Την ώρα που οι πυρκαγιές γίνονται όλο και πιο συχνές και πιο καταστροφικές σε έναν πλανήτη που θερμαίνεται γεννιέται ένα νέο ερώτημα: μπορεί μια φυσική καταστροφή να μετατραπεί σε αντικείμενο οικονομικού στοιχηματισμού;
Ποιος θα κερδίσει την επόμενη μεγάλη ποδοσφαιρική διοργάνωση; Ποιο κόμμα θα έρθει πρώτο στις εκλογές; Η Apple θα παρουσιάσει νέο iPhone τον Σεπτέμβριο; Η Fed θα μειώσει τα επιτόκια; Από ποια ήπειρο θα προέρχεται ο επόμενος Πάπας; Καλώς ή κακώς, τα στοιχήματα αποτελούν μέρος της καθημερινότητάς μας. Ποντάρουμε για διασκέδαση, από περιέργεια ή με την ελπίδα ενός οικονομικού κέρδους.
Τα τελευταία χρόνια, όμως, δίπλα στις παραδοσιακές στοιχηματικές εταιρείες αναπτύσσεται μια διαφορετική κατηγορία πλατφορμών: οι λεγόμενες αγορές προβλέψεων (prediction markets). Εκεί, σχεδόν κάθε μελλοντικό γεγονός μπορεί να μετατραπεί σε μια πρόβλεψη με χρηματική αξία – από πολιτικές εξελίξεις και οικονομικούς δείκτες μέχρι τεχνολογικές ανακοινώσεις και διεθνείς κρίσεις.
Μέχρι πού, όμως, μπορεί να επεκταθεί αυτή η λογική; Και ποια είναι η ειδοποιός διαφορά ανάμεσα στην πρόβλεψη ενός αποτελέσματος και στην οικονομική προσδοκία γύρω από σχεδόν οτιδήποτε συμβεί, ακόμη και από μια φυσική καταστροφή;
Το ερώτημα αποκτά ιδιαίτερο βάρος ένα καλοκαίρι κατά το οποίο οι πυρκαγιές δοκιμάζουν ξανά τη νότια Ευρώπη. Στην Ελλάδα, ο πρώτος καύσωνας της χρονιάς έθεσε τον κρατικό μηχανισμό σε αυξημένη επιφυλακή, ενώ στις αρχές Ιουλίου μεγάλη πυρκαγιά στη Λητή Θεσσαλονίκης στοίχισε τη ζωή σε έναν πατέρα και τον 12χρονο γιο του. Στην Ισπανία, λίγες ημέρες αργότερα, μια από τις φονικότερες πυρκαγιές των τελευταίων δεκαετιών, στην επαρχία Αλμερίας, άφησε πίσω της 13 νεκρούς. Ακολούθησε νέα μεγάλη πυρκαγιά στην επαρχία Γουαδαλαχάρα, η οποία κατέκαψε περισσότερα από 260.000 στρέμματα και εξελίχθηκε στη μεγαλύτερη της χώρας για το 2026.
Ανάλογες εικόνες είχαν καταγραφεί και στην Καλιφόρνια. Τον Ιανουάριο του 2025, η πυρκαγιά Eaton στην περιοχή του Λος Άντζελες προκάλεσε τον θάνατο 19 ανθρώπων και την καταστροφή περισσότερων από 9.400 κτιρίων. Την ώρα που η καταστροφή εξελισσόταν ωστόσο, στο διαδίκτυο χρήστες της πλατφόρμας Polymarket τοποθετούσαν χρήματα τζογάροντας με προβλέψεις όπως πόση έκταση θα καεί, σε ποιες περιοχές θα φτάσει η φωτιά και πότε θα τεθεί υπό έλεγχο.
Για πολλούς, η ιδέα και μόνο ότι μια φυσική καταστροφή μπορεί να μετατραπεί σε αντικείμενο οικονομικού στοιχηματισμού μοιάζει δυστοπική. Για τους υποστηρικτές της, όμως, η Polymarket δεν είναι μια ακόμη στοιχηματική εταιρεία, αλλά μια «αγορά προβλέψεων» (prediction market): μια πλατφόρμα όπου η συλλογική κρίση χιλιάδων χρηστών αποτυπώνεται στις πιθανότητες που αποδίδονται σε μελλοντικά γεγονότα.
Η διάκριση δεν είναι απλώς θέμα ορολογίας. Αποτελεί και τον πυρήνα της συζήτησης γύρω από το αν τέτοιες πλατφόρμες συνιστούν μια νέα μορφή τζόγου ή ένα διαφορετικό εργαλείο πρόβλεψης.
Τι Είναι η Polymarket;
Η Polymarket ιδρύθηκε το 2020 στις Ηνωμένες Πολιτείες και σήμερα αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες πλατφόρμες αγορών προβλέψεων παγκοσμίως. Σε αντίθεση με μια παραδοσιακή στοιχηματική εταιρεία, όπου ο παίκτης ποντάρει απέναντι στον bookmaker, στην Polymarket οι χρήστες αγοράζουν και πωλούν «μερίδια» πάνω στην πιθανότητα να συμβεί ή να μη συμβεί ένα μελλοντικό γεγονός. Η πλατφόρμα λειτουργεί μέσω blockchain και οι συναλλαγές πραγματοποιούνται σε κρυπτονόμισμα.
Κάθε αγορά ξεκινά με ένα σαφές ερώτημα, στο οποίο η απάντηση είναι συνήθως «Ναι» ή «Όχι» – για παράδειγμα, αν μια χώρα θα προκηρύξει εκλογές έως μια συγκεκριμένη ημερομηνία ή αν ένας τυφώνας θα φτάσει σε συγκεκριμένη κατηγορία. Η τιμή κάθε μεριδίου κυμαίνεται από 0 έως 1 δολάριο και μεταβάλλεται συνεχώς, ανάλογα με τις συναλλαγές των χρηστών. Αν ένα συμβόλαιο διαπραγματεύεται στα 0,70 δολάρια, αυτό σημαίνει ότι η αγορά αποτιμά περίπου στο 70% την πιθανότητα να επαληθευτεί το συγκεκριμένο αποτέλεσμα. Όσοι έχουν αγοράσει το σωστό αποτέλεσμα αποζημιώνονται με 1 δολάριο ανά μερίδιο όταν η αγορά κλείσει.
Η Polymarket δεν Είναι η Μόνη
Η Polymarket είναι σήμερα η πιο γνωστή πλατφόρμα αγορών προβλέψεων διεθνώς, δεν αποτελεί όμως τη μοναδική. Τα τελευταία χρόνια ο κλάδος αναπτύσσεται με ταχύτητα, προσελκύοντας επενδυτές, τεχνολογικές εταιρείες, αλλά και το ενδιαφέρον των ρυθμιστικών αρχών.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο βασικός ανταγωνιστής της είναι η Kalshi, η πρώτη πλατφόρμα αγορών προβλέψεων που λειτουργεί υπό την εποπτεία της αμερικανικής Επιτροπής Εμπορίας Συμβολαίων Μελλοντικής Εκπλήρωσης (CFTC). Οι χρήστες της μπορούν να διαπραγματεύονται συμβόλαια που αφορούν από τον πληθωρισμό και τα επιτόκια έως τις εκλογές, τον καιρό και μεγάλα αθλητικά γεγονότα.
Σημαντική παρουσία στον χώρο έχει επίσης η PredictIt, που ξεκίνησε με έμφαση στις πολιτικές εξελίξεις και χρησιμοποιείται ευρέως από ερευνητές και αναλυτές ως δείκτης πολιτικών προσδοκιών στις ΗΠΑ.
Διαφορετική φιλοσοφία ακολουθεί η Manifold Markets, όπου οι χρήστες διατυπώνουν και αξιολογούν προβλέψεις χωρίς να χρησιμοποιούν πραγματικά χρήματα, ενώ η Metaculus λειτουργεί ως πλατφόρμα συλλογικών προβλέψεων για επιστημονικά, τεχνολογικά και γεωπολιτικά ζητήματα, δίνοντας έμφαση στην ακρίβεια των εκτιμήσεων και όχι στο οικονομικό κέρδος.
Και στην Ελλάδα;
Στην Ελλάδα δεν προβλέπεται ξεχωριστή κατηγορία αδειοδότησης για τις αγορές προβλέψεων. Ο νόμος ορίζει ότι τα τυχερά παίγνια μέσω διαδικτύου περιλαμβάνουν το διαδικτυακό στοίχημα και τα λοιπά διαδικτυακά παίγνια, ενώ προβλέπει αποκλειστικά δύο αντίστοιχους τύπους αδειών. Οι πλατφόρμες τύπου Polymarket ή Kalshi δεν αναφέρονται ως αυτοτελής κατηγορία στο ελληνικό θεσμικό πλαίσιο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα απουσιάζει από τις διεθνείς αγορές προβλέψεων. Η Polymarket διαθέτει ειδική ενότητα με αγορές που συνδέονται με τη χώρα, από πολιτικά και γεωπολιτικά ενδεχόμενα μέχρι αθλητικές αναμετρήσεις, ενώ έχει φιλοξενήσει και αγορά για το αποτέλεσμα ελληνικών εκλογών. Πρόκειται, ωστόσο, για συμβόλαια μιας διεθνούς πλατφόρμας και όχι για ελληνική, αδειοδοτημένη αγορά προβλέψεων.
Οι Φωτιές, τα Στοιχήματα και το Ηθικό Όριο
Η ιδέα ότι κάποιος μπορεί να αγοράζει συμβόλαια για το αν μια πυρκαγιά θα επεκταθεί, θα φτάσει σε μια συγκεκριμένη περιοχή ή θα καταστρέψει περισσότερες εκτάσεις προκαλεί έντονη συζήτηση. Για πολλούς, το γεγονός ότι μια φυσική καταστροφή μπορεί να μετατραπεί σε αντικείμενο οικονομικού κέρδους αποτελεί ηθικό πρόβλημα.
Οι ανησυχίες δεν περιορίζονται στη δημόσια αντίδραση. Ειδικοί στην εφαρμοσμένη ηθική και αρμόδιες υπηρεσίες διαχείρισης δασικών πυρκαγιών στις ΗΠΑ προειδοποιούν ότι τέτοιες αγορές θα μπορούσαν να δημιουργήσουν επικίνδυνα κίνητρα.
Η Ann Skeet, επικεφαλής του προγράμματος Leadership Ethics στο Markkula Center for Applied Ethics του Santa Clara University, χαρακτήρισε «επικίνδυνη» την ιδέα μιας αγοράς που θα μπορούσε να ευνοήσει κακόβουλες ενέργειες. Η US Forest Service δήλωσε, από την πλευρά της, ότι μηχανισμοί που συνδέουν το οικονομικό όφελος με την εξέλιξη μιας πυρκαγιάς δεν συνάδουν με την αποστολή της. Διευκρίνισε επίσης ότι δεν χρησιμοποιεί δεδομένα από αγορές προβλέψεων, αλλά επιστημονικά μοντέλα και δεδομένα από τη National Weather Service, την Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας (NOAA) και το National Interagency Fire Center.
Τι Γνωρίζουμε Μέχρι Σήμερα;
Η ιδέα των prediction markets, πάντως, δεν γεννήθηκε για τις φυσικές καταστροφές. Εδώ και περισσότερες από τρεις δεκαετίες, οικονομολόγοι και ερευνητές μελετούν κατά πόσο οι αγορές αυτές μπορούν να συγκεντρώνουν διάσπαρτες πληροφορίες και να παράγουν αξιόπιστες εκτιμήσεις για μελλοντικά γεγονότα. Σε μελέτες τους, οι οικονομολόγοι Justin Wolfers και Eric Zitzewitz κατέληξαν ότι, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, οι τιμές των prediction markets μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμες –αν και όχι αλάνθαστες– εκτιμήσεις της συλλογικής αντίληψης για την πιθανότητα ενός γεγονότος.
Στο ίδιο ερευνητικό πεδίο κινείται και το CRUCIAL (Collective Risk Understanding, Control, Intelligence and Anticipation), έργο που χρηματοδοτείται από το Horizon Europe και εξετάζει κατά πόσο οι αγορές προβλέψεων και άλλες μέθοδοι συλλογικής νοημοσύνης μπορούν να ενισχύσουν την έγκαιρη εκτίμηση κινδύνων που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή, όπως οι δασικές πυρκαγιές, οι πλημμύρες και οι ξηρασίες. Στόχος του είναι να αξιολογήσει αν τέτοια εργαλεία θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν συμπληρωματικά από τις δημόσιες αρχές για την έγκαιρη ανίχνευση επερχόμενων κινδύνων και τη λήψη καλύτερων αποφάσεων. Μέχρι σήμερα, το έργο βρίσκεται σε ερευνητικό στάδιο και δεν έχει δημοσιεύσει αποτελέσματα που να δείχνουν ότι αγορές προβλέψεων έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί επιχειρησιακά από υπηρεσίες πολιτικής προστασίας.
Σε κάθε περίπτωση, οι αγορές προβλέψεων αντιμετωπίζονται ως πιθανό συμπληρωματικό εργαλείο και όχι ως υποκατάστατο της επιστημονικής πρόγνωσης. Στην περίπτωση των δασικών πυρκαγιών, οι αρμόδιες υπηρεσίες στις ΗΠΑ δηλώνουν ότι βασίζονται σε φυσικά μοντέλα εξάπλωσης της φωτιάς, μετεωρολογικά δεδομένα, δορυφορικές παρατηρήσεις, τοπογραφικά στοιχεία και πληροφορίες για τη βλάστηση, όχι σε στοιχήματα ή αγορές προβλέψεων.
Έτσι, το ερώτημα παραμένει ανοιχτό: θα μπορούσαν οι prediction markets να λειτουργήσουν στο μέλλον ως ένα συμπληρωματικό εργαλείο έγκαιρης εκτίμησης κινδύνου ή η σύνδεση μιας φυσικής καταστροφής με οικονομικό κέρδος δημιουργεί περισσότερα προβλήματα από όσα λύνει; Μέχρι σήμερα, ούτε η επιστημονική κοινότητα ούτε οι αρμόδιες αρχές έχουν δώσει οριστική απάντηση.
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ:
Όταν οι AI Agents Ερωτεύτηκαν, Έκλεψαν και Έκαψαν την Πόλη
