Σε έναν όλο και πιο αστικό κόσμο, δεν δοκιμάζονται μόνο οι αντοχές των υποδομών αλλά και το κατά πόσο οι πόλεις υπηρετούν τους ανθρώπους τους. Σε αυτή την κατεύθυνση, κάποιες γυναίκες δήμαρχοι δείχνουν το δρόμο.
Η Αθήνα είναι μια πόλη γεμάτη αντιφάσεις. Γοητευτική εκεί όπου έχει καταφέρει να διατηρήσει τη μνήμη της, αποκρουστική εκεί όπου η κιτς αισθητική κυριαρχεί. Ζωντανή χάρη στο θερμό ταμπεραμέντο των κατοίκων της, ανάλγητη απέναντι στους ανθρώπους με αναπηρίες. Φιλόξενη για τους επισκέπτες της, εχθρική για τους ίδιους τους ανθρώπους της, που δεν έχουν δημόσιο χώρο να ανασάνουν και να αλληλεπιδράσουν. Αξιοθαύμαστη όταν κατορθώνει να εκσυγχρονιστεί, θλιβερή όταν η ανάπτυξή της περιορίζεται στην επέκταση της γραμμής του μετρό ή στην ανεπαρκή ανανέωση του στόλου των λεωφορείων, με οχήματα μάλιστα που, αντί για κανονικά παράθυρα, έχουν μικρά επικλινή φινιστρίνια ως διόδους εξαερισμού.
Δεν χρειάζεται να είναι κανείς ειδικός για να διαπιστώσει ότι η Αθήνα είναι μια πόλη που λειτουργεί περισσότερο με βάση το ένστικτο παρά τον αστικό της σχεδιασμό. Μια πόλη που εξαντλεί με την ανεπάρκειά της, που σε μαθαίνει να τη συγχωρείς και σου ζητά να την αντέχεις.
Πόλεις Πρότυπα
Κι όμως, υπάρχουν πόλεις όπου η καθημερινότητα δεν μοιάζει με δοκιμασία. Όχι γιατί είναι πλουσιότερες ή νεότερες, αλλά γιατί έχουν επιλέξει να επενδύσουν αλλού: στον δημόσιο χώρο, στη μετακίνηση, στην ποιότητα ζωής. Δεν πρόκειται για τυχαίες εξελίξεις, αλλά για αποτέλεσμα πολιτικών αποφάσεων και διαφορετικών ιεραρχήσεων — επιλογών που, σε ορισμένες περιπτώσεις, εκφράστηκαν με συνέπεια σε επίπεδο δημοτικής ηγεσίας, οδηγώντας σε πόλεις πιο λειτουργικές, πιο ανοιχτές, πιο βιώσιμες.
Στη Βαρκελώνη, για παράδειγμα, η Ada Colau, η οποία ήταν δήμαρχος για 8 χρόνια, από το 2015 έως το 2023, καταγράφηκε ως μία από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις δημοτικής αρχής που συνέδεσε την αστική πολιτική με την καθημερινότητα των κατοίκων.
Με ακτιβιστική δράση για το δικαίωμα στη στέγη, δημιούργησε, το 2009, έναν χρόνο μετά την οικονομική κρίση, την Plataforma de Afectados por la Hipoteca (PAH) – μια ισπανική κοινωνική οργάνωση, η οποία υφίσταται ακόμη και στηρίζει οικογένειες που αντιμετωπίζουν έξωση ή αδυναμία πληρωμής στεγαστικών δανείων.
Κατά τη διάρκεια της δημαρχίας της ανέκτησε ένα εκατομμύριο τετραγωνικά μέτρα πεζόδρομων, χρησιμοποιώντας λύσεις όπως τα superblocks, δηλαδή την ενοποίηση πολλών –συνήθως εννέα– οικοδομικών τετραγώνων σε ένα και την κυκλοφορία των αυτοκινήτων περιμετρικά, μετατρέποντας τους απελευθερωμένους από τα οχήματα δρόμους σε χώρους για περπάτημα, ποδήλατο, παιχνίδι, πράσινο και κοινωνική ζωή. Τριπλασίασε το μήκος των ποδηλατοδρόμων στα 273 χιλιόμετρα, διαμορφώνοντας έτσι μια πόλη όπου το 90% των κατοίκων ζει σε απόσταση 300 μέτρων από ποδηλατόδρομο, μειώνοντας, παράλληλα, την κυκλοφορία των αυτοκινήτων κατά 50% και την ατμοσφαιρική ρύπανση κατά 20%.
Στο Μόντρεαλ του Καναδά, η Valérie Plante, με σπουδές ανθρωπολογίας και μουσειολογίας, έγινε το 2017 η πρώτη γυναίκα δήμαρχος της πόλης και, μέχρι το 2025 που διατήρησε το αξίωμα, δημιούργησε το μεγαλύτερο δημοτικό πάρκο της χώρας. Παράλληλα, έθεσε σε εφαρμογή ένα από τα πιο φιλόδοξα σχέδια περιορισμού των αυτοκινήτων, επενδύοντας 12 εκατομμύρια δολάρια Καναδά για την πεζοδρόμηση περισσότερων από 9 χιλιομέτρων σε 11 εμπορικές αρτηρίες, ανοίγοντας τους δρόμους μπροστά από 2.100 τοπικές επιχειρήσεις και βελτιώνοντας τα έσοδά τους.
Επιπλέον, χάρη στην περιβαλλοντική πολιτική της, μεταμόρφωσε το Μόντρεαλ από μια πόλη όπου κυριαρχούσαν τα αυτοκίνητα σε έναν από τους πιο φιλικούς προς το ποδήλατο προορισμούς της Βόρειας Αμερικής.
Στο Παρίσι, η Anne Hidalgo, δήμαρχος έως πριν από λίγες εβδομάδες, παρά την έντονη κριτική που αντιμετώπισε, επένδυσε σε 1.000 χιλιόμετρα ποδηλατικών διαδρομών, εκ των οποίων περίπου το ένα τρίτο προστατευμένο από την κυκλοφορία, καθώς και στην υλοποίηση 300 σχολικών δρόμων (πεζοδρομήσεις κοντά σε σχολεία), παράλληλα με προσπάθειες αναμόρφωσης χώρων πρασίνου που θα οδηγήσουν στην κατάργηση 70.000 θέσεων στάθμευσης αυτοκινήτων και στη φύτευση 145.000 δέντρων και 45 χιλιομέτρων γραμμικών πάρκων.
Το Μεγάλο Στοίχημα
Τα παραδείγματα της Βαρκελώνης, του Μόντρεαλ και του Παρισιού —όπως και άλλων πόλεων που αναλύονται στο βιβλίο Women Changing Cities— δεν συγκροτούν μια ενιαία «συνταγή» διοίκησης. Δείχνουν, ωστόσο, ότι όταν η πόλη αντιμετωπίζεται ως καθημερινή εμπειρία —και όχι απλώς ως σύνολο έργων— οι προτεραιότητες αλλάζουν. Και είναι ενδιαφέρον ότι αυτή η οπτική εμφανίζεται με ιδιαίτερη συνέπεια σε ένα σύνολο γυναικών δημάρχων, χωρίς αυτό να την εξαντλεί.
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ και στο μηνιαίο newsletter No Man’s Land – στο οποίο μπορείτε να κάνετε την εγγραφή σας εδώ.
Ολυμπιακοί Αγώνες 2028: Αποκλεισμοί στο Όνομα της Ισότητας
