Σήμερα είναι μια σημαντική μέρα για την αθηΝΕΑ. Γι’ αυτό και θα ξεκινήσουμε με έναν γρίφο.
Ζούμε σ’ ένα ψηφιακό περιβάλλον που επιβραβεύει το γρήγορο, το εφήμερο, το επιφανειακό. Που σπρώχνει ψηλά το κραυγαλέο, το διχαστικό, το απλουστευτικό. Που κάνει την «παραγωγή περιεχομένου» αστραπιαία. Που πλημμυρίζει τα feeds μας με clips και hot takes που κραυγάζουν για την προσοχή μας − και που, αν είμαστε δίκαιοι, πάρα πολύ συχνά την κερδίζουν.
Το νιώθω κάθε φορά που μπαίνω σ’ αυτό το περιβάλλον και δεν καταλαβαίνω πού πήγε ο χρόνος. Πώς πέρασε μισή ώρα χωρίς να το έχω πάρει είδηση. Χωρίς να έχω μάθει κάτι. Χωρίς να έχω κερδίσει κάτι.
Την ίδια στιγμή, ζούμε πρωτόγνωρες προκλήσεις που απαιτούν ακριβώς το αντίθετο: κατανόηση, βάθος, ψυχραιμία, ευθυκρισία, σφαιρικότητα. Απαιτούν να διευρύνουμε την αντίληψή μας − και να ακούσουμε ανθρώπους που μπορούν να μας δώσουν μια άλλη προοπτική. Απαιτούν, μ’ έναν τρόπο, ένα slow down.
Ο γρίφος είναι αυτός: πώς φτιάχνεις κάτι που να έχει βάθος, αλλά να μπορεί να σταθεί στις συνθήκες του σήμερα; Πώς κάνεις χώρο για ουσία μέσα σ’ ένα σύστημα που σε σπρώχνει διαρκώς στην επιφάνεια;
Η δική μας απάντηση είναι το Big Zag.
«Progress doesn’t travel in a straight line. It zigs and zags in fits and starts», είχε πει ο Barack Obama σε μια ομιλία του το 2016, λίγο μετά την (πρώτη) εκλογή του Trump στον Λευκό Οίκο. Τη φράση αυτή δεν την ξέχασα ποτέ.
Και πράγματι, η ιστορία δεν κινείται γραμμικά. Υπάρχουν zigs. Υπάρχουν zags. Και, εν τέλει, προς το καλύτερο δεν πάει από τον Β’ Παγκόσμιο και μετά, πάνω-κάτω, ο κόσμος μας; Όταν τα βλέπουμε ψύχραιμα και με κάποια απόσταση, δεν είναι θετικό το trend-line;
Και όμως, η αίσθηση των τελευταίων χρόνων είναι διαφορετική. Σαν να ζούμε ξαφνικά (;) ένα τεράστιο zag − βαθύ, απότομο, αποπροσανατολιστικό. Από αυτά που σε κάνουν να αναρωτιέσαι πού είναι το πάνω και πού είναι το κάτω. Πώς σταθερές που θεωρούσαμε δεδομένες έπαψαν, ξαφνικά, να ισχύουν.
Μέσα σε όλη αυτή τη συνθήκη, προσπαθούμε να προσανατολιστούμε.
Το Big Zag, λοιπόν, είναι ένα vidcast γι’ αυτή τη στιγμή. Αναζητά πυξίδα σε έναν κόσμο που βρίσκεται στη μέση μιας απότομης στροφής − όχι με κραυγές, αλλά μέσα από συζητήσεις για την πολιτική, την οικονομία, την τεχνολογία, την κοινωνία και τον πολιτισμό. Ίσως είναι αργά για να σταματήσουμε αυτό το zag. Αλλά δεν είναι αργά να το καταλάβουμε.
Στο πρώτο επεισόδιο, που κυκλοφόρησε σήμερα, καλεσμένος μας είναι ο Στάθης Καλύβας. Και το ερώτημα με το οποίο ανοίγουμε είναι απλό και δύσκολο να απαντηθεί ταυτόχρονα: ζούμε πράγματι σε ένα Big Zag της Ιστορίας ή απλώς μέσα σε έναν κύκλο που, εκ των υστέρων, θα μας φανεί γνώριμος;
Κάποτε, ακόμη και οι ισχυροί ένιωθαν την ανάγκη να επικαλεστούν κανόνες. Σήμερα, διαμορφώνεται μια ανατροπή τους βαθιά επικίνδυνη.
Η δική του ανησυχία ξεκινά από κάτι που σπάνια συζητάμε ευθέως. Ότι, πέρα από την αλαζονεία των ισχυρών, βρισκόμαστε σε μια φάση όπου οι άγραφοι κανόνες που ρύθμιζαν τη συμπεριφορά μας έχουν βγει στην επιφάνεια και αμφισβητούνται ανοιχτά − ως «υποκριτικά» norms που, στη λογική του disruption, δεν χρειάζεται πια να τηρούνται.
Κάποτε, ακόμη και οι ισχυροί ένιωθαν την ανάγκη να επικαλεστούν κανόνες. Σήμερα, διαμορφώνεται μια ανατροπή τους βαθιά επικίνδυνη. Μπορούμε να το δούμε και με ένα παράδειγμα από την ίδια την καθημερινότητά μας: αυτό που πολλές φορές απορρίπτουμε ως «αστική ευγένεια» ή «καθωσπρεπισμό» −το ότι δηλαδή ο άλλος δεν θα σου πει κατάμουτρα «είσαι βλάκας»− δεν είναι απλώς μια κοινωνική σύμβαση. Είναι ένα φίλτρο που αποτρέπει καβγάδες, βία, κλιμάκωση. Είναι, όπως μας υπενθυμίζει, μια κατάκτηση: «Να έχουν οι άνθρωποι κάποια φίλτρα».
Γιατί, όταν αυτά τα φίλτρα πετιούνται και βγαίνουν «στη φόρα» τα ένστικτα χωρίς περιορισμό, δεν γινόμαστε πιο ελεύθεροι. Περνάμε σε κάτι άλλο.
«Μπαίνουμε σε μια ζούγκλα». Και στη ζούγκλα, τα μαντάτα είναι σχεδόν πάντα χειρότερα για τους πιο μικρούς.
Από τη μία, λοιπόν, ο φανατισμός. Από την άλλη, η απόσυρση. Δύο άκρα που, με διαφορετικό τρόπο, οδηγούν στο ίδιο αποτέλεσμα: να αφήνεις τα πράγματα να συμβαίνουν χωρίς εσένα.
Αυτό το επεισόδιο είναι, για μένα, η ιδανική εισαγωγή στο Big Zag. Προσπαθεί να αποδώσει σε λέξεις και να δώσει πλαίσιο σε κάτι που όλοι νιώθουμε, αλλά δυσκολευόμαστε να ορίσουμε. Και να μας θυμίσει ότι, μέσα σε αυτή τη μεγάλη στροφή, οι πραγματικοί κίνδυνοι δεν είναι πάντα αυτοί που φαίνονται πρώτοι.
Όπως λέει προς το τέλος της συζήτησής μας ο Στάθης Καλύβας, τα δύο πράγματα που τον φοβίζουν περισσότερο σήμερα −στην Ελλάδα και αλλού− είναι, αφενός, ο κυνισμός: η παραίτηση στη λογική ότι «έτσι είναι ο κόσμος», ότι κυριαρχεί μόνο η δύναμη των ισχυρών και δεν υπάρχει τίποτα που μπορείς να κάνεις, μια στάση που συχνά οδηγεί στη συνωμοσιολογία. Και, αφετέρου, η ματαιότητα που γεννά αυτός ο κυνισμός και σε σπρώχνει στην αποχώρηση.
Από τη μία, λοιπόν, ο φανατισμός. Από την άλλη, η απόσυρση. Δύο άκρα που, με διαφορετικό τρόπο, οδηγούν στο ίδιο αποτέλεσμα: να αφήνεις τα πράγματα να συμβαίνουν χωρίς εσένα.
Κι όμως, η αντίθετη στάση −η δύσκολη− είναι να πιστέψεις ότι υπάρχουν ακόμη τρόποι παρέμβασης. Στον μικρό μας κόσμο και στον μεγαλύτερο. Όχι γιατί είναι εύκολο. Αλλά γιατί, όπως λέει, αν δεν το κάνουμε εμείς, δεν θα το κάνει κάποιος άλλος στη θέση μας.
Το επεισόδιο μπορείτε να το ακούσετε στο Spotify ή να το παρακολουθήσετε στο YouTube.
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ:
Ένα Μέσο Ενημέρωσης για τον Κόσμο που Έρχεται
