Σε έναν ψηφιακό κόσμο όπου η αυθεντικότητα δεν θεωρείται πλέον δεδομένη, το ερώτημα της ανθρώπινης ταυτότητας επιστρέφει με νέους όρους και μεγαλύτερη ένταση. Ανάμεσα στην ανάγκη για ασφάλεια και τον φόβο της υπερ-επιτήρησης, το ίδιο μας το σώμα μετατρέπεται σταδιακά στο απόλυτο αποδεικτικό στοιχείο του «ποιοι είμαστε».
Ας κάνουμε ένα σύντομο κουίζ: τι σχέση έχουν οι στίχοι που έγραψε ο Μιχάλης Γκανάς το 1996 «χρώμα δεν αλλάζουνε τα μάτια/μόνο τρόπο να κοιτάνε» με την επέκταση της υπηρεσίας επαλήθευσης World ID που ανακοίνωσε ο Sam Altman;
Η εύκολη απάντηση είναι «καμία». Στη μεταβατική εποχή που διανύουμε, ωστόσο, το ανθρώπινο βλέμμα εξακολουθεί, ευτυχώς, να παίζει καταλυτικό ρόλο τόσο στη φυσική όσο και στην ψηφιακή μας υπόσταση. Έστω κι αν η χρήση του μέσω της τεχνητής νοημοσύνης εγείρει σοβαρά ζητήματα παραβίασης προσωπικών δεδομένων.
Όλοι, μικροί και μεγάλοι, ψηφιακά εγγράμματοι και ψηφιακά αναλφάβητοι, εκ των πραγμάτων βρισκόμαστε σ’ ένα σταυροδρόμι. Από τη μια πλευρά, η αναλογική εποχή που μας αποχαιρετά με μεγάλη ταχύτητα. Από την άλλη, η ψηφιακή εποχή που ανατέλλει με ανεξέλεγκτη ορμή.
Ενδιάμεσα, τα bots, τα deepfakes, οι διαδικτυακές απάτες και οι μεγάλες προσδοκίες της ραγδαία εξελισσόμενης τεχνητής νοημοσύνης, οι οποίες συμπορεύονται με επικίνδυνες παραβιάσεις προσωπικών δεδομένων και ανθρωπίνων δικαιωμάτων, που τεχνολογικοί κολοσσοί και κυβερνήσεις δεν έχουν αντιμετωπίσει ακόμη.
World ID
Την ίδια στιγμή που τα κρίσιμα αυτά ζητήματα μένουν ανοιχτά, η τεχνητή νοημοσύνη αναζητά τρόπους ρύθμισής τους. Πριν από λίγα χρόνια, για παράδειγμα, η αναπαραγωγή φωτογραφιών ανθρώπων ήταν προβληματική. Σήμερα, μπορεί να δημιουργεί ακόμα και τις πιο λεπτές λεπτομέρειες ενός προσώπου.
Στο πλαίσιο αυτό, το 2019, ο Sam Altman δημιούργησε με τους Alex Blania και Max Novendstern τη startup Tools for Humanity – μια εταιρεία που, όπως διατείνεται τουλάχιστον, επιδιώκει να συμβάλλει σε ένα πιο δίκαιο οικονομικό σύστημα, όπου κάθε άνθρωπος διαθέτει επαληθεύσιμη αλλά ιδιωτική ψηφιακή ταυτότητα.
Το World ID –ένα από τα εργαλεία της Tools for Humanity– είναι ένα αποκεντρωμένο σύστημα ψηφιακής ταυτότητας, σχεδιασμένο ώστε οι υπηρεσίες να μπορούν να ελέγχουν ότι είσαι ένας και μοναδικός άνθρωπος, χωρίς να αποκαλύπτεται ποιος είσαι. Τα Orbs, ένα ακόμη εργαλείο για την ασφαλή ταυτοποίηση προσώπου, είναι μεταλλικές συσκευές τοποθετημένες σε καταστήματα, εστιατόρια και άλλους χώρους, όπου, μέσω εφαρμογής στο κινητό, συλλέγουν δεδομένα με βιομετρική σάρωση της ίριδας, τα κρυπτογραφούν και δημιουργούν ένα ψηφιακό «διαβατήριο» για χρήση σε εφαρμογές και ιστότοπους.
Ο Altman και οι συνεργάτες του ανακοίνωσαν προ ημερών την επέκταση της υπηρεσίας επαλήθευσης World ID. Περιέγραψαν το προϊόν ως μια εξέλιξη του CAPTCHA, του προγράμματος ασφαλείας που χρησιμοποιείται για την αναγνώριση bots και την αποτροπή επιθέσεων σε ιστότοπους. Κι ακόμη, εξήγησαν πως για να επαληθεύσει κάποιος την ανθρώπινη φύση του και να αποκτήσει το δικό του World ID, πρέπει να κοιτάξει μια λευκή, παγωμένη σφαίρα, ένα Orbs δηλαδή, και να επιτρέψει στην Tools for Humanity να καταγράψει εικόνες του προσώπου και της ίριδας των ματιών του.
Η Αρχή και τα Προβλήματα
Το World ID προέκυψε από το Worldcoin, ένα κρυπτονομισματικό εγχείρημα του 2023 που επιβράβευε τους χρήστες με ψηφιακά νομίσματα σε αντάλλαγμα για τη σάρωση της ίριδας. Μέχρι την επίσημη διάθεσή του, 2 εκατομμύρια χρήστες από 33 χώρες –κυρίως από την Ευρώπη, την Ινδία και τη νότια Αφρική – εγγράφηκαν και υπέβαλαν σαρώσεις στα δοκιμαστικά του στάδια.
Στη συνέχεια, η έμφαση μετατοπίστηκε στην ταυτοποίηση (World ID), δηλαδή στην απόδειξη ότι πρόκειται για πραγματικό άνθρωπο, με την πιθανότητα ανταμοιβής σε κρυπτονομίσματα να περιορίζεται αισθητά.
Το project δεν κύλησε απρόσκοπτα. Στο Ναϊρόμπι, για παράδειγμα, χιλιάδες πολίτες συνωστίζονταν προκειμένου να σαρώσουν την ίριδα των ματιών τους και να εισπράξουν μικρά, συχνά, ποσά. Οι αρχές εξέφρασαν προβληματισμούς για το πώς συλλέγονται, αποθηκεύονται και χρησιμοποιούνται τα βιομετρικά δεδομένα, αλλά και για το γεγονός ότι μια ιδιωτική εταιρεία συγκεντρώνει τόσο ευαίσθητες πληροφορίες.
Παράλληλα, ξεκίνησε έρευνα για τη νομιμότητα της δραστηριότητας, ενώ οι πολίτες κλήθηκαν να επιδείξουν προσοχή. Ειδικοί προειδοποίησαν ότι η ανταλλαγή δεδομένων έναντι χρημάτων θέτει ζητήματα ηθικής τάξης. Η κυβέρνηση της Κένυας, τον Αύγουστο του 2023, ανέστειλε τη λειτουργία του Worldcoin, λόγω σοβαρών ανησυχιών για την προστασία προσωπικών δεδομένων.
Το 2024 όμως, οι βασικές ποινικές κατηγορίες εγκαταλείφθηκαν, καθώς δεν προέκυψαν επαρκή στοιχεία για να στηριχθούν στο δικαστήριο. Παράλληλα, η εταιρεία προχώρησε σε προσαρμογές (κυρίως σε θέματα συμμόρφωσης και διαφάνειας), με αποτέλεσμα να ανοίξει ο δρόμος για πιθανή επανεκκίνηση των δραστηριοτήτων της.
Οι Επιφυλάξεις Συνεχίζονται
Από το 2021 έως σήμερα, αρκετές ακόμη χώρες, όπως η Ισπανία και η Βραζιλία, έχουν αναστείλει ή περιορίσει τη λειτουργία του project, επικαλούμενες ζητήματα νομιμότητας και προστασίας δεδομένων. Παρά τις αντιδράσεις ωστόσο, ο Sam Altman και οι συνεργάτες του δηλώνουν πως έχουν ήδη επαληθεύσει δεκάδες εκατομμύρια χρήστες παγκοσμίως, επιδιώκοντας να καθιερώσουν ένα νέο, παγκόσμιο σύστημα ψηφιακής ταυτότητας. Στις πρόσφατες ανακοινώσεις τους, μάλιστα, διευκρίνισαν πως πλατφόρμες όπως το Zoom και το DocuSign θα υποστηρίζουν επαλήθευση μέσω Orb, ενώ το Tinder σχεδιάζει την παγκόσμια επέκταση της σχετικής λειτουργίας.
Τα Orbs δεν έχουν ακόμη κατακλύσει τον κόσμο. Έχουν αναπτυχθεί πιλοτικά και επιλεκτικά σε συγκεκριμένες αγορές – των ΗΠΑ, της Λατινικής Αμερικής, της Ευρώπης, της Αφρικής, όπου η εταιρεία «τεστάρει» τη χρήση του World ID. Το εάν η λειτουργία τους με γνώμονα τον σεβασμό στα προσωπικά δεδομένα θα επιτευχθεί εν ευθέτω χρόνω παραμένει ένα κρίσιμο ερώτημα. Το πού οδηγούμαστε όταν η ανθρώπινη υπόστασή μας πιστοποιείται από αλγόριθμους είναι ένα αγωνιώδες ερώτημα που ίσως μόνο η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορέσει να απαντήσει.
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ:
Από τον Τρόμο στην Αναγέννηση: Το Παράδοξο του Τσερνόμπιλ
