Έπειτα από δύο μήνες αδιάκοπων sold out προβολών και αμέτρητου σχολιαστικού περιεχομένου, πήγα να δω την «Οδύσσεια» προσπαθώντας να αφήσω στην άκρη όσα είχαν ήδη ειπωθεί γι’ αυτήν. Έχοντας διαβάσει από τις κριτικές που την εξυμνούσαν μέχρι και αυτές που την κατακρεουργούσαν, ήμουν δεκτική σε σκέψεις και συναισθήματα οποιασδήποτε προέλευσης.
Περίπου στη μέση της ταινίας, έχοντας πλέον μιάμιση ώρα θέασης πίσω μου, άρχισα να αναρωτιέμαι πότε θα κάνει την εμφάνιση του κάποιο από όλα αυτά τα αρνητικά που φημολογείται πως χαρακτηρίζουν το συγκεκριμένο έργο. Ώσπου η ταινία ολοκληρώθηκε και η μόνη μου –σχεδόν– απορία ήταν: «Ποιος χλευάζει αυτό το αριστούργημα»;
Είκοσι επτά αιώνες πριν, ο Όμηρος άφησε μια παρακαταθήκη που παραμένει μέχρι και σήμερα παμφαής φάρος, ερμηνεύοντας το προσωπικό ταξίδι του καθενός από εμάς και περικλείοντας τις δυσκολίες, τις αγωνίες και όλες τις διαφοροποιήσεις του με τρόπο καθολικό. Τέρατα που συμβολίζουν τους πειρασμούς που ελλοχεύουν καθημερινά στο μυαλό μας, τα αθόρυβα αλλά επικίνδυνα μονοπάτια που ακολουθούμε και χάνουμε τον δρόμο προς τον εαυτό μας στην προσπάθεια να βρούμε ξανά την Ιθάκη μας. Και σε αυτή την επανάληψη, η οπτική του Nolan έρχεται να προσθέσει ένα διάφανο πέπλο μέσα από το οποίο εμφανίζεται –αυτές τις τρεις ώρες– μια επίπονη, αλλά αναπόφευκτη αλήθεια.
(…) o μόνος τρόπος να κατευνάσουμε την παλίρροια είναι να αφεθούμε σε αυτήν μέχρι να βρούμε την απάντηση σε κάποια στεριά.
Οι δύσκολοι στόχοι απαιτούν δύσκολες αποφάσεις κι αυτές συνήθως συνοδεύονται από ένα κόστος που δεν είχαμε υπολογίσει. Ο θρίαμβος που έρχεται ως απόρροια του Δούρειου Ίππου ακολουθείται από μια εσωτερική κατεδάφιση: από την απώλεια ενός μέρους του εαυτού σου, που θα θρηνείς για πάντα.
Ο Nolan απεικονίζει με απόλυτη δεξιοτεχνία την τραγικότητα του πολέμου. Ο νικητής βγαίνει από τον πόλεμο ζωντανός και με μια επιπλέον μερίδα γης, παίρνει όμως μαζί του και όλες τις ψυχές που άφησε πίσω, τα σώματα που εγκατέλειψε στο χώμα, παγωμένα και ανήμπορα, χωρίς ούτε την ύστατη τιμή.
Ο Οδυσσέας, πολυμήχανος και πρωτοπόρος, εγκωμιάστηκε για τη μεγαλοφυή ιδέα του Δούρειου Ίππου, αλλά τα κύματα μέσα του δεν ηρέμησαν ποτέ και η παλίρροια στην καρδιά του τον χτύπησε πιο δυνατά από κάθε δεινό που του προξένησε ο Ποσειδώνας. Πολέμησε όποιο πλάσμα βρέθηκε στον δρόμο του, είτε με τα όπλα είτε με την ευστροφία του, μόνο για να καταλάβει πως η Ιθάκη που γνώρισε δεν θα ήταν ποτέ ξανά η ίδια, πως τα ιδανικά για τα οποία μαχόταν δέκα ολόκληρα χρόνια ήταν αυτά που θα έφερναν τελικά την καταστροφή του πολιτισμού της εποχής και την απομάκρυνσή του από τον άνθρωπο που ήθελε να γίνει.
Το ταξίδι του Οδυσσέα, οι αντιφάσεις των συναισθημάτων του, οι διαφορετικές όψεις του εαυτού του δεν διαφέρουν σε τίποτα από το ταξίδι του καθενός μας να φτάσει εκεί όπου κάποτε ονειρεύτηκε να φτάσει.
Μήπως η απάντηση είναι τελικά η λήθη; Στο νησί της Καλυψώς πέρασαν επτά χρόνια βυθισμένα στη λήθη, χωρίς καμία ανάμνηση της προηγούμενης ζωής του. Και ενώ στην αρχή φάνηκε να το έχει ανάγκη, στην πορεία το κενό μέσα του τον οδήγησε σε κινήσεις που ούτε ο ίδιος καταλάβαινε: να φτιάχνει τη σχεδία του, χωρίς να ξέρει με ποιον προορισμό.
Όσο κι αν προσπαθούμε να ξεχάσουμε τις επιθυμίες μας, τα τραύματά μας και όλα εκείνα τα βαριά συναισθηματικά φορτία που ζουν μέσα μας, ο μόνος τρόπος να περάσουμε μέσα από την παλίρροια είναι να αφεθούμε σε αυτήν, μέχρι να μας βγάλει σε κάποια στεριά, όπου εκείνη αποφασίσει να μας βγάλει. Αν της πηγαίνουμε συνεχώς κόντρα, θα καταλήξουμε να περιπλανιόμαστε αιώνια με μια θλίψη που φορέσαμε ως χαρά, με ένα μούδιασμα που αποκαλούμε ευτυχία.
Ο Nolan απεικονίζει με απόλυτη δεξιοτεχνία την τραγικότητα του πολέμου.
Μια περικεφαλαία τόσο εκκωφαντική, που στο τέλος συντρίβεται από την ίδια την απληστία που συμβολίζει, μια γυναίκα ικανή να ηγηθεί, ενώ οι ψίθυροι γύρω από έναν άδειο θρόνο ακούγονται όλο και πιο δυνατά, η ανιδιοτελής αγάπη ενός ζώου που έμεινε ξύπνιο ως τον νόστο. Αν είμαστε πραγματικά έτοιμοι να σταθούμε μπροστά στον καθρέφτη, όλοι θα αναγνωρίσουμε κάτι από τον εαυτό μας σε αυτές τις ιστορίες.
Το ταξίδι του Οδυσσέα, οι αντιφάσεις των συναισθημάτων του, οι διαφορετικές όψεις του εαυτού του δεν διαφέρουν σε τίποτα από το ταξίδι του καθενός μας προς εκεί όπου κάποτε ονειρευτήκαμε να φτάσουμε. Κι αν είμαστε αρκετά δυνατοί για να αναγεννήσουμε την Ιθάκη μέσα από τις στάχτες της φωτιάς που ανάψαμε και βρούμε την πηγή του εαυτού μας, τότε μπορεί οι θεοί να μας ευνοήσουν και να φτάσουμε όπου προστάζει η μοίρα μας μέσα από μια θάλασσα απάνεμη, κρατώντας όλα τα κομμάτια μας μαζί.
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ:
Οδύσσεια: Η Μεγαλύτερη Επιτυχία του Nolan δεν Ήταν η Ταινία
