«Η Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου αποτελεί το κοινό ιδανικό στο οποίο πρέπει να κατατείνουν όλοι οι λαοί και όλα τα έθνη». Με αυτή τη φράση, στις 10 Δεκεμβρίου 1948, η διεθνής κοινότητα επιχείρησε να διατυπώσει ένα κοινό όραμα για έναν κόσμο όπου η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, η ελευθερία και η ισότητα θα προστατεύονται χωρίς διακρίσεις.
Σχεδόν οκτώ δεκαετίες αργότερα, πολλά έχουν αλλάξει κι άλλα τόσα παραμένουν αιτήματα ανοιχτά. Η ασφάλεια, η αυτονομία του σώματος, η ισότητα, η ελευθερία ύπαρξης στον δημόσιο και ιδιωτικό χώρο εξακολουθούν να αποτελούν καθημερινά ζητούμενα για εκατομμύρια ανθρώπους και ιδιαίτερα για τις γυναίκες.
Τα δικαιώματα και η διεκδίκησή τους, ωστόσο, δεν υπάρχουν μόνο μέσα σε θεσμούς και νομικά κείμενα. Εγγράφονται στον τρόπο με τον οποίο κινούμαστε, που σωπαίνουμε, που χαμογελάμε ή θλιβόμαστε. Στον τρόπο με τον οποίο τα επιζητούμε, τα υπερασπιζόμαστε, τα κατοχυρώνουμε, παλεύουμε γι’ αυτά. Αποτελούν έμπνευση για καλλιτεχνικές δημιουργίες, που δεν αλλάζουν τον κόσμο αλλά δημιουργούν την ψευδαίσθηση της (μετα)κίνησης σε μια πραγματικότητα που μοιάζει αμετακίνητη.
Το «Hers» είναι η χορογραφική πρόταση της Ελιάν Ρουμιέ που αντλεί έμπνευση από αφηγήσεις γυναικών διαφορετικών κοινωνικών, ηλικιακών και πολιτισμικών πλαισίων. Αφετηρία της παράστασης αποτελεί η Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Προσωπικές καταγραφές, δικαιώματα που μετακινούνται από το θεσμικό και αφηρημένο στο βιωμένο πεδίο, μικρές, αθέατες στιγμές του οικείου, αποτελούν το υλικό της παράστασης που αποτυπώνει τη γυναικεία εμπειρία στο σύγχρονο αστικό περιβάλλον, όπου αναδύονται σιωπηλές εντάσεις, κοινωνικές πιέσεις και έμφυλες προσδοκίες.
Η Ελιάν Ρουμιέ γεννήθηκε στην Αθήνα, με καταγωγή κατά το ήμισυ από τη Συρία. Σπούδασε αρχικά διοίκηση επιχειρήσεων και στη συνέχεια χορό, έχει συνεργαστεί, ως χορεύτρια και performer, με σημαντικούς καλλιτέχνες, όπως η Marina Abramović, έχει παρουσιάσει χορογραφίες στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Και τώρα, με το «Hers», βάλθηκε να δώσει κίνηση στις «εμπειρίες γυναικών (που) παραμένουν αόρατες ή ανείπωτες, χωρίς χώρο έκφρασης και ουσιαστικής ακρόασης».
Η ιδέα για τη δημιουργία του Hers βασίζεται στην Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Πώς μεταφράζεται ένα τόσο θεσμικό και πολιτικό κείμενο σε κίνηση;
Η Οικουμενική Διακήρυξη των Ανθρώπινων Δικαιωμάτων αποτέλεσε το σημείο εκκίνησης της έρευνας του έργου. Ωστόσο, δεν επιχειρήσαμε μια άμεση ή κυριολεκτική μετάφραση του θεσμικού κειμένου σε κίνηση. Η διαδικασία πέρασε πρώτα μέσα από αφηγήσεις γυναικών διαφορετικών ηλικιών και κοινωνικών πλαισίων που ζουν κυρίως στην Ελλάδα, οι οποίες αποτέλεσαν τον πυρήνα της δημιουργίας.
Μέσα από αυτές τις μαρτυρίες προσεγγίσαμε τα άρθρα της διακήρυξης βιωματικά, καθώς ζητήματα ασφάλειας, εργασίας, κοινωνικής επιτήρησης, φροντίδας και επιβίωσης αναδύονταν μέσα από καθημερινές εμπειρίες ζωής.
Η κίνηση προέκυψε ως μια σταδιακή μετάφραση: από το πολιτικό και θεσμικό κείμενο στην προσωπική εμπειρία και από εκεί στο σώμα. Μέσα από αυτή τη διαδικασία διερευνήσαμε πώς κοινωνικοί μηχανισμοί, μορφές ανισότητας και συνθήκες ελέγχου εγγράφονται σε αυτό, αφήνοντας ίχνη στις κινήσεις, στις αισθήσεις και στις συμπεριφορές του.
photo credits: Λήδα Τουλουμάκου
Νομίζω πως για τη δημιουργία της χορογραφίας σας ήρθατε σε επαφή με γυναίκες διαφορετικού κοινωνικού στάτους και ηλικιών. Πώς οργανώθηκε η έρευνα, πώς διαμόρφωσε τη χορογραφική σας προσέγγιση και τι ανακαλύψατε ακούγοντας τόσο διαφορετικές ιστορίες;
Η έρευνα του έργου ξεκίνησε από πολύ προσωπικές αφηγήσεις, συγκεκριμένα από ιστορίες της μητέρας και της γιαγιάς μου. Ιστορίες που, παρότι υπήρχαν πάντα μέσα στην οικογένεια, έμοιαζαν να μην είχαν ποτέ πραγματικά ακουστεί. Αυτό με οδήγησε να αναρωτηθώ πόσες εμπειρίες γυναικών παραμένουν αόρατες ή ανείπωτες, χωρίς χώρο έκφρασης και ουσιαστικής ακρόασης. Παράλληλα, άρχισα να παρατηρώ πως αυτές οι εμπειρίες δεν υπάρχουν μόνο ως μνήμες, αλλά αποτυπώνονται στο σώμα, στον τρόπο που κινείται, αντιδρά, καταλαμβάνει χώρο ή μαθαίνει να περιορίζεται μέσα σε αυτόν. Ένα σώμα συχνά διστακτικό, και πολλές φορές αμυντικό απέναντι στον χώρο και στους άλλους.
Αρχικά συνομιλούσα με γυναίκες από το άμεσο περιβάλλον μου και σταδιακά η έρευνα διευρύνθηκε. Οι συνεργάτιδές μου συμμετείχαν επίσης στη διαδικασία, πραγματοποιώντας δικές τους συνεντεύξεις και καταγράφοντας προσωπικές μαρτυρίες. Μέσα από αυτή τη συλλογική διαδικασία δημιουργήθηκε ένας πολυφωνικός χάρτης εμπειριών, ο οποίος αποτέλεσε τη βάση για τη διαμόρφωση της χορογραφικής γλώσσας του έργου.
Καθώς η έρευνα προχωρούσε, έγινε εμφανές πως ο κοινωνικός έλεγχος και οι μηχανισμοί περιορισμού διαπερνούν την καθημερινότητα μιας γυναίκας ακόμη και στις πιο συνηθισμένες ή φαινομενικά αθώες στιγμές. Συχνά, μάλιστα, κανονικοποιούνται σε τέτοιο βαθμό, ώστε να φαίνονται ως κάτι φυσικό ή αναπόφευκτο. Αυτό εμφανίζεται μέσα από καθημερινές προσαρμογές, για παράδειγμα στον τρόπο που μια γυναίκα ελέγχει τη φωνή της, μικραίνει την παρουσία της, βρίσκεται συχνά σε κατάσταση αυτοπαρατήρησης και αυτοδιόρθωσης, αλλά και σε μια διαρκή ετοιμότητα φροντίδας προς τους άλλους, που πολλές φορές λειτουργεί σχεδόν αυτόματα.
Η χορογραφική προσέγγιση του έργου γεννήθηκε μέσα από αυτή τη συνειδητοποίηση και από την ανάγκη να διερευνήσουμε πώς αυτές οι κοινωνικές δυναμικές εγγράφονται στο σώμα μέσα από το οικείο και το καθημερινό. Αυτό που με συγκίνησε περισσότερο ήταν ότι γυναίκες διαφορετικών γενιών περιέγραφαν συχνά βιώματα με τις ίδιες σχεδόν λέξεις. Σαν να επανερχόταν διαρκώς η ίδια αφήγηση μέσα από διαφορετικές φωνές, συνθέτοντας σταδιακά μία κοινή εμπειρία, μία συλλογική φωνή.
Πιστεύετε ότι το γυναικείο σώμα εξακολουθεί να αποτελεί πεδίο κοινωνικού ή πολιτικού ελέγχου;
Ναι, πιστεύω πως το γυναικείο σώμα εξακολουθεί να αποτελεί πεδίο κοινωνικού και πολιτικού ελέγχου. Η συνεχής αξιολόγηση, η επιτήρηση και η ανάγκη προσαρμογής επηρεάζουν ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο μια γυναίκα κινείται, υπάρχει και αισθάνεται τόσο στον ιδιωτικό όσο και στον δημόσιο χώρο. Πιστεύω πως, ακόμη και όταν αυτές οι μορφές ελέγχου δεν είναι άμεσα ορατές, επηρεάζουν την αίσθηση ελευθερίας μιας γυναίκας.
Πώς λειτουργούν τα αντικείμενα μέσα στο σύμπαν του «Ηers»;
Όπως η κίνηση, έτσι και τα αντικείμενα που χρησιμοποιούνται στο έργο προέκυψαν μέσα από τις αφηγήσεις. Οι ιστορίες αυτές μεταφράζονται σε κίνηση και ύλη, δημιουργώντας εικόνες που ενεργοποιούν κοινωνικούς συνειρμούς και διαμορφώνουν ένα πεδίο ανάγνωσης μέσα στον κόσμο του έργου.
Πρόκειται για οικεία, καθημερινά αντικείμενα, τα οποία μετατοπίζονται από τη συνηθισμένη τους χρήση και αρχίζουν να αποκαλύπτουν έμφυλες προσδοκίες και περιορισμούς.
photo credits: Λήδα Τουλουμάκου
Ζούμε σε μια εποχή όπου οι συζητήσεις γύρω από τα δικαιώματα των γυναικών, τη συναίνεση και τη σωματική αυτονομία γίνονται ολοένα πιο έντονες, αλλά συχνά αντιμετωπίζονται με αμφισημία, αντιδράσεις ή ακόμη και οπισθοδρόμηση. Πιστεύετε ότι η τέχνη μπορεί ακόμη να επηρεάσει ουσιαστικά αυτές τις συζητήσεις;
Πιστεύω πολύ στη δυνατότητα της τέχνης να ανοίγει χώρο για διάλογο, προβληματισμό και επανατοποθέτηση απέναντι σε ζητήματα που αποφεύγουμε να αντικρίσουμε ουσιαστικά. Είναι σημαντικό ότι τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί μια πιο έντονη δημόσια συζήτηση γύρω από τα δικαιώματα των γυναικών, ενισχύοντας τη συμμετοχή και την ενημέρωση γύρω από αυτά τα ζητήματα.
Το λέω βάζοντας φυσικά και τον εαυτό μου μέσα σε αυτή τη διαδρομή, γιατί νιώθω πως η ίδια η δημιουργική διαδικασία λειτουργεί ως χώρος μετατόπισης και συνειδητοποίησης τόσο προσωπικής όσο και συλλογικής.
Ο χορός είναι ελευθερία ή πειθαρχία;
Ο χορός για μένα περιέχει πολλά στοιχεία, ανάμεσά τους την ελευθερία αλλά και την πειθαρχία. Τον αντιλαμβάνομαι περισσότερο ως έναν χώρο όπου μπορώ να μιλήσω με μεγαλύτερη ειλικρίνεια για πράγματα που στην καθημερινότητα συχνά φιλτράρονται ή συγκρατούνται. Έναν χώρο όπου μπορεί να υπάρξει κάτι που έξω από αυτόν συχνά δεν χωράει.
Το «Hers» αναπτύσσεται μέσα από διεθνείς συνεργασίες και καλλιτεχνικά προγράμματα υποστήριξης. Πώς επηρεάζει ένα έργο γύρω από τη γυναικεία εμπειρία το γεγονός ότι δοκιμάζεται και εξελίσσεται σε διαφορετικά καλλιτεχνικά και πολιτισμικά περιβάλλοντα;
Το γεγονός ότι το έργο εξελίσσεται μέσα από διαφορετικά καλλιτεχνικά και πολιτισμικά περιβάλλοντα μου έχει προσφέρει μια πολυεπίπεδη ματιά πάνω στη θεματική του. Με έναν τρόπο, το ένα περιβάλλον φωτίζει το άλλο. Για παράδειγμα, μέσα από συζητήσεις που είχα με γυναίκες στη Γαλλία μου έκανε εντύπωση το πόσο εξοικειωμένες ήταν με τη γλώσσα των δικαιωμάτων και το πώς μιλούσαν για ζητήματα αυτονομίας ή ισότητας μέσα από ένα σαφές πλαίσιο δικαιωμάτων. Αυτό με έκανε να σκεφτώ πως η γνώση γύρω από τα δικαιώματα αποτελεί βασική προϋπόθεση για να μπορέσει κανείς να τα αναγνωρίσει και να τα διεκδικήσει. Ίσως αυτό να συνδέεται και με το γεγονός ότι στη Γαλλία υπάρχει μια μακρά ιστορική παράδοση γύρω από τη δημόσια διεκδίκηση των δικαιωμάτων των γυναικών, ήδη από μορφές όπως η Olympe de Gouges κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης.
Αυτές οι συναντήσεις ανέδειξαν για μένα πλευρές της ελληνικής πραγματικότητας που, όσο ζεις μέσα σε αυτήν, ίσως δεν τις αντιλαμβάνεσαι με την ίδια καθαρότητα.
Ταυτόχρονα, είχε ενδιαφέρον να ανακαλύπτω πως αρκετές εμπειρίες παρέμεναν κοινές παρά τις πολιτισμικές διαφορές. Για παράδειγμα, σε πολλές αφηγήσεις επανερχόταν η αίσθηση της ανάγκης για προσωπική ασφάλεια. Συχνά η ασφάλεια έμοιαζε να μην αντιμετωπίζεται ως δεδομένο δικαίωμα, αλλά περισσότερο ως θέμα τύχης. Αυτή η αίσθηση φόβου και διαρκούς εγρήγορσης διαπερνούσε, με διαφορετικούς τρόπους, πολλές από τις αφηγήσεις ανεξαρτήτως πολιτισμικού πλαισίου.
Ο χορός δεν θεωρείται πάντα μια «εύκολα αναγνώσιμη» τέχνη και ίσως γι’ αυτό –τουλάχιστον στην Ελλάδα– δεν είναι τόσο δημοφιλής όσο άλλες μορφές έκφρασης. Σας αποθαρρύνει αυτή η πραγματικότητα;
Υπάρχουν στιγμές αμφιβολίας, κυρίως λόγω των συνθηκών μέσα στις οποίες προσπαθεί κανείς να δημιουργήσει. Ο χορός στην Ελλάδα εξακολουθεί συχνά να χρειάζεται να «εξηγήσει» την ύπαρξή του ή να αποδείξει την αξία του.
Παρ’ όλα αυτά, αυτό δεν με αποθαρρύνει ουσιαστικά από το να συνεχίσω να κάνω αυτό που κάνω. Ίσως, μάλιστα, αυτό να είναι και που με ενδιαφέρει περισσότερο: η δυνατότητα να επικοινωνήσεις κάτι πέρα από μια άμεση ή προφανή ανάγνωση.
***
Η Ελιάν Ρουμιέ σπούδασε αρχικά Διοίκηση Επιχειρήσεων στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου – Royal Holloway (BSc) και στο Πανεπιστήμιο του Μπαθ (MSc) του Ηνωμένου Βασίλειου. Συνέχισε τις σπουδές της στο κέντρο σύγχρονου χορού Tanzfabrik (Βερολίνο), στη σχολή Danscentrumjette (Βρυξέλλες) και στην Ανώτερη Επαγγελματική Σχολή Χορού Ακτίνα. Είναι κάτοχος του μεταπτυχιακού διπλώματος «Physical Theatre for Dancers and Actors» υπό την αιγίδα της ομάδας Jasmin Vardimon Company και του Royal Holloway. Ασχολείται εντατικά με την τεχνική Pilates και κατέχει το «Comprehensive Teacher Training Certification» από τον αμερικανικό οργανισμό Βody Arts and Science International.
Έχει συνεργαστεί, ως χορεύτρια και performer, με τους Marina Abramović, Dominique Duszynski, Sita Ostheimer, Sevim Akpinar, Yelp Danceco., Nostalghia Theater Co., Παύλος Κουρτίδης κ.ά. Χορογραφικές της δουλειές έχουν παρουσιαστεί σε διοργανώσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό («Νέοι Χορογράφοι», «As One», «Αthens Video Dance Project Festival», «Our Festival 5» και «Our Festival 6»). Το τελευταίο της έργο «ιντεκάλ انتقال» παρουσιάστηκε στα «Dance Days Chania», «SoloDuo», «SOLO», «On_Bodies», «Arc for Dance Festival» και «Solocoreografico», στη Φρανκφούρτη, όπου βραβεύτηκε με το Ειδικό Βραβείο Επιτροπής.
Έχει λάβει πρόσκληση από τη διεθνή πλατφόρμα «Tanzplattform Rhein-Main» ως resident, ενώ με το νέο της έργο «25km» συμμετέχει στην Ακαδημία Χορογραφίας U(R)TOPIAS στo πλαίσιo του 2023 ΕΛΕΥΣΙΣ Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης. Συνεχίζει να χορεύει, να δημιουργεί και να διδάσκει χορό, σωματικό θέατρο και Pilates σε μαθητές όλων των ηλικιών. Έχει βραβευτεί από την ARTWORKS (2022) και είναι Fellow του Προγράμματος Υποστήριξης Καλλιτεχνών Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ).
Πληροφορίες
Συντελεστές: Σύλληψη-Χορογραφία: Ελιάν Ρουμιέ | Ερμηνεία: Δάφνη Δρακοπούλου, Ναταλία Μπάκα, Μαρίνα Τσαπέκου | Κινητική έρευνα: Ελιάν Ρουμιέ, σε συνεργασία με τις ερμηνεύτριες Δάφνη Δρακοπούλου, Ναταλία Μπάκα, Μαρίνα Τσαπέκου | Μουσική σύνθεση: Μάνος Πατεράκης | Σύμβουλος δραματουργίας: Έλενα Νοβάκοβιτς | Σκηνογραφία: Θάλεια Μέλισσα | Σχεδιασμός φωτισμών: Γιώργος Αντωνόπουλος | Φωτογραφία: Λήδα Τουλουμάκου | Επικοινωνία: Ευαγγελία Σκρομπόλα | Οργάνωση-Εκτέλεση παραγωγής: Let’s Talk About | Συμπαραγωγή: Centre National de la Danse (CND) | Υπό την αιγίδα και με την οικονομική υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού, με την υποστήριξη του Οργανισμού Πολιτισμού και Ανάπτυξης ΝΕΟΝ.
Παραστάσεις: «Hers» | 4, 5, 6 και 7 Ιουνίου 2026. Το Σάββατο 6/6, μετά την παράσταση, θα ακολουθήσει ανοιχτή συζήτηση με τους συντελεστές του έργου | BIOS: Πειραιώς 84, Αθήνα | Εισιτήρια εδώ
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ και στο μηνιαίο newsletter No Man’s Land – στο οποίο μπορείτε να κάνετε την εγγραφή σας εδώ.
Οι Πόλεις που Σχεδιάζουν Γυναίκες
