Ημέρα της Γυναίκας | Δράση και Αντίδραση

Παρακολουθώ κι εγώ –όπως και πολλοί και πολλές από εμάς– με τρόμο την εκκωφαντική οπισθοδρόμηση που συμβαίνει τους τελευταίους μήνες σε ζητήματα συμπερίληψης στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Με αφορμή τη σημερινή Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας, θα μοιραστώ κάποιες σκέψεις για το τι κρατώ από αυτήν.

Τα τελευταία χρόνια, θέματα όπως η γυναικεία ενδυνάμωση και η συμπερίληψη απέκτησαν πρωτόγνωρη βαρύτητα στη δημόσια σφαίρα. Από τις πολιτικές DEI μέχρι το κίνημα #MeToo, αλλά και μέσα από την επανεξέταση για το τι θεωρείται αποδεκτό στη συμπεριφορά και τη γλώσσα μας και τι όχι.

Ζητήματα που κάποτε θάβαμε κάτω από το χαλί –και που παραμένουν, δυστυχώς, επώδυνα επίκαιρα και στην ελληνική κοινωνία, όπως η ενδοοικογενειακή βία– άρχισαν να αποκτούν ορατότητα. Συστημικές αδικίες, από το μισθολογικό χάσμα μέχρι τις ανισότητες στην πρόσβαση στην υγεία, στον δανεισμό, αλλά και στην εκπροσώπηση σε θέσεις ευθύνης, έγιναν πιο μετρήσιμες, πιο εμφανείς και, σε κάποιες περιπτώσεις, άρχισαν σταδιακά να αντιμετωπίζονται.

Προς όφελος όλων μας. Γιατί, όποιος πιστεύει ότι οι συστημικές αδικίες είναι πρόβλημα μόνο για εκείνον που τις βιώνει, δεν έχει κατανοήσει τον βαθιά διαβρωτικό και αποσταθεροποιητικό χαρακτήρα τους – ανεξαρτήτως φύλου.

Πριν καλά-καλά προλάβουμε να αποτιμήσουμε την πρόοδο, όμως, ήρθε το backlash. Μια σαφής, αποφασιστική και συχνά βίαιη αντίδραση προς την αντίθετη κατεύθυνση.

Ακούσαμε ότι τα ζητήματα αυτά «παραπήραν χώρο». Ότι κάποιοι ζηλωτές υπερέβαλαν. Ότι ορισμένοι που διεκδικούσαν δικαιοσύνη απέκτησαν οι ίδιοι αυταρχικές συμπεριφορές. Ή ακόμα ότι οι εύλογες διεκδικήσεις εργαλειοποιήθηκαν από παίκτες με λιγότερο καθαρές προθέσεις.

Μπορώ να δω ψήγματα αλήθειας σε κάποια από αυτά τα επιχειρήματα – στον βαθμό που είναι καλοπροαίρετα και δεν αποτελούν κεκαλυμμένες προσπάθειες αναχαίτισης της κοινωνικής προόδου. Όμως, δεν συμμερίζομαι την άποψη ότι η «woke κουλτούρα» ήταν αυτή που έφερε στην εξουσία τον Donald Trump. Είναι εξαιρετικά σπάνιο ένα τόσο σύνθετο φαινόμενο να έχει μία και μόνο αιτία.

Και τι γίνεται τώρα; Η αισιόδοξη πλευρά μου –καθώς και ένας πρώην Αμερικανός πρόεδρος– λένε ότι μετά από κάθε «ζιγκ» έρχεται πάντα ένα «ζαγκ». Αυτό βιώνουμε τώρα – και είναι πιθανό τα πράγματα να αλλάξουν και πάλι. Δεν είναι τυχαίο ότι η προηγούμενη θητεία Trump λειτούργησε ως καταλύτης για μια σειρά από κινήματα συμπεριληπτικού χαρακτήρα.

Κάπως έτσι, μέσα από δράση και αντίδραση, αν κρατάμε το στόχο στον ορίζοντα σταθερό, η ανθρώπινη πρόοδος συνεχίζεται, σχηματίζοντας ένα trend που μας οδηγεί συλλογικά ψηλότερα – σε έναν κόσμο πιο δίκαιο, πιο ανοιχτό, πιο συμπεριληπτικό.

Αξίζει, όμως, καθώς προσπαθούμε «να γυρίσει ο ήλιος» και να αποκτήσουν πάλι τα σημαντικά αυτά ζητήματα τη θέση που τους αρμόζει, να αναλογιστούμε τι μπορεί να κάνουμε ακόμη καλύτερα την επόμενη φορά.

Για καιρό είχα γραμμένη στις σημειώσεις μου μια φράση που μου είχε κάνει εντύπωση: «Προσπαθώ να καταλάβω δεν σημαίνει δικαιολογώ».

Πιστεύω ότι, για να μετριαστεί την επόμενη φορά η ένταση της αντίδρασης, η δράση μας πρέπει να είναι πιο μελετημένη, πιο ζυγισμένη – η ίδια πιο συμπεριληπτική.

Τι εννοώ; Λιγότερο «δάχτυλο» και περισσότερη κατανόηση για όλα εκείνα τα βαθιά ριζωμένα στερεότυπα και συμπλέγματα που μας κρατούν όλους και όλες πίσω. Λιγότερα στρατόπεδα και περισσότερη προσπάθεια να βρούμε κοινό τόπο, ακόμα και με όσους διαφωνούμε. Λιγότερες φωνασκίες και περισσότερη ακρόαση.

Αυτό δεν σημαίνει ότι θα παλέψουμε λιγότερο ή ότι θα σταματήσουμε να διεκδικούμε αυτό που θεωρούμε δίκαιο. Ούτε ότι πρέπει να δικαιολογούμε τα αδικαιολόγητα ή να πιαστούμε όλοι χέρι-χέρι να τραγουδήσουμε «κουμπαγιά».

«Προσπαθώ να καταλάβω δεν σημαίνει δικαιολογώ». Να την πάλι αυτή η φράση.

Όμως, αν δεν καταλάβουμε, δεν έχουμε να πάμε πολύ μακριά.