Ανάμεσα στο σπίτι και τη δουλειά υπάρχει ένας τρίτος χώρος που συχνά ξεχνάμε να διεκδικούμε: η ίδια η πόλη. Με αφορμή το Μπαρουτάδικο στο Αιγάλεω, τα «third places» αναδεικνύονται ως βασική κοινωνική υποδομή, δημόσιοι χώροι όπου η καθημερινότητα γίνεται πιο πράσινη και λίγο πιο ανθρώπινη.
Το 1989, ο Αμερικανός κοινωνιολόγος Ray Oldenburg περιέγραψε ως «third place» τον τρίτο χώρο της καθημερινότητάς μας μετά το σπίτι και τη δουλειά. Αν σκεφτεί κανείς ότι το τρίτο μέρος αποτελεί για κάθε άνθρωπο προσωπική επιλογή, η ποιότητα και τα χαρακτηριστικά του έχουν καθοριστικό ρόλο στην ψυχική του ισορροπία. Σκέψου δηλαδή το τρίτο μέρος ως το μέρος που επιλέγεις όταν δεν πρέπει να είσαι στη δουλειά και όταν δεν θέλεις να είσαι στο σπίτι.
Πρόσφατα εμφανίστηκε στο feed μου ένα reel με τον τίτλο «Πώς είναι όταν το κράτος επενδύει στα τρίτα μέρη» και παρουσιάζει πάρκα, αποβάθρες, πεζοδρόμους και παιδικές χαρές της Κοπεγχάγης, γεμάτα ζωή. Βλέποντάς το, διαπίστωσα ότι, για κάποιο απροσδιόριστο λόγο, αν και ο όρος third place μου ήταν ήδη οικείος, τον είχα συνδέσει στο μυαλό μου με κλειστούς, εσωτερικούς, ιδιωτικούς χώρους. Τι πιο λογικό δηλαδή μετά το σπίτι και τη δουλειά να επιλέγεις έναν τρίτο κλειστό χώρο για να περάσεις τον χρόνο σου.
Εδώ και χρόνια αναπτύσσω στους φίλους μου τη θεωρία ότι στη χώρα μας δεν παίρνουμε στα σοβαρά τον δημόσιο χώρο, δεν έχουμε μάθει να τον ζούμε και κατ’ επέκταση δεν έχουμε μάθει ούτε να τον διεκδικούμε. Οι πεζοδρομήσεις βρίσκουν πολέμιους τους καταστηματάρχες που πιστεύουν ότι ο τζίρος τους θα περιοριστεί (π.χ. η περίπτωση της Ερμού), οι μετατροπές χώρων στάθμευσης σε πλατείες βρίσκουν αντίθετους τους οδηγούς και τα «πάρκα τσέπης» αντιμετωπίζονται σαν επικοινωνιακά τρικ.
«Μα δεν υπάρχουν ανοιχτοί χώροι. Τώρα βλέπεις αυτό, μη νομίσεις ότι είναι έτσι πράσινο το Αιγάλεω. Κανονικά πρέπει να υπάρχει πάρκο στα 500 μέτρα από κάθε σπίτι. Πόσα σπίτια στην Αθήνα νομίζεις ότι το έχουν αυτό;»
Σε συνέχεια αυτής της θεωρίας λοιπόν, δικαιολόγησα τη δική μου επιλογή και για να επιβεβαιώσω τη σκέψη μου άρχισα να ρωτάω γνωστούς και φίλους για το δικό τους τρίτο μέρος: όντως, σε ελάχιστες περιπτώσεις ήταν κάποιος υπαίθριος, δημόσιος χώρος. Αντίθετα, οι περισσότεροι σκέφτηκαν κάποιο άλλο σπίτι, το γυμναστήριο, το αυτοκίνητο, κάποιο μπαρ για μπίρες τα απογεύματα μετά το γραφείο. Ελάχιστοι σκέφτηκαν να μου πουν κάποιο πάρκο ή κάποια πλατεία. Ανάμεσα στις εξαιρέσεις, το Μπαρουτάδικο.
Μπορεί να έχει όνομα λαϊκού νυχτερινού κέντρου, αλλά το Μπαρουτάδικο είναι το φιλόξενο, καταπράσινο και υπερδραστήριο άλσος του Αιγάλεω. Το όνομά του προδίδει την ιστορία του, καθώς στη θέση του ιδρύθηκε το 1874 το Ελληνικό Πυριτιδοποιείο, το εργοστάσιο παραγωγής πυρίτιδας, το οποίο και λειτούργησε ακολουθώντας αδιάκοπα την ιστορία του ελληνικού κράτους μέχρι το 1970. Το 1974 ξεκίνησε η μετατροπή του σε άλσος και σήμερα είναι από τους σημαντικότερους χώρους αστικού πρασίνου της Δυτικής Αττικής, καθώς πρόκειται για 134 στρέμματα υψηλού πρασίνου.
Μοναδικό υπόλειμμα εκείνης της προηγούμενης λειτουργίας του, η διατηρητέα καμινάδα του Πυριτιδοποιείου, που αποτελεί την καρδιά του πάρκου, όπως μου επισήμανε ο κύριος Δημήτρης Μπέσης, πρόεδρος του συλλόγου «Φίλοι του Πυριτιδοποιείου», αλλά και του συλλόγου εδαφοσφαίρισης Αιγάλεω (ΑΣΠΑ), που έχει την έδρα του –φυσικά– στο Μπαρουτάδικο. Όσο κάνουμε μια βόλτα στο άλσος, προσπερνάμε τραπέζια για σκάκι, πάγκους για πικνίκ, έναν βράχο αναρρίχησης και υπαίθριο γυμναστήριο, δρομείς και ποδηλάτες, γήπεδα πετάνκ. Η «μισοάδεια ματιά» θα πει ότι χρειάζονται φροντίδα και συντήρηση, η «μισογεμάτη ματιά» θα πει ότι τουλάχιστον υπάρχουν.
Ο κ. Μπέσης μιλάει με ενθουσιασμό για το πετάνκ (την εδαφοσφαίριση δηλαδή), αλλά και για το άλσος. Στο κλείσιμο της κουβέντας μας, του αναφέρω σύντομα τις σκέψεις μου για το τρίτο μέρος, τον ρωτάω γιατί οι κάτοικοι των πόλεων δεν επιλέγουν ανοιχτούς χώρους για να περάσουν το υπόλοιπο της ημέρας τους.
Με κοιτάζει χαμογελαστός, σαν να κατέβηκα από τον Άρη. «Μα δεν υπάρχουν ανοιχτοί χώροι. Τώρα βλέπεις αυτό, μη νομίσεις ότι είναι έτσι πράσινο το Αιγάλεω. Κανονικά πρέπει να υπάρχει πάρκο στα 500 μέτρα από κάθε σπίτι. Πόσα σπίτια στην Αθήνα νομίζεις ότι το έχουν αυτό; Άμα δεν το έχεις κοντά σου, δεν θα πας στην άλλη άκρη της πόλης για να το βρεις, θα αρκεστείς με αυτό που έχεις».
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ:
