Η βία δεν αφήνει πάντα ορατά σημάδια. Μπορεί να εκδηλώνεται μέσα από τον έλεγχο, την παρακολούθηση, ακόμη και συμπεριφορές που έχουμε μάθει να θεωρούμε φυσιολογικές. Με αφορμή τη 10η εκδήλωση του #dontacceptit Dialogues, η Ιλιάδα Ευαγγελία Κοθρά μιλά στην αθηΝΕΑ για τις λιγότερο αναγνωρίσιμες μορφές κακοποίησης, αλλά και τη σιωπή που τις συντηρεί.
Πριν από μερικά χρόνια, η Fine Acts, μια διεθνής μη κερδοσκοπική οργάνωση με έδρα τη Βουλγαρία που χρησιμοποιεί την τέχνη για να αναδείξει κοινωνικά ζητήματα, νοίκιασε ένα διαμέρισμα σε πολυκατοικία της Σόφιας. Στο εσωτερικό του τοποθέτησε μόνο μία ντραμς. Περασμένα μεσάνυχτα, οι μπαγκέτες πήραν φωτιά. Ο ντράμερ ξεσήκωσε τον κόσμο. Μέσα σε ελάχιστα λεπτά, οι γείτονες χτυπούσαν έξαλλοι το κουδούνι, απαιτώντας ησυχία. Ο ύπνος τους είχε διαταραχθεί. Απαράδεκτο!
Έναν χρόνο νωρίτερα, στην ίδια πολυκατοικία, σε ένα άλλο διαμέρισμα, όλα γίνονταν λαμπόγυαλο, ενώ μια γυναίκα ούρλιαζε από τα χτυπήματα που δεχόταν από τον σύντροφό της. Κανείς δεν χτύπησε το κουδούνι. Κανείς δεν διαμαρτυρήθηκε για τις κραυγές, τον ήχο των χτυπημάτων, τα γυαλικά που γίνονταν θρύψαλα. Γιατί άραγε; Από φόβο; Από αμηχανία; Από αδιαφορία; Επειδή δεν συνέβαινε στο δικό τους σπίτι;
Η ενδοοικογενειακή και η έμφυλη διαδικτυακή βία είναι βαθιές κοινωνικές πληγές. Μιλάμε γι’ αυτές όλο και περισσότερο, όλο και πιο δυνατά, όλο και πιο συχνά. Κι όμως, οι πληγές δεν κλείνουν. Βαθαίνουν, επεκτείνονται, αποκαρδιώνουν, εξοργίζουν, κουράζουν. Κι όσο κι αν, γράφοντας ξανά γι’ αυτό το θέμα, αισθάνομαι σαν τον ποντικό που τρέχει ασταμάτητα στη ρόδα του κλουβιού του, εξακολουθώ να πιστεύω ότι το πιο αποτελεσματικό που μπορούμε να κάνουμε είναι να συνεχίσουμε να μιλάμε. Και, κυρίως, να δηλώνουμε την παρουσία μας την κρίσιμη στιγμή.
Γιατί, όπως είπε μια γυναίκα που είχε επιζήσει από ενδοοικογενειακή βία και συμμετείχε στο κοινωνικό πρότζεκτ «BEAT.», το οποίο πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με τη Fine Acts: «Μερικές φορές το μόνο πράγμα που θέλεις να ακούσεις ενώ σε χτυπάει είναι το κουδούνι».
Με αφορμή τη 10η εκδήλωση της πρωτοβουλίας #dontacceptit Dialogues, που πραγματοποιείται το Σάββατο 14 Νοεμβρίου 2026 στο Mosaic Room της Θεσσαλονίκης, με θέμα «Ενδοοικογενειακή και Ψηφιακή Βία: Αναγνωρίζοντας τις Νέες Μορφές Κακοποίησης», μιλήσαμε με την Ιλιάδα Ευαγγελία Κοθρά, σύμβουλο επιχειρήσεων και συγγραφέα, η οποία το 2018 δημιούργησε την καμπάνια #Dontacceptit για την ευαισθητοποίηση γύρω από την ενδοοικογενειακή βία.
Ποιες μορφές βίας εξακολουθούμε να μην αναγνωρίζουμε ως κακοποίηση; Ποιες συμπεριφορές έχουμε κανονικοποιήσει σε τέτοιο βαθμό, ώστε να μην αντιλαμβανόμαστε την επικινδυνότητά τους;
Δυστυχώς είναι πολλές. Και δυσδιάκριτες. Η βασικότερη όμως μορφή κακοποίησης που δεν αναγνωρίζουμε ακόμα είναι ο ψηφιακός έλεγχος. Λίγο-πολύ μιλάμε (ευτυχώς) συνεχώς και ανοιχτά για όλες τις μορφές, αλλά η μορφή που αφορά το διαδίκτυο δεν έχει συζητηθεί αρκετά. Είναι ένα φαινόμενο που απασχολεί όλο και περισσότερο τη διεθνή επιστημονική κοινότητα, καθώς η τεχνολογία έχει δημιουργήσει νέους τρόπους άσκησης ελέγχου, εκφοβισμού, παρακολούθησης και κακοποίησης των γυναικών.
Το διαδίκτυο έχει γεννήσει νέες μορφές βίας ή απλώς έχει κάνει την ήδη υπάρχουσα πιο εύκολη, πιο επίμονη και πιο δύσκολο να αποφευχθεί;
Η digital κακοποίηση έχει την ίδια βαρύτητα με τις υπόλοιπες μορφές. Μια κοπέλα μπορεί να νιώσει κολακευμένη αν ο σύντροφός της της ζητήσει να διαγράψει συγκεκριμένους ανθρώπους από τα κοινωνικά της δίκτυα. Να θεωρήσει την απαίτηση αυτή σαν μια μορφή ζήλειας, ενώ στην ουσία είναι μια συμπεριφορά απολύτως ελεγκτική.
Ένας σύντροφος μπορεί να ζητήσει τους κωδικούς του κινητού της φίλης του για να ελέγχει τα social media της. Να φτιάξει ψεύτικους λογαριασμούς στο δικό της όνομα. Να τη βομβαρδίζει με ατελείωτα μηνύματα αν εκείνη ζητήσει να διακόψουν τη σχέση τους. Να της ζητά να του στέλνει φωτογραφίες που θα αποδεικνύουν πως βρίσκεται στο σημείο που του έχει πει ότι θα βρίσκεται. Είναι μια μορφή βίας όμως που δεν δείχνει πάντα τις επόμενες κινήσεις ενός δράστη. Είμαστε ως κοινωνία εθισμένοι στο διαδίκτυο, οπότε κάποιες συμπεριφορές θεωρούνται, θα έλεγα, αναμενόμενες.
Έτσι φτάνουμε στο σημείο να ενσωματώνεται η ψηφιακή κακοποίηση στην καθημερινότητα ενός ζευγαριού και να παρουσιάζεται ως φυσιολογική συμπεριφορά. Και εδώ εντοπίζεται μια σημαντική διάσταση της έμφυλης βίας: η μετατροπή της αγάπης σε μηχανισμό επιτήρησης και της οικειότητας σε εργαλείο εξουσίας.
Η τεχνητή νοημοσύνη επιτρέπει πλέον τη δημιουργία πειστικών πλαστών εικόνων και βίντεο, ακόμη και σεξουαλικού περιεχομένου. Βρισκόμαστε μπροστά σε μια νέα, ακόμη πιο δύσκολα ελέγξιμη μορφή κακοποίησης;
Ακριβώς. Και είναι εξαιρετικά δύσκολο, αν και όχι ανέφικτο, να αποφευχθεί. Είμαι σίγουρη ότι θα δημιουργηθούν περισσότεροι μηχανισμοί για να αποτρέπουμε παρόμοια περιστατικά και να προστατευόμαστε. Το βασικό βέβαια είναι να υπάρχει η σωστή ενημέρωση, ειδικά σύγχρονης αισθητικής και αντίληψης καμπάνιες μέσω κοινωνικών δικτύων. Καμπάνιες που θα μιλούν τη σωστή γλώσσα λαμβάνοντας υπόψη το κοινό στο οποίο απευθύνονται.
Σε ποιον βαθμό συμμετέχουν και οι ίδιες οι γυναίκες, συχνά ασυνείδητα, στην αναπαραγωγή στερεοτύπων που συντηρούν τη βία εναντίον τους; Πώς μπορούμε να μιλήσουμε γι’ αυτό χωρίς να μεταθέτουμε την ευθύνη από τον θύτη στο θύμα;
Χωρίς να το γνωρίζουμε, συχνά και εμείς οι ίδιες αναπαράγουμε αυτά τα στερεότυπα με τα οποία μας μεγάλωσαν. Δεν γίνεται φυσικά ηθελημένα, αλλά μια ματιά σε σχόλια αναρτήσεων δείχνει το βαθύτερο πρόβλημα αυτής της κοινωνίας. Έχω δυστυχώς συνομιλήσει ακόμα και με γυναίκες νομικούς που ρίχνουν ευθύνες στις γυναίκες που έπεσαν θύματα γυναικοκτονίας.
Το πιο ακραίο που μου συνέβη ήταν πρόσφατα, όταν έγινα μάρτυρας μιας συζήτησης μεταξύ οδηγού ταξί που φορούσε βραχιολάκι λόγω ενδοοικογενειακής βίας και δικηγόρου η οποία τον κατανοούσε απολύτως, υποστηρίζοντας πως ακόμα και αυτές που πατούν το panic button το κάνουν για φτηνό εντυπωσιασμό.
Δεν μπορεί να γίνει κάτι σε γυναίκες που έχουν ανατραφεί έτσι, αλλά σίγουρα μπορούμε να αναθρέψουμε αλλιώς τα σημερινά παιδιά. Κορίτσια και αγόρια.
Το αφήγημα επίσης είναι διαφορετικό αν το θύμα είναι μια κοπέλα με πτυχίο, καλή δουλειά και όμορφη εμφανισιακά από μια γυναίκα που μπορεί να εργαζόταν ως ιερόδουλος ή καθαρίστρια. Τα μέσα θα αναπαράγουν περισσότερες λεπτομέρειες για το πρώτο θύμα. Νιώθουμε έντονη συγκίνηση για την πρώτη γυναίκα και μια γενικευμένη συμπάθεια για τη δεύτερη. Μέχρι εκεί.
Η δημόσια συζήτηση για την έμφυλη και την ενδοοικογενειακή βία εστιάζει κυρίως στις γυναίκες, στα παιδιά και στα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα. Μήπως, όμως, αφήνει στη σκιά τη βία που υφίστανται οι άνδρες; Πόσο ολοκληρωμένη είναι η εικόνα που έχουμε;
Είναι ένα θέμα που δεν αγγίζουμε συχνά. Οι άνδρες είναι δυνατοί, άρα μπορεί να είναι μόνο κακοποιητές και ποτέ θύματα βίας. Μας έχει αναφερθεί περιστατικό αντίστοιχο. Στο εξωτερικό, συγκεκριμένος οργανισμός με τον οποίο έχουμε στο παρελθόν συνεργαστεί κάνει καμπάνιες για το θέμα. Δεν είμαι σίγουρη αν κάτι τέτοιο θα μπορούσε να γίνει κι εδώ. Νομίζω ότι θα έρθει η στιγμή που θα μιλήσουμε ανοιχτά για το θέμα.
Γιατί η ενδοοικογενειακή και η διαδικτυακή βία μας συγκλονίζουν όταν συνδέονται με συγκεκριμένο περιστατικό, αλλά δεν μας απασχολούν με την ίδια ένταση ως δομικό πρόβλημα της κοινωνίας;
Δεν ακουμπάμε εύκολα γυναικοκτονίες που αφορούν, για παράδειγμα, μεμονωμένες ομάδες γυναικών, όπως οι μετανάστριες. Και αυτό δεν συμβαίνει μόνο στην Ελλάδα. Σε θύματα γυναικοκτονιών που τυχαίνει να είναι έγχρωμες ή Λατίνες, οι αναφορές είναι σαφώς λιγότερες. Σαν να είναι αόρατες αυτές οι γυναίκες. Σαν να πληρώνουν το τίμημα της καταγωγής τους κατά κάποιο νοσηρό τρόπο. Θυμάμαι μια κοπέλα στη Δάφνη που δολοφονήθηκε κοντά στο Δεκαπενταύγουστο από τον σύζυγό της. Λόγω της περιόδου των διακοπών, τα κοινωνικά δίκτυα εστίαζαν σε ταξίδια, θάλασσες και ινσταγκραμικά ξενοδοχεία και όχι στο συγκεκριμένο έγκλημα. Δεν ασχοληθήκαμε και πολύ, το όνομά της βγήκε εβδομάδες μετά.
Ακόμα και εγώ δεν ξέρω να σας πω πώς την έλεγαν. Και ήταν μια πραγματικά φρικτή γυναικοκτονία. Έχουμε συχνά επιλεκτική μνήμη και, δυστυχώς, δεν είναι λίγοι εκείνοι που θεωρούν πως αυτές οι γυναίκες «τα ήθελαν και τα έπαθαν», ακριβώς επειδή μπορεί να προέρχονται από άλλα κοινωνικά περιβάλλοντα.
Το αφήγημα επίσης είναι διαφορετικό αν το θύμα είναι μια κοπέλα με πτυχίο, καλή δουλειά και όμορφη εμφανισιακά από μια γυναίκα που μπορεί να εργαζόταν ως ιερόδουλος ή καθαρίστρια. Τα μέσα θα αναπαράγουν περισσότερες λεπτομέρειες για το πρώτο θύμα. Νιώθουμε έντονη συγκίνηση για την πρώτη γυναίκα και μια γενικευμένη συμπάθεια για τη δεύτερη. Μέχρι εκεί. Και εκεί, όπως σωστά αναφέρετε, βλέπουμε και το δομικό πρόβλημα της κοινωνίας.
Το μότο του #dontacceptit Dialogues είναι «Ένας διάλογος που δεν πρέπει να σταματήσει». Μήπως, όμως, αυτός ο διάλογος έχει αρχίσει να κουράζει; Φτάνετε σε ανθρώπους που έχουν πραγματικά ανάγκη να ακούσουν ή κυρίως σε όσους είναι ήδη ευαισθητοποιημένοι; Ποιο είναι το προφίλ του κοινού σας;
Είναι μια ερώτηση που κάνω συχνά στον εαυτό μου. Αξίζει να συνεχίσουμε τον διάλογο στις πόλεις της χώρας; Μένει κάτι τελικά; Τελικά, ναι, μένει. Και αυτό το διαπιστώνω με τα ίδια μου τα μάτια κάθε φορά που κάνουμε μια εκδήλωση. Το προφίλ είναι γυναίκες που έρχονται να ενηρωθούν από κοντά.
Να μιλήσουν με νομικούς, ψυχολόγους, γιατρούς, στελέχη της Αστυνομίας. Αλλά έρχονται και αρκετοί άνδρες. Προσφατα σε κάποια εκδήλωση ήμουν καλεσμένη ως ομιλήτρια. Στο τέλος ήταν οι άνδρες που ήρθαν και εξέφρασαν τον έντονο προβληματισμό τους. Σε κάθε περίπτωση, κρατώ τα θετικά κάθε δράσης και αυτό μας κάνει να συνεχίζουμε.
Η ενημέρωση είναι αναμφισβήτητα απαραίτητη. Έπειτα, όμως, από τόσες εκστρατείες, συζητήσεις και δημόσιες καταγγελίες, πιστεύετε πραγματικά ότι κάτι αλλάζει; Ποιο χειροπιαστό αποτέλεσμα σας κάνει να το πιστεύετε;
Είμαι αισιόδοξη καθώς βλέπω να αλλάζουν πολλά. Σας υπενθυμίζω μόνο πως υπήρχε μια εποχή όπου στην πρώτη σελίδα των εφημερίδων πολλές γυναικοκτονίες είχαν σαν άλλοθι τη «σατανική ομορφιά του θύματος», ομορφιά που όπλισε το χέρι του παθιασμένου δράστη. Το διαδίκτυο έχει φυσικά και τη θετική του πλευρά.
Πολλοί μάς ρωτούν αν η καραντίνες και η Covid-19 έφερε αύξηση στα νούμερα της βίας. Προσωπικά, θεωρώ πως πάντα είχαμε πολλά περιστατικά, αλλά δεν ήταν ορατά και κανείς δεν μιλούσε για αυτά. Αυτό όμως που πρέπει να αλλάξει είναι η ενσυναίσθηση του κόσμου. Να μη θεωρούμε πως δεν πρέπει να ανακατευτούμε αν ακούσουμε κάτι στο διπλανό σπίτι. Αυτό το κλισέ πως η γειτονιά ήξερε αλλά δεν έκανε τίποτα ουσιαστικό πρέπει να σταματήσει.
Στη Βουλγαρία, ένας οργανισμός με τον οποίο συνεργαστήκαμε με επιτυχία έκανε ένα συγκλονιστικό πείραμα. Εγκατέστησε ντραμς σε ένα άδειο σπίτι κι έβαλε έναν ντράμερ να τα χρησιμοποιεί στις 2 τα ξημερώματα. Εκνευρισμένοι οι ένοικοι που παραβιάστηκε ο ύπνος τους ανέβηκαν στο άδειο διαμέρισμα σε λίγα λεπτά και απαίτησαν ησυχία.
Στο ίδιο διαμέρισμα, έναν χρόνο πριν, μια κοπέλα είχε δολοφονηθεί την ίδια ώρα βάναυσα από τον φίλο της. Επί μία ώρα, τη χτυπούσε σπάζοντας με ένταση ό,τι έβρισκε μπροστά του, αλλά κανείς από τους ενοίκους δεν ανέβηκε να διαμαρτυρηθεί για τους συγκεκριμένους θορύβους. Είναι λοιπόν και θέμα της δικής μας συμπεριφοράς.
Από τις ιστορίες που έχετε ακούσει όλα αυτά τα χρόνια, ποια σας έχει συγκλονίσει περισσότερο; Υπήρξε κάποια που άλλαξε ακόμη και τον δικό σας τρόπο να αντιλαμβάνεστε τη βία, και την οποία μπορείτε να μοιραστείτε χωρίς να εκτεθούν προσωπικά στοιχεία των εμπλεκομένων;
Είναι πολλές. Οι πιο χαρακτηριστικές είναι από τη φίλη επιχειρηματία που μου άφησε προσωπικό μήνυμα πως ήταν κρυμμένη με τον γιο της στην κρεβατοκάμαρα επειδή ο σύζυγος και πατέρας του παιδιού τους κυνηγούσε κρατώντας ένα μεγάλο ψαλίδι. Από την υπέροχη κυρία από την Αλβανία, που έμεινε έγκυος και για έναν χρόνο ο σύζυγος την κλοτσούσε στην κοιλιά. Κυρία που πήρε διαζύγιο με το που γεννήθηκε η κορούλα της και βρήκε τη δύναμη να ξεκινήσει από την αρχή.
Όλες αυτές οι γυναίκες μου έχουν αλλάξει τη ζωή. Μέσα από τον πόνο, τη δυναμη και τη διαδρομή τους. Μιλάμε συχνά για επιχειρηματικά success stories. Το μεγαλύτερο όμως success story μπορεί να είναι και αυτό της γυναίκας που δεν επέτρεψε σε μια τοξική ιστορία να καθορίσει την ταυτότητά της, τον ψυχισμό της και τα επόμενά της βήματα.
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ και στο μηνιαίο newsletter No Man’s Land – στο οποίο μπορείτε να κάνετε την εγγραφή σας εδώ.
Μαριανέλλα Κλώκα: «Η Αντιμετώπιση της Φτώχειας Απαιτεί Δομικές Αλλαγές»
