Το φαινόμενο του tactical voting δεν είναι καινούργιο στη βρετανική πολιτική σκηνή, αλλά σήμερα αποκτά νέα σημασία, καθώς η άνοδος του Reform UK και των Πρασίνων αμφισβητεί ευθέως τον παραδοσιακό δικομματισμό.
Tactical voting: Σύμφωνα με το Cambridge Dictionary, πρόκειται για «την περίπτωση κατά την οποία οι πολίτες ψηφίζουν ένα πολιτικό κόμμα ή πρόσωπο που δεν θα υποστήριζαν κανονικά, προκειμένου να εμποδίσουν ένα άλλο κόμμα ή πρόσωπο να κερδίσει». Δηλαδή, πρόκειται για μια στρατηγική ψήφο και όχι για μια ψήφο της καρδιάς.
Ο λόγος για τις τοπικές εκλογές που θα διεξαχθούν στην Αγγλία σε δύο ημέρες, την Πέμπτη 7 Μαΐου, σε 136 τοπικές αρχές, στις οποίες θα κριθούν 5.000 και πλέον έδρες συμβούλων. Επίσης, την ίδια μέρα θα γίνουν εκλογές για το Κοινοβούλιο της Σκωτίας και τη Συνέλευση της Ουαλίας.
Δεδομένου του πλειοψηφικού συστήματος στην Αγγλία, του First Past The Post (FPTP), βάσει του οποίου ο υποψήφιος που συγκεντρώνει τις περισσότερες ψήφους κάθε περιφέρειας εκλέγεται βουλευτής, έστω και με μία ψήφο διαφορά –δηλαδή η έδρα κερδίζεται εξ ολοκλήρου από έναν υποψήφιο (αντί να κατανέμεται σε σχέση με την αναλογία των ψήφων)–, αρκετοί ψηφοφόροι θα προτιμήσουν να ψηφίσουν στρατηγικά. Μάλιστα, έχουν δημιουργηθεί ειδικές ιστοσελίδες, όπως το Tactical Vote και το GetVoting.org, που παρέχουν οδηγίες ανά περιφέρεια για το ποιο κόμμα είναι καλύτερο να υποστηρίξουν οι ψηφοφόροι με «tactical vote».
Κάτι που δεν συμβαίνει για πρώτη φορά στην Αγγλία, αλλά τώρα, με το Reform UK του Nigel Farage να διατηρεί την πρώτη θέση στις δημοσκοπήσεις με 25-26%, διατηρώντας προβάδισμα 6 μονάδων έναντι των Εργατικών και των Συντηρητικών, σε πολλές περιφέρειες η ψήφος των Άγγλων που βλέπουν με μεγάλη δυσαρέσκεια να καταλαμβάνει την εξουσία ένα ακροδεξιό κόμμα ενδέχεται να μην είναι εκείνη της «καρδιάς».
Εκτός από τον συνασπισμό κατά του Reform UK, με τους ψηφοφόρους των Πρασίνων, των Φιλελευθέρων και των Εργατικών να ψηφίζουν μαζικά τον ισχυρότερο από τους τρεις σε μια περιοχή, μόνο και μόνο για να «μπλοκάρουν» τον υποψήφιο του Farage, διαφαίνεται και συσπείρωση στη στρατηγική του Reform UK, το οποίο προσπαθεί να πείσει τους δυσαρεστημένους Συντηρητικούς ότι είναι η μόνη «πραγματική» για αλλαγή.
Στρέφουμε το βλέμμα σε αυτές εκλογές, αν και τοπικές, καθώς δείχνει να έχουν ιδιαίτερη σημασία. Είναι το πρώτο μεγάλο «crash test» για την κυβέρνηση των Εργατικών, που βρίσκεται σε πτωτική τάση, ενώ, από την άλλη, η άνοδος του Reform UK και των Πρασίνων μπορεί να σηματοδοτήσει το τέλος του παραδοσιακού δικομματισμού (Συντηρητικοί-Εργατικοί) στη χώρα.
Η άνοδος των τελευταίων, των Πρασίνων, υπό την ηγεσία του Zack Polanski είναι θεαματική. Και πολλοί αναρωτιούνται αν η Ευρώπη θα αποκτήσει μέσω αυτών των εκλογών τον δικό της «Mamdani».
Από το Περιθώριο στο Κέντρο της Πολιτικής
Ο 43χρονος Zack Polanski, μέλος της Συνέλευσης του Λονδίνου (London Assembly), εξελέγη επικεφαλής των Πρασίνων το 2025, κερδίζοντας τις εσωκομματικές εκλογές με 84,1%. Έχει σπουδάσει υποκριτική στο Aberystwyth και έχει εργαστεί ως ηθοποιός, ως σύμβουλος ψυχικής υγείας και κοινωνικός λειτουργός σε σωφρονιστικά ιδρύματα με νέους και ως υπνοθεραπευτής.
Οι Εβραίοι πρόγονοί του είχαν μετακομίσει στο Ηνωμένο Βασίλειο από την Πολωνία για να γλιτώσουν από τη ναζιστική Γερμανία, αλλά κατάγονταν από τη Λετονία, από την οποία είχαν διαφύγει για να γλιτώσουν από τα πογκρόμ στις αρχές του 20ού αιώνα. Η οικογένεια υιοθέτησε το επώνυμο Paulden ελπίζοντας να αποφύγει διώξεις αντισημιτισμού. Όμως ο Zack αποκατέστησε 18 του το οικογενειακό «Polanski», λέγοντας ότι ήταν σημαντικό να νιώθει υπερήφανος για την ταυτότητά του.
Υπό την ηγεσία του τον περασμένο Σεπτέμβριο, οι Πράσινοι εκτοξεύθηκαν στις δημοσκοπήσεις και τριπλασίασαν τα μέλη τους. Το αριστερό-λαϊκιστικό κόμμα (eco-populist), όπως αυτοπροσδιορίζεται, θεωρείται ο μεγάλος «κερδισμένος» από την κατάρρευση του διπόλου Συντηρητικών-Εργατικών στη χώρα, με τους οποίους εμφανίζονται σχεδόν ισόπαλοι σε εθνικό επίπεδο, ανάλογα με τη δημοσκόπηση.
Σε ορισμένες δημοσκοπήσεις, είναι πλέον το πιο δημοφιλές κόμμα στη Βρετανία μεταξύ των ψηφοφόρων κάτω των 50 ετών. Και, από τον Φεβρουάριο, όταν σε ενδιάμεσες εκλογές (έπειτα από παραίτηση του εκεί εκπροσώπου) κατέκτησαν με την υδραυλικό Hannah Spencer μια εντυπωσιακή νίκη στην εκλογική περιφέρεια Γκόρτον και Ντέντον του Μάντσεστερ, σε μια από τις πιο ασφαλείς έδρες των Εργατικών, εξασφαλίζοντας την πέμπτη έδρα τους–, οι δημοσκοπήσεις τους εκτοξεύθηκαν ξανά.
«Hannah the Plumber» και η Επαφή με την Πραγματικότητα
Η «Hannah the Plumber», όπως έγινε γνωστή, λέει πως η δουλειά της ως τεχνήτρια την έφερνε συχνά μέσα στα σπίτια των απλών ανθρώπων, κάτι που της έδωσε ισχυρή αίσθηση της καθημερινότητας των ψηφοφόρων. Η εκστρατεία της, σύμφωνα και με τα πολιτικά προτάγματα των Πρασίνων, επικεντρώθηκε στο υψηλό κόστος ζωής, στη φορολόγηση του πλούτου και στην ενίσχυση των δημόσιων υπηρεσιών. Επέκρινε επίσης τους Εργατικούς για τη στάση τους στον πόλεμο της Γάζας, περιγράφοντας τους Πράσινους ένα κόμμα με «περήφανη ιστορική στάση» στο πλευρό των Παλαιστινίων.
Το να έχουν έναν επιπλέον βουλευτή σε ένα κοινοβούλιο 650 αντιπροσώπων μπορεί εν πρώτοις να μη φαίνεται ενθαρρυντικό, αλλά η για πρώτη φορά νίκη τους στις ενδιάμεσες εκλογές έγινε με ποσοστό-ρεκόρ για το κόμμα τους. Στοχεύοντας στην παραμελημένη εργατική τάξη που συνήθως θεωρείται η βάση του Reform, αναδύονται ως αξιόπιστη εναλλακτική λύση έναντι των Εργατικών, κατακτώντας την αριστερή πλευρά της βρετανικής πολιτικής.
Τρία Απλά Ερωτήματα
Ο Zack Polanski υποστηρίζει πως για τη συντριπτική πλειονότητα των πολιτών του Ηνωμένου Βασιλείου η εικόνα είναι ζοφερή. Με μισθούς στάσιμους από το 2008, με ανεργία που αυξάνεται και με μηδενική ανάπτυξη, παρότι η κυβέρνηση ακολουθεί μια πολιτική «ανάπτυξης με κάθε κόστος». Η οικονομική πολιτική των Πρασίνων, υποστηρίζει, θα βασιστεί σε «τρία πολύ απλά ερωτήματα: πώς θα κάνουμε τη ζωή πιο προσιτή; Πώς θα στηρίξουμε την ευαίσθητη πλειοψηφία έναντι της πλούσιας ελίτ; Και πώς θα προστατεύσουμε τον πλανήτη μας για τις επόμενες γενιές;».
«Πολλά από τα πράγματα που ζητώ –και για τα οποία τώρα οι άνθρωποι αισθάνονται επιτέλους αισιόδοξοι– συχνά παρουσιάζονται από τα δεξιά μέσα ενημέρωσης και τους αντιπάλους μου ως κάποιο είδος άγριων, ριζοσπαστικών ιδεών. Αλλά στην πραγματικότητα, τις έχουμε δει ξανά και ξανά, τόσο στη βρετανική κοινωνία όσο και σε όλο τον κόσμο, όταν λειτουργούσαν μέχρι να έρθει ο νεοφιλελευθερισμός», αναφέρει σε συνέντευξή του στους New York Times.
Στην ερώτηση κατά πόσο οι Πράσινοι έχουν υποβαθμίσει την περιβαλλοντική τους ατζέντα, θα απαντήσει πως «η κλιματική κρίση θα έπρεπε να είναι η νούμερο ένα προτεραιότητα για όλους, αλλά ότι δεν μπορείς να την αντιμετωπίσεις χωρίς να αντιμετωπίσεις και την κρίση του κόστους ζωής και την κρίση της ανισότητας. «Οι ρυπαντές που καταστρέφουν το περιβάλλον μας είναι οι ίδιοι που, ταυτόχρονα, αποσπούν πλούτο από την οικονομία για να γεμίζουν τις δικές τους τσέπες».
Αναφέρει ως παράδειγμα το Ιράν, που χαρακτηρίζει «πόλεμο επιλογής», συνδέοντάς το με τη μεγαλύτερη στρατηγική ευαλωτότητα της χώρας αυτή τη στιγμή, την εξάρτησή της από τα ορυκτά καύσιμα. Μια πρόσφατη έκθεση από την Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή έδειξε ότι η μετάβαση στο μηδενικό ισοζύγιο εκπομπών έως το 2050 θα κόστιζε στη Βρετανία λιγότερο από ένα και μόνο πετρελαϊκό σοκ. «Νομίζω ότι είναι σημαντικό να συνδέσουμε όλα αυτά τα στοιχεία – το περιβάλλον, τον διεθνισμό και την ειρήνη».
«Ας Κάνουμε την Ελπίδα Ξανά Φυσιολογική»
Ο Zack Polanski, χαρακτηρίζεται από τα βρετανικά μέσα ενημέρωσης χαρισματικός και γνώστης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Χαμογελαστός και αισιόδοξος, έχει θέσει ως κεντρικό του μήνυμα το «Ας κάνουμε την ελπίδα ξανά φυσιολογική».
Ίσως όλη αυτή η δημοφιλία να αποδειχθεί στην κάλπη απατηλή. Το Reform UK του Nigel Farage εξακολουθεί να προηγείται στις δημοσκοπήσεις. Οι Εργατικοί ενδέχεται να αλλάξουν πορεία και να αντικαταστήσουν τον Keir Starmer από την ηγεσία, κάτι που θα μπορούσε να αναζωογονήσει την προοπτική τους. Και αν γίνονταν εκλογές σήμερα, σύμφωνα με αναλύσεις, οι Πράσινοι ίσως κέρδιζαν περίπου 56 έδρες – τεράστια άνοδος σε σχέση με τη σημερινή τους θέση, αλλά όχι ακριβώς κυρίαρχη παρουσία στο κοινοβούλιο.
Το ενδιαφέρον με την άνοδο των Πρασίνων ίσως να είναι μια διαφορετική αποτύπωση έναντι του αφηγήματος περί δεξιάς στροφής των νέων ψηφοφόρων στις πλούσιες χώρες του κόσμου – ένα αφήγημα που αποδυναμώνεται και από την εμφανή εξασθένηση του λεγόμενου «vibe shift» στις ΗΠΑ και την απομάκρυνση των περιστασιακών ψηφοφόρων του Trump.
Πάντως, ο ίδιος υποστηρίζει πως δεν «πρέπει να υποτιμηθεί η απειλή του Reform UK». «Ο Nigel Farage θα ήταν ξεκάθαρα καταστροφή για αυτή τη χώρα σε τόσους πολλούς διαφορετικούς τομείς και μετρήσεις. Αλλά αυτό που βλέπουμε, νομίζω, είναι ότι η κατάρρευση του Εργατικού Κόμματος και η άνοδος του Κόμματος των Πρασίνων σημαίνει πως, κατά κάποιον τρόπο, η πολιτική μας ίσως επιστρέφει σε ένα δικομματικό σύστημα. Απλώς, αυτό μετατρέπεται σε μια αντιπαράθεση μεταξύ του Reform UK και των Πρασίνων».
Το Reform UK απευθύνεται σε μεγαλύτερης ηλικίας, εργατικής τάξης, σχετικά λιγότερο μορφωμένους ψηφοφόρους που τείνουν προς τον εθνικισμό. Αντίθετα, οι Πράσινοι προσελκύουν ένα σχετικά μεσοαστικό εκλογικό σώμα, που είναι νεότερο, πιο μορφωμένο και πιο κοσμοπολίτικο στην ταυτότητά του. Δύο «αντισυστημικά» κόμματα, που ιδεολογικά, ωστόσο, εκπροσωπούν τα δύο άκρα του πολιτικού φάσματος. Δύο κόμματα, δύο κοινωνικά μπλοκ που θα ορίσουν διαφορετικά το μέλλον της πολιτικής βρετανικής –και όχι μόνο– σκηνής.
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ:
