Μια χαλασμένη πλατφόρμα, μια εμβληματική σκάλα και ένα ευρωπαϊκό βραβείο. Ποια πόλη βλέπει την προσβασιμότητα ως σύστημα − και ποια ως αποσπασματικές χειρονομίες;
Έως το τέλος Φεβρουαρίου, η ψηφιακή εφαρμογή MyStreet αναβαθμίζεται σημαντικά ενσωματώνοντας τέσσερα νέα γεωχωρικά επίπεδα δεδομένων, εστιάζοντας στην προσβασιμότητα και την ασφάλεια των πολιτών. Θα προστεθούν πλέον υποδομές ΑμεΑ (ράμπες, διαβάσεις και είσοδοι), ειδικές θέσεις στάθμευσης, καθώς και το Εθνικό Μητρώο Απινιδωτών, προσφέροντας στους χρήστες άμεση πληροφόρηση για κρίσιμα σημεία στην πόλη τους.
Η πλατφόρμα επιτρέπει στους πολίτες να υποβάλλουν επώνυμες, γεωεντοπισμένες αναφορές για αυθαιρεσίες σε κοινόχρηστους χώρους και ενισχύει τον ρόλο της ως διαύλου επικοινωνίας με τους δήμους, δίνοντας τη δυνατότητα παρακολούθησης της εξέλιξης κάθε αιτήματος.
Καθώς το MyStreet επιχειρεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούμε με το αστικό μας περιβάλλον στην Ελλάδα, έχει ενδιαφέρον να δούμε τι συμβαίνει και «εκεί έξω». Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα ολοκληρωμένης αστικής διαχείρισης έρχεται από τη Σαραγόσα, η οποία υιοθέτησε ένα πρόγραμμα από το οποίο μπορούμε να μάθουμε πολλά.
Μια Σκάλα Αρκεί…
Η Αναστασία Αστερίου εξελέγη στις αυτοδιοικητικές εκλογές του 2023 σύμβουλος στο Ε’ Διαμέρισμα του Δήμου Θεσσαλονίκης με 371 σταυρούς. Οι συνεδριάσεις της κοινότητας πραγματοποιούνται στη Βίλλα Μορντώχ, μία ιστορική έπαυλη της πόλης, κύριο χαρακτηριστικό της οποίας είναι η εμβληματική σκάλα που σηματοδοτεί την είσοδο.
Η Αναστασία συμμετέχει στις συνεδριάσεις της κοινότητας ανελλιπώς, αλλά πριν λίγο καιρό ένας δημοτικός υπάλληλος την ενημέρωσε πως η ειδική πλατφόρμα για τα αμαξίδια, η οποία τοποθετήθηκε στο κτίριο πριν από οκτώ μήνες, δεν λειτουργεί και η αντικατάστασή της θα καθυστερήσει, καθώς ο Δήμος αναζητεί χορηγό.
Για όσο καιρό θα χρειαζόταν αυτή η διαδικασία για να ολοκληρωθεί, η Αναστασία δεν θα μπορούσε να συμμετέχει στις συνεδριάσεις της κοινότητας, στις οποίες οι συμπολίτες της την επέλεξαν ανάμεσα σε εκατοντάδες για να συμμετέχει, επειδή η Αναστασία κινείται αποκλειστικά με αμαξίδιο.
Λόγω της ιδιότητάς της ως κοινοτικής συμβούλου, το θέμα έφτασε άμεσα στο δημοτικό συμβούλιο και ο αρμόδιος αντιδήμαρχος φρόντισε να επιδιορθωθεί η ζημιά άμεσα. Τι θα γινόταν όμως αν η Αναστασία δεν μπορούσε να επικοινωνήσει άμεσα με τον αρμόδιο αντιδήμαρχο;
Η Σαραγόσα δεν αντιμετώπισε την προσβασιμότητα ως ζήτημα μεμονωμένων τεχνικών παρεμβάσεων −τοποθετώντας ράμπες, ανελκυστήρες ή ειδικές σημάνσεις−, αλλά ως μια συνθήκη που διατρέχει τη συνολική λειτουργία της πόλης.
Αξίζει να αναφερθεί ότι ανάμεσα στις ελληνικές πόλεις έχουν τιμηθεί με ειδική μνεία από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Φόρουμ Ατόμων με Αναπηρία για την πρωτοπορία στην προσβασιμότητα είναι η Κομοτηνή το 2021 και τα Χανιά το 2020.
Ένα Άλλο Μοντέλο
Στις αρχές του Δεκεμβρίου είχα διαβάσει ότι η Σαραγόσα κέρδισε το Βραβείο Προσβάσιμης Πόλης 2026 για την πρωτοπορία στην προσβασιμότητα για τα άτομα με αναπηρία. Το βραβείο αυτό απονέμεται από το 2010 κάθε χρόνο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Φόρουμ Ατόμων με Αναπηρία, για να επιβραβεύσει τις πόλεις της ΕΕ που δίνουν προτεραιότητα στην προσβασιμότητα για τα άτομα με αναπηρία και αναγνωρίζει πόλεις που κάνουν ουσιαστικές αλλαγές σε δημόσιους χώρους, μεταφορές, υπηρεσίες και τεχνολογίες ώστε να εξαλείψουν φυσικά και ψηφιακά «εμπόδια» στην καθημερινή ζωή. Αξίζει να αναφερθεί ότι ανάμεσα στις ελληνικές πόλεις έχουν τιμηθεί με ειδική μνεία για τον ίδιο λόγο η Κομοτηνή το 2021 και τα Χανιά το 2020.
Αναζητώντας περισσότερες πληροφορίες για τις πρακτικές που εφάρμοσε η Σαραγόσα, διάβασα ότι η πόλη δεν αντιμετώπισε την προσβασιμότητα ως ζήτημα μεμονωμένων τεχνικών παρεμβάσεων −τοποθετώντας ράμπες, ανελκυστήρες ή ειδικές σημάνσεις−, αλλά ως μια συνθήκη που διατρέχει τη συνολική λειτουργία της πόλης.
Η προσβασιμότητα, δηλαδή, ενσωματώθηκε εξαρχής στον σχεδιασμό των δημόσιων μεταφορών και των διαδρομών, ώστε οι μετακινήσεις να είναι συνεχείς και χωρίς «σπασίματα», αλλά και στη διαμόρφωση των δημόσιων χώρων, των πολιτιστικών υποδομών και των δημοτικών κτιρίων.
Παράλληλα, επεκτάθηκε στην πολιτική στέγασης, με προγράμματα που στηρίζουν την ανεξάρτητη διαβίωση ατόμων με αναπηρία, καθώς και στον ψηφιακό και διοικητικό τομέα, μέσω προσβάσιμων ιστοσελίδων, εφαρμογών και διαδικασιών που επιτρέπουν την ισότιμη πρόσβαση στις δημόσιες υπηρεσίες. Η Σαραγόσα, δηλαδή, δεν αντιμετώπισε την αναπηρία ως «ειδική περίπτωση», αλλά ως παράμετρο που αφορά το σύνολο των πολιτικών της πόλης και την καθημερινή εμπειρία όλων των κατοίκων.
Σε πόσες ελληνικές πόλεις, αλήθεια, μπορεί ένα ανάπηρο άτομο να μετακινηθεί μόνο του, να φτάσει από το σπίτι του μέχρι τη στάση του λεωφορείου και να επιβιβαστεί σε αυτό χωρίς τη βοήθεια κάποιου μάχιμου φροντιστή;
Οι πόλεις δεν πρέπει να σχεδιάζονται για το ιδανικό μοντέλο του αρτιμελούς, υγιούς ανθρώπου. Το μοντέλο αυτό αποτελεί την εξαίρεση: εκεί που το «μοντέλο» βλέπει μία ωραία σκάλα, κάποιος άλλος βλέπει ένα εμπόδιο.
Από τη Ράμπα στη Στρατηγική
Πίσω στη Θεσσαλονίκη. Τις ημέρες που η Αναστασία προσπαθούσε να λύσει το θεμελιώδες πρόβλημα της χαλασμένης υποδομής που δεν της επέτρεπε να συμμετέχει στις υποχρεώσεις της ως εκλεγμένη, είδα πως στις στάσεις λεωφορείων της πόλης τοποθετούνταν κάποιες πολύ όμορφες πινακίδες που περιλάμβαναν πληροφορίες σε γραφή Braille, ώστε να μπορούν να τις «διαβάσουν» τυφλά άτομα.
Όσο κι αν θα ήθελα να επικροτήσω αυτήν τη χειρονομία, ένιωσα πως είναι έκφραση μιας προσχηματικής ευαισθησίας − και αυτό βεβαίως δεν αφορά μόνο τον Δήμο Θεσσαλονίκης αλλά τις περισσότερες ελληνικές πόλεις. Σε πόσες από αυτές, αλήθεια, μπορεί ένα ανάπηρο άτομο να μετακινηθεί μόνο του, να φτάσει από το σπίτι του μέχρι τη στάση του λεωφορείου και να επιβιβαστεί σε αυτό χωρίς τη βοήθεια κάποιου μάχιμου φροντιστή;
«Σύμφωνα με νόμο του 2021 (Ν. 4819/2021) όλοι οι δήμοι της χώρας υποχρεούνται να καταθέσουν Σχέδιο Αστικής Προσβασιμότητας (ΣΑΠ), δηλαδή στρατηγικό σχέδιο των απαιτούμενων διαμορφώσεων, επεμβάσεων και κατασκευών για την εξασφάλιση της προσβασιμότητας εντός των διοικητικών ορίων του Δήμου, διαδικασία που έπειτα από αρκετές παρατάσεις, ολοκληρώθηκε την 31η Δεκεμβρίου 2025».
Επιστρέφω νοερά στις ελληνικές πόλεις που έχω βρεθεί πρόσφατα και προσπαθώ να αξιολογήσω τι θα πρωτοέβαζα σε αυτό το σχέδιο. Αντανακλαστικά σκέφτομαι τις πινακίδες Braille στις στάσεις του ΟΑΣΘ. Δεν ξέρω αν θα εξυπηρετήσουν τον σκοπό για τον οποίο τοποθετήθηκαν, να τις πιάσει δηλαδή κάποιος για να πάρει πληροφορίες σχετικά με τη στάση στην οποία βρίσκεται, ίσως όμως έτσι όπως έχουν τοποθετηθεί λειτουργήσουν σαν υπενθύμιση πως οι πόλεις δεν πρέπει να σχεδιάζονται για το ιδανικό μοντέλο του αρτιμελούς, υγιούς ανθρώπου.
Το μοντέλο αυτό αποτελεί την εξαίρεση: εκεί που το «μοντέλο» βλέπει μία ωραία σκάλα, κάποιος άλλος βλέπει ένα εμπόδιο στο να συμμετέχει και εκεί που το «μοντέλο» βλέπει μία τέλεια θέση σύντομης στάσης για το αυτοκίνητό του, κάποιος άλλος θα δει μία κλεισμένη ράμπα.
Και, τελικά, οι πόλεις που όλα αυτά τα ξεχνούν — ή προτιμούν να μην τα βλέπουν — αποκλείουν.
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ:
Μια Λεμονιά Ανθίζει στη Γειτονιά
