Κάθε φορά που μιλάω με τη γιαγιά μου στο τηλέφωνο, η συνομιλία τελειώνει με μία παράκληση. «Να με παίρνεις, να μιλάμε». Όταν μιλάμε, ψάχνω να βρω ιστορίες από την καθημερινότητά μου που θα κρατήσουν το τηλεφώνημα λίγο παραπάνω. Αυτή δεν έχει να μου μεταφέρει πολλά. Την ρωτάω αν φρόντισε να φάει, αν ήρθε κάποιος να τη δει. Μέχρι εκεί. Σχεδιάζω ιστορίες από κοινές εμπειρίες που είχαμε στον παρελθόν για να κρατάω τη μνήμη της ενεργή, της λέω τις νέες μου εμπειρίες στη δουλειά και στα ταξίδια που πηγαίνω και συζητάμε μαζί για περιστατικά που θα κρατήσουν το τηλέφωνο κοντά στα 30 λεπτά, για να της κάνω παρέα.
«Τι καλά που με πήρες, είχε στεγνώσει το στόμα μου», μου είπε τις προάλλες. Τις τελευταίες φορές, στις κλήσεις πρέπει να διαχειριστούμε τα όχι και τόσο χαρμόσυνα γεγονότα από φίλες της, που δεν θα την καλούν πλέον. Τις κακές σκέψεις που κάνει τις ανήσυχες νύχτες και τους πόνους στο σώμα της, που άλλους τους προκαλεί η ηλικία της και άλλες το μυαλό της.
Το θέμα της Έκθεσης των φετινών Πανελληνίων μου θύμισε αυτό που περιγράφω παραπάνω. Το κείμενο της Έκθεσης εστιαζόταν στα αίτια αύξησης της μοναξιάς στην εποχή μας, στις επιπτώσεις της και στους τρόπους με τους οποίους η ενεργός συνεργασία και η διαγενεακή επαφή (ιδίως μεταξύ νέων και τρίτης ηλικίας) μπορούν να λειτουργήσουν ως αντίδοτο. Αυτό δηλαδή που κάνω και εγώ με τη γιαγιά μου.
Η ίδια, παρά τη μελαγχολία της, είναι τυχερή γιατί έχει στο στενό της περιβάλλον άτομα που νοιάζονται καθημερινά και φροντίζουν να έχει μια ήρεμη και ασφαλή καθημερινότητα. Ωστόσο, χιλιάδες άτομα τρίτης ηλικίας είναι κλεισμένα στα διαμερίσματά τους στις πόλεις, χωρίς ουσιαστική σύνδεση και συναναστροφή, με μόνη παρέα την τηλεόραση.
«Η μοναξιά δεν είναι αναπόφευκτο κομμάτι της γήρανσης. Με λίγη φροντίδα, συνέπεια και ανθρώπινο ενδιαφέρον μπορούμε να δημιουργήσουμε κοινότητες όπου κανείς δεν αισθάνεται αόρατος».
«Φιλία σε Κάθε Ηλικία»
Αναρωτήθηκα αν έχει προβλεφθεί από το κράτος κάποια υπηρεσία πρόνοιας. Το πρόγραμμα «Βοήθεια στο Σπίτι» είναι μια σημαντική υποστήριξη που περιλαμβάνει νοσηλεία και ιατρικές επισκέψεις μέχρι οικιακές εργασίες και προσωπική υγιεινή, χωρίς ωστόσο να εστιάζει στην ανάγκη όλων των ανθρώπων για επικοινωνία.
Σε μια γρήγορη αναζήτηση στο ίντερνετ ανακάλυψα το πρόγραμμα «Φιλία σε κάθε Ηλικία», μια πρωτοβουλία του Ινστιτούτου Prolepsis, η οποία ξεκίνησε το 2019. Η αφορμή για τη δημιουργία του προγράμματος προέκυψε μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές στο Μάτι Αττικής. Την περίοδο εκείνη, το Ινστιτούτο Prolepsis υλοποιούσε πρόγραμμα καθημερινής σίτισης για κατοίκους τρίτης ηλικίας των πυρόπληκτων περιοχών.
«Μέσα από την καθημερινή επαφή με τους ανθρώπους αυτούς διαπιστώσαμε ότι, πέρα από τις υλικές ανάγκες, υπήρχε μια εξίσου σημαντική και συχνά αθέατη ανάγκη: η ανάγκη για επικοινωνία, ανθρώπινη επαφή και ουσιαστική σύνδεση», μου μεταφέρει η Αναστασία Στεφανάκη, γιατρός και υπεύθυνη του προγράμματος «Φιλία σε κάθε Ηλικία». «Η μοναξιά στην τρίτη ηλικία είναι μια πρόκληση που αφορά ολόκληρη την κοινωνία. Σύμφωνα με τα τελευταία δημογραφικά στοιχεία, τα άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω αντιστοιχούν πλέον στο 23,7% του πληθυσμού της χώρας, ενώ περίπου ένας στους πέντε ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας ζει μόνος του. Πρόκειται για μια πραγματικότητα που αυξάνει τον κίνδυνο κοινωνικής απομόνωσης και επηρεάζει σημαντικά την ποιότητα ζωής των ανθρώπων αυτών».
«Το πρόγραμμα “Φιλία σε κάθε Ηλικία” επιβεβαιώνει καθημερινά ότι η ανάγκη για φιλία, επικοινωνία και ανθρώπινη επαφή δεν έχει ηλικία ούτε ημερομηνία λήξης».
Το Πρόγραμμα
«Αναζητώντας καλές πρακτικές σε διεθνές επίπεδο, συνεργαστήκαμε με τον γαλλικό οργανισμό Petits Frères des Pauvres, ο οποίος υλοποιεί αντίστοιχο πρόγραμμα καταπολέμησης της μοναξιάς των ηλικιωμένων ήδη από το 1946, σημειώνει η κ. Στεφανάκη. «Μέσα από αυτή τη συνεργασία δημιουργήθηκε το πρόγραμμα “Φιλία σε κάθε Ηλικία”, το οποίο σήμερα διανύει τον 7ο χρόνο λειτουργίας του.
Το πρόγραμμα στηρίζει άτομα άνω των 65 ετών που βιώνουν μοναξιά ή κοινωνική απομόνωση, μέσω της ανάπτυξης σχέσεων φιλίας με εθελοντές, της λειτουργίας της Τηλεφωνικής Γραμμής για τη Μοναξιά στην Τρίτη Ηλικία (210 6101 300) και της υλοποίησης συλλογικών δράσεων που ενισχύουν την κοινωνική συμμετοχή και την ποιότητα ζωής των ηλικιωμένων. Στα επτά αυτά χρόνια, το πρόγραμμα έχει υποστηρίξει περίπου 590 άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, ενώ η Τηλεφωνική Γραμμή έχει δεχτεί περισσότερες από 30.600 κλήσεις, αναδεικνύοντας το μέγεθος της ανάγκης για ανθρώπινη επικοινωνία και κοινωνική σύνδεση στη χώρα μας.
Τα στοιχεία που καταγράφονται μέσα από τη λειτουργία της Γραμμής είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτικά: περίπου το 90% αυτών που καλούν αναφέρουν ότι ζουν μόνοι, ενώ το 98% δηλώνουν ότι βιώνουν αισθήματα μοναξιάς. Οι αριθμοί αυτοί αναδεικνύουν ότι η μοναξιά δεν αποτελεί μεμονωμένη εμπειρία, αλλά ευρύ κοινωνικό φαινόμενο που επηρεάζει χιλιάδες ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας».
«Οι περισσότεροι ωφελούμενοι γίνονται πολύ δεκτικοί όταν αντιληφθούν ότι πίσω από την επικοινωνία υπάρχει γνήσιο ενδιαφέρον, σεβασμός και συνέπεια».
Διαγενεακή Επαφή στην Πράξη
Οι εθελοντές αποτελούν την καρδιά του προγράμματος «Φιλία σε κάθε Ηλικία». Από την έναρξη της λειτουργίας του μέχρι σήμερα, περισσότεροι από 750 εθελοντές έχουν συμμετάσχει στις δράσεις του προγράμματος, ενώ σήμερα παραμένουν ενεργοί περισσότεροι από 320 εθελοντές σε όλη τη χώρα.
Όπως εξηγεί η ίδια, «ένα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του προγράμματος είναι ότι δεν υπάρχουν περιορισμοί ως προς την ηλικία ή την επαγγελματική ιδιότητα των εθελοντών. Το μόνο απαραίτητο στοιχείο είναι η διάθεση να προσφέρουν λίγο από τον χρόνο τους σε ανθρώπους που το έχουν πραγματικά ανάγκη. Έτσι, στους εθελοντές μας συναντά κανείς ανθρώπους όλων των ηλικιών και διαφορετικών επαγγελματικών και κοινωνικών διαδρομών: από νέους και φοιτητές μέχρι εργαζόμενους, ακόμα και συνταξιούχους και άτομα τρίτης ηλικίας που επιθυμούν να διατηρήσουν ενεργό κοινωνικό ρόλο. Στην πράξη, η πλειονότητα των εθελοντών μας είναι εργαζόμενοι άνθρωποι που επιλέγουν να αφιερώσουν μέρος του ελεύθερου χρόνου τους για να στηρίξουν κάποιον μεγαλύτερο άνθρωπο που είναι η νιώθει μόνος.
Για την προσέλκυση νέων εθελοντών υλοποιούμε διαρκώς δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης. Αξιοποιούμε τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, πραγματοποιούμε ψηφιακές καμπάνιες και διαφημιστικές ενέργειες, ενώ σημαντική συμβολή έχουν οι συνεργασίες μας με δήμους, εκπαιδευτικά ιδρύματα, κοινωνικούς φορείς και τοπικές κοινότητες. Παράλληλα, η διάδοση του προγράμματος από στόμα σε στόμα από τους ίδιους τους εθελοντές και τους ωφελούμενους αποτελεί έναν από τους πιο ισχυρούς τρόπους ανάπτυξής του.
«Από την έναρξη του προγράμματος μέχρι σήμερα έχουν ενταχθεί σε αυτό περισσότεροι από 596 ωφελούμενοι, ενώ αυτή τη στιγμή συμμετέχουν ενεργά περίπου 350 άτομα μεγαλύτερης ηλικίας».
Παράλληλα, το Ινστιτούτο Prolepsis επενδύει συστηματικά στην εκπαίδευση, υποστήριξη και ενδυνάμωση των εθελοντών, ώστε να αισθάνονται ασφαλείς και κατάλληλα προετοιμασμένοι για τον σημαντικό ρόλο που αναλαμβάνουν. Μέσα από επαναλαμβανόμενες εκπαιδεύσεις, τακτικές συναντήσεις υποστήριξης και ενδυνάμωσης με ειδικό ψυχικής υγείας και διαδικτυακά σεμινάρια διασφαλίζεται η ποιότητα της προσφοράς τους και ενισχύεται η ουσιαστική σχέση που αναπτύσσεται με τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας».
Από την έναρξη του προγράμματος μέχρι σήμερα έχουν ενταχθεί σε αυτό περισσότεροι από 596 ωφελούμενοι, ενώ αυτή τη στιγμή συμμετέχουν ενεργά περίπου 350 άτομα μεγαλύτερης ηλικίας. Σημαντικό στοιχείο είναι ότι πολύ συχνά το αίτημα συμμετοχής δεν προέρχεται από τους ίδιους τους ηλικιωμένους, αλλά από ανθρώπους και φορείς του περιβάλλοντός τους που αναγνωρίζουν ότι βιώνουν μοναξιά ή κοινωνική απομόνωση. Για τον λόγο αυτό, το πρόγραμμα συνεργάζεται στενά με τις Κοινωνικές Υπηρεσίες των Δήμων και το πρόγραμμα «Βοήθεια στο Σπίτι», τις ενορίες και την τοπική Εκκλησία, καθώς και με συγγενείς, φίλους και γείτονες που γνωρίζουν τις ανάγκες των ανθρώπων αυτών.
«Η ανάγκη για ανθρώπινη επαφή και ουσιαστική επικοινωνία είναι συχνά τόσο μεγάλη, ώστε η εμπιστοσύνη χτίζεται πολύ γρήγορα».
Η πρώτη επαφή πραγματοποιείται τηλεφωνικά από την ομάδα του προγράμματος προκειμένου να επιβεβαιωθεί η επιθυμία και συγκατάθεση του ανθρώπου που έχει ανάγκη. Η προσέγγιση αυτή απαιτεί ιδιαίτερη ευαισθησία, καθώς πολλοί άνθρωποι τρίτης ηλικίας αντιμετωπίζουν με επιφύλαξη μια κλήση από άγνωστο αριθμό, φοβούμενοι πιθανή απάτη ή εκμετάλλευση. Για τον λόγο αυτό, η επικοινωνία γίνεται πάντοτε με σαφή αναφορά στην ταυτότητα και στον ρόλο του Ινστιτούτου Prolepsis.
Παράλληλα, διευκρινίζεται ότι το πρόγραμμα δεν αποτελεί μία ακόμα μορφή βοήθειας προς τους ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας. Αντίθετα, εξηγείται ότι υπάρχουν εθελοντές που επιθυμούν να γνωρίσουν ανθρώπους με εμπειρίες ζωής, να ακούσουν τις ιστορίες τους και να μάθουν από αυτούς. Με αυτόν τον τρόπο, οι μεγαλύτεροι άνθρωποι αντιλαμβάνονται ότι έχουν και οι ίδιοι κάτι πολύτιμο να προσφέρουν στη σχέση που θα αναπτυχθεί και δεν αισθάνονται ότι επιβαρύνουν κάποιον.
Επιπλέον, η συμμετοχή παρουσιάζεται εξαρχής ως μια δοκιμαστική εμπειρία, χωρίς δέσμευση. Οι ενδιαφερόμενοι καλούνται απλώς να πραγματοποιήσουν μια πρώτη γνωριμία με έναν εθελοντή και στη συνέχεια είναι ελεύθεροι να αποφασίσουν αν επιθυμούν να συνεχίσουν. Η εμπειρία των επτά χρόνων λειτουργίας του προγράμματος δείχνει ότι, στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων, μετά την πρώτη αναγνωριστική επικοινωνία οι μεγαλύτεροι άνθρωποι περιμένουν με χαρά την επόμενη κλήση και την εξέλιξη μιας νέας σχέσης φιλίας.
Για να διασφαλιστεί η ασφάλεια και η ποιότητα της σχέσης, το πρόγραμμα «Φιλία σε κάθε Ηλικία» ακολουθεί μια προσεκτικά σχεδιασμένη διαδικασία.
Είναι δεκτικοί οι ωφελούμενοι σε μια «άγνωστη» συντροφιά, αναρωτιέμαι. Ποια είναι η διαδικασία ένταξης στο πρόγραμμα; Η κ. Στεφανάκη απαντά πως, «παρά την αρχική, απόλυτα φυσιολογική επιφυλακτικότητα που συχνά εκδηλώνουν οι άνθρωποι μεγαλύτερης ηλικίας απέναντι σε έναν άγνωστο, η εμπειρία μας δείχνει ότι οι περισσότεροι ωφελούμενοι γίνονται πολύ δεκτικοί όταν αντιληφθούν ότι πίσω από την επικοινωνία υπάρχει γνήσιο ενδιαφέρον, σεβασμός και συνέπεια. Η ανάγκη για ανθρώπινη επαφή και ουσιαστική επικοινωνία είναι συχνά τόσο μεγάλη, ώστε η εμπιστοσύνη χτίζεται πολύ γρήγορα».
Για να διασφαλιστεί η ασφάλεια και η ποιότητα της σχέσης, το πρόγραμμα «Φιλία σε κάθε Ηλικία» ακολουθεί μια προσεκτικά σχεδιασμένη διαδικασία. Αρχικά, η ομάδα του προγράμματος ενημερώνει τον άνθρωπο τρίτης ηλικίας για τον σκοπό και τη λειτουργία του προγράμματος και, εφόσον επιθυμεί να συμμετάσχει, συμπληρώνεται αίτηση και ερωτηματολόγιο ένταξης, μέσω των οποίων καταγράφονται βασικές πληροφορίες, οι ανάγκες, τα ενδιαφέροντά του. Αντίστοιχα, οι εθελοντές περνούν από διαδικασία συνέντευξης και συμμετέχουν σε ειδική εκπαίδευση που τους προετοιμάζει για την επικοινωνία με άτομα τρίτης ηλικίας, τη διαχείριση δύσκολων συναισθημάτων και την κατανόηση των ορίων και του ρόλου τους.
«Στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων, μετά την πρώτη αναγνωριστική επικοινωνία, οι μεγαλύτεροι άνθρωποι περιμένουν με χαρά την επόμενη κλήση και την εξέλιξη μιας νέας σχέσης φιλίας».
Η διασύνδεση εθελοντών και ωφελουμένων δεν γίνεται τυχαία. Η επιστημονική ομάδα του προγράμματος προσπαθεί να δημιουργήσει διασυνδέσεις ενός ωφελούμενου με 2 ή περισσότερους εθελοντές με βάση κοινά ενδιαφέροντα, βιώματα, τη γεωγραφική εγγύτητα –όπου αυτό είναι εφικτό–, καθώς και τη διαθεσιμότητα των δύο πλευρών. Η πρώτη επικοινωνία προγραμματίζεται και υποστηρίζεται από την ομάδα του προγράμματος, ενώ στη συνέχεια συμφωνείται ένα σταθερό πρόγραμμα επικοινωνίας, συνήθως μία ή δύο φορές την εβδομάδα.
Η συνέπεια αποτελεί καθοριστικό στοιχείο της διαδικασίας. Οι τακτικές επικοινωνίες δημιουργούν αίσθημα ασφάλειας και προσμονής για τους ηλικιωμένους, ενώ οι συζητήσεις εξελίσσονται σταδιακά από απλά καθημερινά θέματα σε βαθύτερες συζητήσεις, αναμνήσεις και προσωπικές εμπειρίες. Παράλληλα, η επιστημονική ομάδα παραμένει σε συνεχή επαφή με τους εθελοντές, παρέχοντας καθοδήγηση και υποστήριξη όποτε χρειάζεται. Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται ότι η σχέση εξελίσσεται ομαλά και ότι τόσο οι ωφελούμενοι όσο και οι εθελοντές αισθάνονται ασφαλείς και υποστηριζόμενοι. Τελικά, αυτό που δημιουργείται δεν είναι μια σχέση βοήθειας μονής κατεύθυνσης, αλλά μια ουσιαστική και ισότιμη σχέση φιλίας. Οι ωφελούμενοι αισθάνονται ότι αποκτούν έναν άνθρωπο που ενδιαφέρεται πραγματικά για αυτούς, ενώ οι εθελοντές λαμβάνουν πολύτιμες εμπειρίες ζωής, γνώση και συναισθηματική ανταμοιβή μέσα από αυτή τη σύνδεση.
«Η διασύνδεση εθελοντών και ωφελουμένων δεν γίνεται τυχαία (…). Καθοριστικό ρόλο παίζει και το αίσθημα ασφάλειας που προσφέρει το πρόγραμμα».
Πώς εξηγείται η δεκτικότητα των ατόμων της τρίτης ηλικίας να συνομιλούν με κάποιον που ουσιαστικά δεν γνωρίζουν; Σύμφωνα με την κ. Στεφανάκη, «η δεκτικότητα των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας να συνομιλούν με έναν άνθρωπο που αρχικά δεν γνωρίζουν μπορεί να φαίνεται παράδοξη, ιδιαίτερα σε μια εποχή όπου όλοι είμαστε πιο επιφυλακτικοί απέναντι στους αγνώστους. Ωστόσο, η εμπειρία μας δείχνει ότι η ανάγκη για ουσιαστική ανθρώπινη επικοινωνία είναι συχνά ισχυρότερη από τον αρχικό δισταγμό.
Πολλοί άνθρωποι τρίτης ηλικίας βιώνουν τη μοναξιά όχι μόνο ως απουσία παρέας, αλλά και ως απουσία κάποιου που θα τους ακούσει πραγματικά. Όταν ένας εθελοντής προσεγγίζει έναν ηλικιωμένο με σεβασμό, συνέπεια και γνήσιο ενδιαφέρον, παύει πολύ γρήγορα να είναι ένας “άγνωστος” και γίνεται ένας άνθρωπος με τον οποίο μπορεί να μοιραστεί σκέψεις, εμπειρίες και συναισθήματα.
Συχνά, μάλιστα, είναι πιο εύκολο να μιλήσει κανείς σε έναν άνθρωπο που δεν ανήκει στο στενό οικογενειακό ή κοινωνικό του περιβάλλον. Ο εθελοντής δεν γνωρίζει το παρελθόν του ηλικιωμένου, δεν τον κρίνει και δεν υπάρχουν οι ρόλοι ή οι προσδοκίες που συχνά συνοδεύουν τις σχέσεις με τα παιδιά ή τα εγγόνια. Έτσι δημιουργείται ένας ασφαλής χώρος επικοινωνίας, μέσα στον οποίο ο ηλικιωμένος μπορεί να εκφραστεί πιο ελεύθερα.
«Οι ωφελούμενοι αισθάνονται ότι αποκτούν έναν άνθρωπο που ενδιαφέρεται πραγματικά για αυτούς, ενώ οι εθελοντές λαμβάνουν πολύτιμες εμπειρίες ζωής, γνώση και συναισθηματική ανταμοιβή μέσα από αυτή τη σύνδεση».
Καθοριστικό ρόλο παίζει και το αίσθημα ασφάλειας που προσφέρει το πρόγραμμα. Οι ωφελούμενοι γνωρίζουν ότι οι εθελοντές έχουν εκπαιδευτεί, υποστηρίζονται από την επιστημονική ομάδα του Ινστιτούτου Prolepsis και συμμετέχουν σε μια οργανωμένη και αξιόπιστη πρωτοβουλία. Αυτό συμβάλλει σημαντικά στην ανάπτυξη εμπιστοσύνης από την πρώτη κιόλας επαφή. Παράλληλα, οι άνθρωποι μεγαλύτερης ηλικίας κουβαλούν έναν πλούτο εμπειριών, αναμνήσεων και γνώσεων που συχνά δεν βρίσκουν χώρο να μοιραστούν. Όταν κάποιος τους προσεγγίζει με πραγματικό ενδιαφέρον να τους ακούσει και να μάθει από αυτούς, ενισχύεται το αίσθημα της αξίας, της αξιοπρέπειας και της συμμετοχής τους στην κοινωνία.
Στην πραγματικότητα, η δεκτικότητα αυτή αποκαλύπτει κάτι βαθιά ανθρώπινο: την ανάγκη όλων μας, ανεξαρτήτως ηλικίας, να παραμένουμε ορατοί, να νιώθουμε ότι μας ακούν και ότι εξακολουθούμε να συνδεόμαστε με τους άλλους. Το πρόγραμμα “Φιλία σε κάθε Ηλικία” επιβεβαιώνει καθημερινά ότι η ανάγκη για φιλία, επικοινωνία και ανθρώπινη επαφή δεν έχει ηλικία ούτε ημερομηνία λήξης».
«Στα επτά χρόνια λειτουργίας του προγράμματος “Φιλία σε κάθε Ηλικία” έχουμε δει στην πράξη πόσο μεγάλη είναι η ανάγκη για ανθρώπινη επαφή», υπογραμμίζει η ίδια. «Αυτό που μας δίνει ελπίδα είναι ότι καθημερινά βλέπουμε σχέσεις που ξεκινούν από ένα διστακτικό τηλεφώνημα να εξελίσσονται σε πραγματικές φιλίες. Βλέπουμε ανθρώπους που ένιωθαν μόνοι να αποκτούν ξανά προσμονή για την επόμενη μέρα και εθελοντές που ανακαλύπτουν πόσα μπορούν να κερδίσουν μέσα από την προσφορά τους.
Το μήνυμά μας είναι ότι η μοναξιά δεν είναι αναπόφευκτο κομμάτι της γήρανσης. Με λίγη φροντίδα, συνέπεια και ανθρώπινο ενδιαφέρον μπορούμε να δημιουργήσουμε κοινότητες όπου κανείς δεν αισθάνεται αόρατος. Γιατί η ανάγκη για επικοινωνία, φιλία και ουσιαστική σύνδεση δεν έχει ηλικία και δεν σταματά ποτέ».
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ:
Η Ανάγκη του «Ανήκειν» σε Offline Εκδοχή
Διαδικτυακές Μικρο-Κοινότητες: Ένα Πιο Οικείο Πρόσωπο της Ψηφιακής Ζωής
