Φτάνοντας στον αρχαιολογικό χώρο της Πέτρας νιώθεις αμέσως την ενέργεια και το τοπίο να σε καθηλώνουν. Κάτι σχεδόν μαγικό συμβαίνει εκεί. Η σπάνια ομορφιά και η βαθιά ησυχία του τόπου προσφέρουν ό,τι λείπει από τη σύγχρονη καθημερινότητα, ενώ ο χρόνος μοιάζει να επιβραδύνει, υπενθυμίζοντας ότι οι πιο ουσιαστικές αξίες της ζωής παραμένουν αναλλοίωτες. Είναι αυτές οι αξίες που χαράσσονται στη μνήμη και στην καρδιά, καθιστώντας την εμπειρία της Πέτρας αληθινά διαχρονική.
Σε αυτό το μοναδικό σκηνικό γνώρισα και τον Yazan K. Mahadin, έναν άνθρωπο που δεν προσεγγίζει την Πέτρα απλώς ως διαχειριστής ενός μνημείου, αλλά ως αρχιτέκτονας και αρχιτέκτονας τοπίου που έχει μάθει να «διαβάζει» τον χώρο και να αφουγκράζεται τον χρόνο. Με σπουδές στο Κάιρο, στο Μισισίπι και στη Μάδαμπα, υπηρετεί ως Επίτροπος του Αρχαιολογικού Πάρκου και Τουρισμού της Πέτρας στην PDTRA. Για τον ίδιο, η Πέτρα δεν είναι απλώς ένας παγκόσμιος προορισμός, αλλά ένας ζωντανός οργανισμός που απαιτεί φροντίδα, γνώση και διορατικότητα – ένα όραμα που ξεδιπλώνεται μέσα από τη συνέντευξη που ακολουθεί.
Ποια θεωρείτε τη μεγαλύτερη πρόκληση για τη διατήρηση και την προστασία της Πέτρας τα επόμενα χρόνια;
Η Πέτρα αποτελεί ταυτόχρονα μια ζωντανή κοινότητα, ένα ισχυρό εθνικό σύμβολο και ένα εξαιρετικά ευάλωτο Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, λαξευμένο σε ψαμμίτη που επηρεάζεται έντονα από τον χρόνο, τα φυσικά φαινόμενα και την ανθρώπινη δραστηριότητα. Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι η ισορροπία.
Από τη μία πλευρά, επιθυμούμε άνθρωποι από όλο τον κόσμο να γνωρίσουν και να βιώσουν την Πέτρα· από την άλλη, κάθε επιπλέον επισκέπτης αφήνει το αποτύπωμά του στις βραχώδεις επιφάνειες, στα μονοπάτια και στην καθημερινότητα των τοπικών κοινοτήτων. Παράλληλα, οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής εντείνονται, με συχνότερα ακραία καιρικά φαινόμενα, έντονες βροχοπτώσεις, καύσωνες και αυξημένη διάβρωση. Υπό αυτές τις συνθήκες, γίνεται σαφές ότι η λογική του «όπως πάντα» δεν μπορεί πλέον να συνεχιστεί.
Η ουσιαστική πρόκληση για τα επόμενα χρόνια είναι η μετάβαση από μια διαχείριση που αντιδρά εκ των υστέρων σε μια προληπτική, ολοκληρωμένη διαχείριση κινδύνων. Απαιτείται πρόβλεψη των απειλών προτού εξελιχθούν σε κρίσεις και λήψη αποφάσεων που ενδεχομένως να μην είναι δημοφιλείς βραχυπρόθεσμα, αλλά είναι απαραίτητες για να διασφαλιστεί η επιβίωση της Πέτρας για τις επόμενες γενιές.
Με δεδομένο το υπόβαθρό σας στην αρχιτεκτονική αλλά και την αρχιτεκτονική τοπίου, πώς αντιλαμβάνεστε την ισορροπία ανάμεσα στη διατήρηση ενός Μνημείου Παγκόσμιας Κληρονομιάς και τη βελτίωση της εμπειρίας των επισκεπτών;
Η αρχιτεκτονική και η αρχιτεκτονική τοπίου μου δίδαξαν ότι ο σχεδιασμός αφορά πρωτίστως τις σχέσεις. Τη σχέση ανθρώπου και τόπου, παρελθόντος και μέλλοντος, αισθητικής και ευθύνης. Στην Πέτρα ξεκινώ από μια βασική αρχή. Το τοπίο και τα αρχαιολογικά κατάλοιπα είναι οι πρωταγωνιστές· κάθε σύγχρονη παρέμβαση οφείλει να παραμένει διακριτική και υποστηρικτική.
Αυτό σημαίνει ότι κάθε νέο έργο –είτε πρόκειται για μονοπάτι, είτε σημείο επιβλητικής θέας, στέγαστρο ή σήμανση– πρέπει να σέβεται τους οπτικούς άξονες, το ιστορικό υπόβαθρο και τις παραδοσιακές χρήσεις γης. Εργαζόμαστε με τη φυσική μορφολογία του εδάφους και όχι εναντίον της, χρησιμοποιώντας τοπικά υλικά, χρώματα και μορφές που ενσωματώνονται αρμονικά στο περιβάλλον.
Η αναβάθμιση της εμπειρίας των επισκεπτών δεν επιτυγχάνεται μέσω περισσότερων κατασκευών, αλλά μέσω καλύτερου προσανατολισμού, ασφαλέστερης κίνησης, σαφέστερης αφήγησης και ουσιαστικής επαφής με τον χώρο και τις κοινότητές του. Στην πράξη, αυτό απαιτεί λεπτομερή ανάλυση του χώρου, αυστηρές κατευθυντήριες γραμμές σχεδιασμού και συνεχή διάλογο ανάμεσα σε ειδικούς συντήρησης, τοπικούς φορείς και μελετητές, ώστε καμία «λύση» να μην εξελιχθεί σε νέο πρόβλημα.
«Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής εντείνονται, με συχνότερα ακραία καιρικά φαινόμενα, έντονες βροχοπτώσεις, καύσωνες και αυξημένη διάβρωση. Υπό αυτές τις συνθήκες, γίνεται σαφές ότι η λογική του «όπως πάντα» δεν μπορεί πλέον να συνεχιστεί».
Η Πέτρα δέχεται κάθε χρόνο πολύ μεγάλο αριθμό επισκεπτών. Ποιες στρατηγικές διασφαλίζουν τη βιώσιμη τουριστική διαχείριση;
Ο βιώσιμος τουρισμός στην Πέτρα δεν αποτελεί απλώς μια θεωρητική έννοια ή ένα επικοινωνιακό σύνθημα, αλλά οφείλει να λειτουργεί ως ένα ολοκληρωμένο, ευέλικτο και διαρκώς εξελισσόμενο σύστημα διαχείρισης. Η στρατηγική μας στηρίζεται στη φέρουσα ικανότητα και τη ζωνοποίηση του χώρου, μέσα από συστηματική ανάλυση του αριθμού των επισκεπτών που μπορούν να βρίσκονται σε συγκεκριμένες περιοχές και χρονικές περιόδους χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η ακεραιότητα του μνημείου ή η ποιότητα της εμπειρίας.
Στο πλαίσιο αυτό, έχουν οριστεί ζώνες υψηλής ευαισθησίας, ζώνες ελεγχόμενης πρόσβασης και περιοχές ικανές να απορροφήσουν μεγαλύτερο φόρτο, ενώ παράλληλα σχεδιάστηκαν και αναπτύχθηκαν 29 μονοπάτια εντός του Αρχαιολογικού Πάρκου της Πέτρας με στόχο τη διασπορά των επισκεπτών.
Αντί να συγκεντρώνεται η επισκεψιμότητα αποκλειστικά στη διαδρομή από το Σικ έως το Θησαυροφυλάκιο, ενθαρρύνουμε εναλλακτικές πορείες, διαφορετικά ωράρια και ποικίλες εμπειρίες, ώστε η πίεση να κατανέμεται ομαλότερα στον χώρο και στον χρόνο.
Παράλληλα, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στη διαχείριση της κινητικότητας των επισκεπτών, μέσω της βελτίωσης των μετακινήσεων προς και εντός του χώρου, της προώθησης βιώσιμων μέσων μεταφοράς και της αποσυμφόρησης κρίσιμων σημείων. Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει επίσης η ρύθμιση και η ουσιαστική επιβολή των κανόνων, καθώς οι κατευθυντήριες γραμμές από μόνες τους δεν επαρκούν χωρίς αποτελεσματικό έλεγχο.
Τέλος, η στρατηγική μας στηρίζεται στην παρακολούθηση και την αξιοποίηση δεδομένων, διότι δεν μπορεί να υπάρξει αποτελεσματική διαχείριση χωρίς μέτρηση· γι’ αυτό επενδύουμε συστηματικά στη συλλογή και ανάλυση στοιχείων για τις ροές επισκεπτών, τους περιβαλλοντικούς δείκτες και την ανατροφοδότηση, ώστε η διαχείριση της Πέτρας να προσαρμόζεται δυναμικά και σε πραγματικό χρόνο.
Ποια είναι η πιο ξεχωριστή εμπειρία που μπορεί να ζήσει ένας επισκέπτης στην Πέτρα; Τι είναι αυτό που κάνει τη «Ροζ Πόλη» τόσο μαγευτική;
Προσωπικά, θεωρώ ως πιο ξεχωριστή εμπειρία την πρώτη στιγμή που ο επισκέπτης βγαίνει από το στενό και σκοτεινό Σικ και αντικρίζει ξαφνικά το Θησαυροφυλάκιο. Εκείνη τη στιγμή βιώνει το μέγεθος του βράχου, το φως και τη σιωπή – έναν ολόκληρο πολιτισμό να αποκαλύπτεται μέσα σε ένα μοναδικό οπτικό πλαίσιο.
Ωστόσο, η πραγματική μαγεία της Πέτρας δεν περιορίζεται σε ένα μόνο μνημείο. Βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο η λαξευμένη αρχιτεκτονική συγχωνεύεται με το ορεινό τοπίο, στη ναβαταϊκή ευφυΐα της διαχείρισης και αξιοποίησης κάθε σταγόνας νερού και στο γεγονός ότι η Πέτρα δεν αποτελεί ένα στατικό μουσείο, αλλά ένα ζωντανό τοπίο όπου οι κοινότητες, οι παραδόσεις και οι αφηγήσεις συνεχίζουν να εξελίσσονται.
Αυτό που καθιστά τη «Ροζ Πόλη» τόσο καθηλωτική είναι η αίσθηση ότι περπατάς μέσα στον χρόνο. Τα στρώματα εμπορίου, της πίστης, της τεχνολογίας και της καθημερινής ζωής, όλα χαραγμένα στην πέτρα και ταυτόχρονα άρρηκτα συνδεδεμένα με τους ανθρώπους που ζουν γύρω της σήμερα.
Έχετε βραβευτεί για έργα βιώσιμης ανάπτυξης. Ποιες είναι οι σημαντικότερες περιβαλλοντικές απειλές που αντιμετωπίζει σήμερα η Πέτρα;
Η πιο άμεση και εμφανής απειλή για την Πέτρα είναι η διάβρωση. Τα μνημεία της είναι λαξευμένα σε ψαμμίτη, ένα υλικό εξαιρετικά όμορφο, αλλά ιδιαίτερα ευάλωτο. Ο άνεμος, η βροχή, η κρυστάλλωση αλάτων και η ανθρώπινη επαφή επιταχύνουν τη φθορά, οδηγώντας σε απώλεια λεπτομερειών και αποσταθεροποίηση των δομών.
Η δεύτερη μεγάλη απειλή είναι η κλιματική αλλαγή. Παρατηρούμε ήδη πιο έντονα και συχνά επεισόδια βροχόπτωσης που προκαλούν πλημμύρες στα φαράγγια, αυξάνοντας τον κίνδυνο τόσο για τους επισκέπτες όσο και για τα μνημεία. Παράλληλα, οι υψηλότερες θερμοκρασίες και οι παρατεταμένες περίοδοι ξηρασίας επηρεάζουν τη βλάστηση, την πανίδα, αλλά και την υγεία και την αντοχή εργαζομένων και επισκεπτών.
Η αντιμετώπιση αυτών των απειλών απαιτεί συνδυασμό παραδοσιακής γνώσης και σύγχρονης επιστήμης. Η βελτιωμένη διαχείριση απορροής και πλημμυρικού κινδύνου, η συνεχής παρακολούθηση της σταθερότητας των βράχων, η χρήση μη επεμβατικών τεχνικών συντήρησης και ο στενός συντονισμός μεταξύ των ειδικών, των τοπικών κοινοτήτων και την υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης.
«Αυτό που καθιστά τη “Ροζ Πόλη” τόσο καθηλωτική είναι η αίσθηση ότι περπατάς μέσα στον χρόνο. Τα στρώματα εμπορίου, της πίστης, της τεχνολογίας και της καθημερινής ζωής, όλα χαραγμένα στην πέτρα και ταυτόχρονα άρρηκτα συνδεδεμένα με τους ανθρώπους που ζουν γύρω της σήμερα».
Ποιος είναι ο ρόλος της εκπαίδευσης και της ανταλλαγής γνώσης στη διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς;
Η πολιτιστική κληρονομιά δεν μπορεί να προστατευθεί μόνο μέσω κανονισμών και απαγορεύσεων· απαιτείται βαθιά κατανόηση και συνειδητή συμμετοχή. Η εκπαίδευση αποτελεί, επομένως, θεμέλιο της προστασίας.
Σε επαγγελματικό επίπεδο, είναι απαραίτητη η συνεχής κατάρτιση ξεναγών, του προσωπικού του χώρου, των μηχανικών, των αρχιτεκτόνων και των φορέων λήψης αποφάσεων σε θέματα όπως η διαχείριση κινδύνων, η κλιματική προσαρμογή, η προσβασιμότητα και ο βιώσιμος τουρισμός. Σε επίπεδο τοπικής κοινωνίας, είναι εξίσου σημαντικό οι νέες γενιές να αντιλαμβάνονται την Πέτρα όχι απλώς ως μέρος της καθημερινότητάς τους, αλλά ως κοινή ευθύνη και ταυτόχρονα ως ευκαιρία για βιώσιμη και αξιοπρεπή απασχόληση.
Επίσης, πιστεύω πως η Πέτρα έχει πολλά να μάθει από άλλα Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς, αλλά και πολλά να προσφέρει, ιδιαίτερα σε ζητήματα διαχείρισης νερού και συμμετοχής των τοπικών κοινοτήτων. Η ακαδημαϊκή μου δραστηριότητα και η συμμετοχή μου σε επιτροπές στοχεύουν ακριβώς στη γεφύρωση έρευνας, χάραξη πολιτικής και πράξης, ώστε η Πέτρα να λειτουργεί ταυτόχρονα τόσο ως σχολείο όσο και ως εργαστήριο βιώσιμης διαχείρισης πολιτιστικής κληρονομιάς.
Με ποιους τρόπους διασφαλίζετε ότι ο τουρισμός λειτουργεί προς όφελος τόσο των ανθρώπων όσο και της προστασίας του αρχαιολογικού χώρου;
Εάν ο τουρισμός δεν αποφέρει δίκαια και ορατά οφέλη στους τοπικούς κατοίκους, δεν μπορεί να θεωρηθεί βιώσιμος – ούτε κοινωνικά ούτε πολιτικά. Ο ρόλος μας είναι να μετατρέψουμε τον τουρισμό από πηγή εντάσεων σε πλατφόρμα ευκαιριών.
Αυτό επιτυγχάνεται μέσω της δημιουργίας και ενίσχυσης τοπικών θέσεων εργασίας στους τομείς της ξενάγησης, της φιλοξενίας, των μεταφορών, της χειροτεχνίας και των πολιτιστικών εμπειριών, με ταυτόχρονη αναβάθμιση της ποιότητας και των επαγγελματικών προτύπων. Παράλληλα, ενθαρρύνουμε πρωτοβουλίες που σχεδιάζονται και υλοποιούνται από τις ίδιες τις κοινότητες, προσφέροντας στους επισκέπτες τη δυνατότητα να γνωρίσουν τους ανθρώπους, τις παραδόσεις, τη γαστρονομία και τις τέχνες της περιοχής.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνουμε επίσης στη ρύθμιση και την εκπαίδευση, ώστε η οικονομική δραστηριότητα να συμβαδίζει με τη συντήρηση του χώρου, βοηθώντας τους επαγγελματίες να συμμορφώνονται με τους κανόνες αντί να αντιμετωπίζονται αποκλειστικά με τιμωρητικά μέτρα. Τέλος, επενδύουμε στον διάλογο και στη διαβούλευση με τοπικούς ηγέτες, νέους, ομάδες γυναικών και επιχειρηματίες, ώστε οι λύσεις να συνδιαμορφώνονται και όχι να επιβάλλονται.
Όταν οι τοπικές κοινότητες αισθάνονται ότι η επιτυχία της Πέτρας είναι και δική τους επιτυχία, τότε μετατρέπονται στους πιο ισχυρούς και αφοσιωμένους φύλακές της.
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ:
Η Ιστορία της Ιορδανίας στις Αίθουσες του Μουσείου της
