Το τραγικό εργατικό δυστύχημα στο εργοστάσιο της βιομηχανίας «Βιολάντα» στα Τρίκαλα κόστισε τη ζωή σε 5 εργαζόμενες γυναίκες. Σύμφωνα με τις μέχρι τώρα πληροφορίες, οι τρεις εξ αυτών ήταν μητέρες και η επιλογή τους να κάνουν νυχτερινή βάρδια φέρεται να προέκυπτε από την επιθυμία τους να βρίσκονται τις πρωινές ώρες κοντά στα παιδιά τους.
Την ώρα του δυστυχήματος, οι 5 γυναίκες βρίσκονταν στη γραμμή παραγωγής του εργοστασίου, με αποτέλεσμα να απανθρακωθούν, ενώ οι υπόλοιποι εργαζόμενοι στη βάρδια έκαναν το διάλειμμά τους και, ευτυχώς, μπόρεσαν να σωθούν. Ενώ τα αίτια του εργατικού δυστυχήματος διερευνώνται, η οργή και η οδύνη συγγενών και φίλων των θυμάτων ξεχειλίζει, με την τοπική κοινωνία να διαμαρτύρεται εξοργισμένη. Εκκρεμούν, επίσης, απαντήσεις σχετικά με το τι απέγιναν οι «παρατηρήσεις επί των ζητημάτων» για τα μέτρα προστασίας υγιεινής και ασφάλειας, όπως είχαν διαπιστωθεί από το Τμήμα Υγιεινής και Ασφάλειας της Επιθεώρησης Εργασίας που, μαζί με εκπρόσωπο του Εργατικού Κέντρου, είχε επισκεφτεί το συγκεκριμένο εργοστάσιο.
Τα Εργατικά Ατυχήματα στην Ελλάδα
Το δυστύχημα της Δευτέρας φέρνει, όμως, ξανά στην επιφάνεια το ζήτημα των εργατικών ατυχημάτων στη χώρα. Ένα ζήτημα άρρηκτα συνδεδεμένο με τις συνθήκες εργασίας και τη δυνατότητα κάθε εργαζόμενου να αντιστέκεται σε επισφαλή εργασιακά περιβάλλοντα. Ένα θέμα εν πολλοίς αχαρτογράφητο. Ένα ζήτημα που δεν κατανέμεται ισότιμα. Ένα ζήτημα που έχει παράλληλα και έμφυλες διαστάσεις, οι οποίες τείνουν να αγνοούνται, μέχρι να είναι πολύ αργά.
Ναι, τα πράγματα έχουν αλλάξει προς το καλύτερο για τις γυναίκες τα τελευταία χρόνια. Όμως όχι για όλες τις γυναίκες και όχι σε όλα τα εργασιακά περιβάλλοντα εξίσου. Και ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι δεν διαθέτουμε πάντα τα εργαλεία για να δούμε καθαρά πού ακριβώς παραμένουν οι ανισότητες. Γιατί πέρα από το να επιρρίψουμε τις ευθύνες, είναι απαραίτητο να μιλήσουμε επίσης για ορατότητα − για το τι καταγράφεται, τι μετριέται και, τελικά, τι αναγνωρίζεται ως πρόβλημα.
Τα εργατικά ατυχήματα στην Ελλάδα παρουσιάζουν σταθερή και ανησυχητική αύξηση τα τελευταία χρόνια, με τους αριθμούς να παραμένουν σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα. Σύμφωνα με στοιχεία της Ομοσπονδίας Συλλόγων Εργαζομένων Τεχνικών Επιχειρήσεων Ελλάδας, ξεπερνούν σταθερά τις 14.000 ετησίως, ενώ οι θάνατοι εργαζομένων αυξάνονται με ρυθμό που πλέον περιγράφεται ως κρίσιμος.
Ειδικότερα, το 2021 καταγράφηκαν 11.957 εργατικά ατυχήματα, το 2022 14.388 και το 2023 14.920, σημειώνοντας σαφή ανοδική πορεία. Το 2024, οι θάνατοι από εργατικά ατυχήματα ξεπέρασαν τους 150, ενώ το 2025 καταγράφηκε αρνητικό ρεκόρ με τουλάχιστον 201 νεκρούς εργαζόμενους, αριθμός που δεν θεωρείται τελικός, καθώς πολλά περιστατικά καθυστερούν να καταγραφούν ή δεν δημοσιοποιούνται.
Η εικόνα επιβαρύνεται περαιτέρω από το γεγονός ότι μεγάλο μέρος των εργατικών ατυχημάτων παραμένει αόρατο: εκτιμάται ότι έως και το 75% των θανατηφόρων περιστατικών δεν αποτυπώνεται επαρκώς στις επίσημες στατιστικές, ενώ η χώρα δεν καταγράφει συστηματικά επαγγελματικές ασθένειες και θανάτους από επαγγελματική νόσο, σε αντίθεση με την υπόλοιπη ΕΕ. Έρευνες στις οποίες συμμετέχει ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία εκτιμούν ότι οι θάνατοι από επαγγελματικές νόσους στην Ελλάδα φτάνουν τις 2.500 ετησίως, χωρίς να καταγράφονται επίσημα.
Από τα στοιχεία του ΟΣΕΤΕΕ, ο κλάδος με τις μεγαλύτερες απώλειες είναι ο αγροτικός, με 36 νεκρούς το 2024. Ωστόσο, οι απώλειες αυτές δεν καταγράφονται ως θανατηφόρα εργατικά ατυχήματα αλλά, συνήθως, ως τροχαία.
Η Έμφυλη Διάσταση
Η ασάφεια που επικρατεί στις στατιστικές των εργατικών ατυχημάτων δεν είναι ουδέτερη − και είναι μόλις η κορυφή της πυραμίδας. Στατιστικά, τα περισσότερα ατυχήματα (περίπου 70%) αφορούν άνδρες, κυρίως λόγω της απασχόλησής τους σε κλάδους υψηλού κινδύνου, όπως οι κατασκευές και η βιομηχανία. Οι γυναίκες, απασχολούμενες περισσότερο σε τομείς παροχής υπηρεσιών, για παράδειγμα σε τομείς υγείας και φροντίδας, συχνά παρουσιάζουν προβλήματα σωρευτικά και χρόνια, όπως μυοσκελετικά, που δεν αναφέρονται, ούτε καταγράφονται πουθενά. Η βλάβη δεν είναι πάντα στιγμιαία.
Την ίδια στιγμή, πολλά εργατικά ατυχήματα μπορεί να σχετίζονται και με αδυναμία συγκέντρωσης λόγω υπερβολικής κούρασης, με μειωμένα αντανακλαστικά, με αυξημένο στρες, αλλά και με την εξάντληση που προκαλεί η παράλληλη φροντίδα παιδιών και ηλικιωμένων, σε συνδυασμό με τη φροντίδα του σπιτιού − δραστηριότητες που συχνά επιβαρύνουν περισσότερο τις γυναίκες (κι αυτό για λόγους δομικών στρεβλώσεων, όχι πάντα επιλογής).
Η έμφυλη διάσταση της εργασιακής ασφάλειας δεν εξαντλείται στην κόπωση. Εκτείνεται στη βία και την παρενόχληση στον χώρο εργασίας, που σπάνια αναγνωρίζονται ως παράγοντες κινδύνου· στην εγκυμοσύνη, που εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως «ατομικό ζήτημα» και όχι ως μια συνθήκη που απαιτεί προσαρμογή συνθηκών· καθώς και στη γεωγραφία, με τις εργαζόμενες στην περιφέρεια να βρίσκονται συχνά σε περιβάλλοντα χαμηλότερων προσδοκιών, λιγότερων ελέγχων και μικρότερης ορατότητας.
Πάνω απ’ όλα, εκτείνεται στη σιωπή. Στο γιατί πολλές γυναίκες δεν φεύγουν όταν νιώθουν τον κίνδυνο, δεν μιλούν όταν κάτι «δεν πάει καλά», δεν καταγγέλλουν όταν η επισφάλεια είναι η μόνη σταθερά. Όχι από άγνοια, αλλά επειδή η επιλογή ανάμεσα στον κίνδυνο και στην ανεργία δεν είναι ποτέ πραγματική επιλογή.
Εργασιακά Πρότυπα
Σε έναν κόσμο φτιαγμένο από άνδρες για άνδρες, η ασφάλεια στον χώρο εργασίας συχνά σχεδιάζεται πάνω σε ανδρικά πρότυπα σωμάτων και αντοχών. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο τύπος για τον προσδιορισμό της «τυπικής» θερμοκρασίας γραφείου αναπτύχθηκε τη δεκαετία του 1960 με βάση τον μεταβολικό ρυθμό του μέσου άνδρα. Μελέτες έχουν δείξει ότι ο μεταβολικός ρυθμός των γυναικών που εκτελούν ελαφριά εργασία είναι σημαντικά χαμηλότερος, γεγονός που καθιστά πολλούς εργασιακούς χώρους συστηματικά πιο ψυχρούς γι’ αυτές − ένα φαινομενικά μικρό παράδειγμα με μεγάλες επιπτώσεις στην άνεση, τη συγκέντρωση και την απόδοση.
Όμως το design bias στον χώρο εργασίας έχει και πολύ πιο άμεσες και αρνητικές επιπτώσεις. Εξοπλισμός ασφαλείας που δεν προσαρμόζεται σε γυναικεία σώματα, στολές και γάντια σε ακατάλληλα μεγέθη, εργαλεία σχεδιασμένα για μεγαλύτερη μυϊκή δύναμη, εργονομία που αγνοεί την εγκυμοσύνη ή τις ιδιαιτερότητες της γυναικείας φυσιολογίας − όλα αυτά δεν είναι λεπτομέρειες αλλά παράγοντες κινδύνου.
Το τραγικό δυστύχημα στη «Βιολάντα» δεν ζητά μόνο απαντήσεις για το τι συνέβη σε έναν συγκεκριμένο χώρο και χρόνο. Απαιτεί να δούμε πιο καθαρά ποιοι εκτίθενται συστηματικά στον κίνδυνο, ποιοι κουβαλούν την κόπωση, ποιοι εργάζονται σε περιβάλλοντα που σχεδιάστηκαν χωρίς αυτοί να ληφθούν ποτέ υπόψη. Όσο αυτά παραμένουν αόρατα −στις στατιστικές, στον σχεδιασμό, στις πολιτικές ασφάλειας− τα εργατικά ατυχήματα θα συνεχίσουν να παρουσιάζονται ως μεμονωμένα περιστατικά. Κι όμως, δεν είναι. Το εργατικό ατύχημα δεν είναι μόνο μια τραγωδία. Είναι η αποτυχία ενός συστήματος που θα όφειλε, στοιχειωδώς, να διασφαλίζει τη σωματική ακεραιότητα και την ασφάλεια όσων το στηρίζουν.
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ:
Ο Εγκέφαλος σε 5 Πράξεις ή Μήπως… Plot Twists;
Free Birth Society: Η Ψευδαίσθηση Ασφάλειας Παγιδεύει τις Εγκύους
