυνα

Χαρτογραφώντας την Έμφυλη Βία

ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΟΣ
ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ ΚΕΙΜΕΝΩΝ
ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ ΚΕΙΜΕΝΩΝ

H Δέσποινα Ράμμου διορθώνει και επιμελείται τα κείμενα της αθηΝΕΑς. Σπούδασε Θεολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και εργάστηκε ως διευθύντρια σύνταξης στην παιδική έκδοση της Καθημερινής, «Οι Ερευνητές Πάνε Παντού», και ως αρχισυντάκτρια στο περιοδικό GEO, που κυκλοφορεί ένθετο στο Βήμα. Έχει συνεργαστεί ως επιμελήτρια κειμένων με περιοδικά και εκδοτικούς οίκους. Θεωρεί πως οι ωραίες ιστορίες αξίζει να ειπωθούν τόσο στα παιδιά όσο και στους μεγάλους.

ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ

Τα σημαντικότερα νέα της ημέρας, στο inbox σου κάθε μεσημέρι!

ΕΓΓPΑΦΕΙΤΕ ΣΤΟ NEWSLETTER