Ποιος θέλει να γίνει ιδιοφυΐα; Είμαι σίγουρη ότι θα σας φάνηκε παράξενο το ερώτημα αυτό, είμαι όμως βαθύτατα επηρεασμένη από ένα άρθρο που μόλις διάβασα στο Aeon από τον Craig Wright, ομότιμο καθηγητή μουσικής στο Yale που διδάσκει το ετήσιο μάθημα του πανεπιστημίου περί ιδιοφυΐας. Αυτό το ερώτημα θέτει στους μαθητές του στην αρχή κάθε χρονιάς και πάνω απ’ τα μισά χέρια στην τάξη σηκώνονται καταφατικά.
Με κέρδισαν το χιούμορ κι η φρεσκάδα στη γραφή του Wright, οπότε παρήγγειλα ήδη το βιβλίο του The Hidden Habits of Genius. Σκέφτηκα, όμως, ότι καταρχήν, και για όσους δεν έχουν διάθεση να διαβάσουν 3.300 λέξεις πρωί πρωί, θα είχε ενδιαφέρον να σας μεταφέρω κάποιες απ’ τις διαπιστώσεις του.
Τα νέα είναι καλά για όσους δεν συμπαθούν το IQ. Η έρευνα του συγγραφέα σε ιστορικές προσωπικότητες, αλλά και η ζύμωση από τις συζητήσεις στο μάθημα που διδάσκει για πάνω από μια δεκαετία, οδηγούν στο συμπέρασμα ότι το IQ είναι υπερτιμημένο ως ένδειξη ευφυΐας, σε αντίθεση με τη φιλοπεριέργεια, την επιμονή, αλλά και τη δυνατότητά μας να διατηρούμε τη φαντασία μας καθώς μεγαλώνουμε.
Το ωραίο είναι ότι όλα αυτά τα χαρακτηριστικά είναι καλλιεργήσιμα. Μπορεί να μη μας κάνουν απαραίτητα ιδιοφυΐες, όμως έχουν τεράστιο ενδιαφέρον ως εφόδια για τη νέα γενιά. Είναι άραγε τυχαίο ότι πρόκειται για κατεξοχήν “μαλακές” ή “οριζόντιες” δεξιότητες που μπορεί να είναι χρήσιμες σε πλήθος επαγγελμάτων;
Κάτι ακόμα το οποίο διαπιστώνει ο Wright για εκείνες τις προσωπικότητες που αναγνωρίστηκαν ανά τους αιώνες ως ιδιοφυΐες; Πολλά απ’ αυτά τα “μεγάλα μυαλά” δεν ήταν και τόσο ωραίοι τύποι. Ήταν δύσκολοι, μονομανείς, χειριστικοί ή κακοποιητικοί απέναντι στους γύρω τους.
Φέρνει και παραδείγματα -από τον Dickens και τον Hemingway μέχρι την Marie Curie- που γεννούν στο μυαλό μου μια σειρά από επίκαιρα ερωτήματα. Είναι άραγε το μεγαλείο και η κακή συμπεριφορά αναπόσπαστο μέρος της ιδιοφυίας; Ή μήπως δίνει την “άδεια” στις ιδιοφυείς αυτού του κόσμου ώστε να μην υπολογίζουν τους γύρω τους, νομιμοποιώντας την κακή συμπεριφορά και περιβάλλοντάς την μ’ έναν μανδύα μεγαλείου;
Και όταν, τελικά, η κακή συμπεριφορά μιας ιδιοφυΐας του σήμερα βγαίνει στην επιφάνεια με εκκωφαντικό τρόπο, ποια πρέπει να είναι η στάση μας κατά την αποκαθήλωσή της; Κρίνουμε τις προσωπικότητες αυτές όπως οποιονδήποτε άλλον ή επιζητούμε δικαιολογίες στη λογική του “ναι μεν αλλά”;
