Από το Χόλιγουντ και τα φίλτρα του Instagram μέχρι τα fillers, το botox και το Snapchat Dysmorphia, η προσπάθεια να νικήσουμε τον χρόνο δεν ήταν ποτέ πιο μαζική. Το ερώτημα βέβαια είναι τι χάνουμε όταν προσπαθούμε να σβήσουμε κάθε ίχνος της προσωπικής μας ιστορίας.
Η φθορά του χρόνου είναι στημένο παιχνίδι. Όλοι ξέρουμε τον νικητή, αλλά συχνά καμωνόμαστε πως τον αγνοούμε. Η συμφιλίωση με τον χρόνο, πάλι, είναι σταυρόλεξο για πολύ δυνατούς λύτες. Είναι κατάκτηση προσωπική και κοπιαστική, είναι μάχη που την κερδίζεις ή τη χάνεις, ανάλογα με την ιδιοσυγκρασία, το DNA, την εποχή, το βλέμμα των άλλων και την αποδοχή του ίδιου σου του εαυτού. Δύσκολη διαδρομή, με αβέβαια αποτελέσματα, αλλά και ενδιαφέρουσα διαδρομή, ανεξάρτητα από τα αποτελέσματα.
Η δυσκολία να αποδεχθείς τον χρόνο είναι ό,τι πιο ανθρώπινο. Η εμμονή να τον ακυρώσεις, ωστόσο, έχει μετατραπεί σε χαρακτηριστικό σύμπτωμα της εποχής μας, το οποίο επηρεάζει γυναίκες, άνδρες αλλά και ανήλικα κορίτσια.
Αισθητικές Επεμβάσεις
Τα fillers, το botox, τα skin boosters, τα lip fillers, face/neck και brow lift, η jawline surgery και δεκάδες ακόμη αισθητικές παρεμβάσεις επιστρατεύονται σε έναν διαρκή αγώνα εναντίον της φυσικής φθοράς, επιδιώκοντας όχι μόνο τη βελτίωση της εικόνας –ό,τι κι αν σημαίνει αυτό– ή την επιβράδυνση του χρόνου, αλλά ακόμη και την ακύρωσή του. Πολλοί από εμάς, πλέον, δεν προσπαθούμε να γίνουμε νεότεροι, αλλά να μη γεράσουμε ποτέ.
Η κατασκευή της εικόνας δεν είναι κάτι καινούργιο. Απασχολεί τη βιομηχανία του θεάματος από τη στιγμή της σύστασής του. Το Χόλιγουντ δημιούργησε εκθαμβωτικά πρότυπα ομορφιάς για άνδρες και γυναίκες, τα οποία επηρέασαν βαθιά τη λαϊκή κουλτούρα και τις αντιλήψεις γύρω από την εμφάνιση. Κάποτε, για παράδειγμα, πολλοί άνθρωποι είχαν πειστεί, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, ότι «Οι Άνδρες Προτιμούν τις Ξανθιές».
Χολιγουντιανά Πρότυπα Ομορφιάς
Τα πρότυπα αυτά δεν αποκαθηλώθηκαν ποτέ. Απλώς μετασχηματίστηκαν. Αξιοποίησαν τις εξελίξεις της επιστήμης, αγκιστρώθηκαν σε κοινωνικές επιταγές που εξυμνούν το forever young no matter what και ενσωματώθηκαν σε μια πανίσχυρη βιομηχανία ομορφιάς. Με ένθερμους συμμάχους το Instagram και το TikTok, η βιομηχανία αυτή κατάφερε να μετατρέψει την εικόνα όχι απλώς σε μέσο έκφρασης ή γοητείας, αλλά σε κοινωνικό κεφάλαιο.
Το αποτέλεσμα είναι μια παράδοξη ομοιομορφία. Πρόσωπα διαφορετικής ηλικίας, καταγωγής και προσωπικότητας αρχίζουν να μοιάζουν μεταξύ τους περισσότερο απ’ όσο μοιάζουν σε παλαιότερες εκδοχές του ίδιου τους του εαυτού.
Φυσικά, κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα να διαχειρίζεται το σώμα και την εικόνα του όπως ο ίδιος επιθυμεί. Ωστόσο, η εξέλιξη του φαινομένου δημιουργεί εύλογα ερωτηματικά.
Παράδοξη Ομοιομορφία
Οι αισθητικές παρεμβάσεις σχεδιάστηκαν αρχικά για να προσαρμόζονται στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε προσώπου, να αναδεικνύουν και όχι να περιορίζουν τη μοναδικότητά του. Σήμερα, όμως, παρατηρείται συχνά μια αντιστροφή αυτής της λογικής. Δεν προσαρμόζεται πάντα η παρέμβαση στο πρόσωπο. Συχνά το πρόσωπο προσαρμόζεται στην αισθητική παρέμβαση.
Το αποτέλεσμα είναι μια παράδοξη ομοιομορφία. Πρόσωπα διαφορετικής ηλικίας, καταγωγής και προσωπικότητας αρχίζουν να μοιάζουν μεταξύ τους περισσότερο απ’ όσο μοιάζουν σε παλαιότερες εκδοχές του ίδιου τους του εαυτού.
Στον κόσμο του Χόλιγουντ όλα αυτά αποτυπώνονται με μεγεθυντικό φακό. Όταν φερ’ ειπείν κυκλοφόρησε το τρέιλερ της «Οδύσσειας» του Christopher Nolan, ορισμένοι σχολίασαν ότι η Anne Hathaway, στον ρόλο της Πηνελόπης, έμοιαζε υπερβολικά «σύγχρονη» για μια γυναίκα της αρχαιότητας. Λίγο νωρίτερα, η περιορισμένη εκφραστικότητα της Ariana Grande στο «Wicked: Μέρος Δεύτερο» οδήγησε συντάκτη του περιοδικού Dazed να θέσει ένα προκλητικό ερώτημα: «Μήπως το botox καταστρέφει τον κινηματογράφο;».
Από το Gros Plan στα Φίλτρα του Instagram
Η προσπάθεια διαμόρφωσης της εικόνας δεν ξεκίνησε σήμερα. Θρύλοι του παλιού Χόλιγουντ, όπως η Greta Garbo και η Marlene Dietrich, συνδέθηκαν με φήμες για παρεμβάσεις στην εμφάνισή τους. Εκείνο που έμεινε, ωστόσο, στην ιστορία δεν ήταν οι φήμες, αλλά η μοναδικότητα των χαρακτηριστικών τους.
Βέβαια, το κλασικό gros plan του κινηματογράφου, που καλούσε το κοινό να παρατηρήσει κάθε έκφραση, κάθε ατέλεια και κάθε ιδιαιτερότητα ενός προσώπου, έχει δώσει τη θέση του στις μικρές οθόνες, στις selfies και στα φίλτρα του Instagram.
Η εμμονή με τη νεότητα ασφαλώς δεν περιορίζεται στους σταρ της μεγάλης οθόνης.
Σύμφωνα με στοιχεία της Αμερικανικής Ακαδημίας Πλαστικής και Επανορθωτικής Χειρουργικής Προσώπου, οι επεμβάσεις και θεραπείες προσώπου στις ΗΠΑ εκτιμάται ότι ξεπέρασαν το 1,6 εκατομμύριο το 2025, με τα fillers και τις νευροτοξίνες να παραμένουν οι δημοφιλέστερες επιλογές. Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι αισθητικές παρεμβάσεις πλησίασαν τα 38 εκατομμύρια το 2024, αριθμός αυξημένος κατά περίπου 40% σε σχέση με το 2020.
Στην Ελλάδα, το 2024 πραγματοποιήθηκαν περισσότερες από 500.000 αισθητικές επεμβάσεις και θεραπείες, με το botox και το υαλουρονικό οξύ να κυριαρχούν στις προτιμήσεις των ενδιαφερομένων. Σύμφωνα με στοιχεία της Διεθνούς Εταιρείας Αισθητικής Πλαστικής Χειρουργικής (ISAPS) μάλιστα, η χώρα μας συγκαταλέγεται πλέον σε αυτές με τη μεγαλύτερη διείσδυση μη επεμβατικών αισθητικών θεραπειών παγκοσμίως, ενώ βρίσκεται στη διεθνή δεκάδα των εφαρμογών botox.
Πίσω από τους Αριθμούς
Οι αριθμοί αποτυπώνουν την έκταση του φαινομένου. Τα κοινωνικά δίκτυα, ωστόσο, αποκαλύπτουν καλύτερα τη φύση του. Τα τελευταία χρόνια εμφανίστηκε ακόμη και ένας νέος όρος, το «Instagram Face», για να περιγράψει ένα επαναλαμβανόμενο αισθητικό πρότυπο που κυριαρχεί στις οθόνες μας: γεμάτα χείλη, έντονα ζυγωματικά, καλοσχηματισμένη γνάθος, λεία επιδερμίδα και ελάχιστα ίχνη ηλικίας. Ένα πρόσωπο που δεν ανήκει σε κάποιο συγκεκριμένο άτομο, αλλά αναπαράγεται ξανά και ξανά, ανεξάρτητα από την ηλικία, την καταγωγή ή την προσωπικότητα εκείνου που το φέρει.
Πρόκειται για ένα πρότυπο ομορφιάς που μοιάζει σχεδιασμένο να λειτουργεί καλύτερα στις selfies, στα φίλτρα και στις μικρές οθόνες των social media. Ο όρος έγινε ευρύτερα γνωστός μετά από άρθρο της Jia Tolentino στο The New Yorker το 2019, στο οποίο περιέγραφε πώς διαφορετικές γυναίκες άρχιζαν να μοιάζουν ολοένα και περισσότερο μεταξύ τους, ακολουθώντας ένα κοινό αισθητικό πρότυπο που ενισχυόταν από τα social media.
Ακόμη πιο αποκαλυπτικός είναι ο όρος «Snapchat Dysmorphia», ο οποίος εμφανίστηκε στην επιστημονική βιβλιογραφία για να περιγράψει μια νέα τάση που παρατηρούν πλαστικοί χειρουργοί και δερματολόγοι. Αν παλιότερα οι ασθενείς έφερναν φωτογραφίες διασημοτήτων ζητώντας να αποκτήσουν τα χαρακτηριστικά τους, σήμερα ολοένα περισσότεροι προσέρχονται έχοντας ως πρότυπο τις δικές τους φιλτραρισμένες selfies. Δεν επιθυμούν να μοιάσουν σε κάποιον άλλον. Επιθυμούν να μοιάσουν στην ψηφιακά επεξεργασμένη εκδοχή του εαυτού τους.
Εφηβεία
Η τάση αυτή αφορά ιδιαίτερα τους νεότερους. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα της Αμερικανικής Ακαδημίας Πλαστικής και Επανορθωτικής Χειρουργικής Προσώπου, το 57% των χειρουργών αναφέρουν αύξηση των ασθενών κάτω των 30 ετών που ζητούν αισθητικές επεμβάσεις ή ενέσιμες θεραπείες, συχνά με προληπτική λογική, πολύ πριν εμφανιστούν εμφανή σημάδια γήρανσης. Αν και τα επίσημα στοιχεία για ανηλίκους παραμένουν περιορισμένα, οι ειδικοί καταγράφουν αυξανόμενο ενδιαφέρον από εφήβους και νεαρούς ενήλικες για παρεμβάσεις όπως οι ρινοπλαστικές, τα fillers χειλιών, οι θεραπείες δέρματος, ακόμη και το λεγόμενο «προληπτικό botox».
Κάπου εδώ ίσως βρίσκεται και η μεγαλύτερη μετατόπιση της εποχής μας. Για δεκαετίες οι άνθρωποι συγκρίνονταν με τους σταρ του κινηματογράφου, τα μοντέλα των περιοδικών ή τα πρόσωπα της τηλεόρασης. Σήμερα συγκρίνονται με μια βελτιωμένη, φιλτραρισμένη και συχνά ανέφικτη εκδοχή του ίδιου τους του εαυτού.
Παράλληλα, αναπτύσσεται ένα ολόκληρο longevity movement που αντιμετωπίζει τη γήρανση όχι ως φυσική διαδικασία, αλλά ως πρόβλημα προς επίλυση. Από τα anti-aging φάρμακα και τα συμπληρώματα μέχρι τις γονιδιακές θεραπείες και τις επενδύσεις δισεκατομμυριούχων της τεχνολογίας στη βιοτεχνολογία της μακροζωίας, η επιβράδυνση του χρόνου εξελίσσεται σε μία από τις πιο φιλόδοξες βιομηχανίες του 21ου αιώνα.
Είναι φανερό πως οι εξελίξεις αφορούν κάτι βαθύτερο από την εικόνα μας. Αγγίζουν τη δυσκολία μας να αποδεχθούμε ότι το πρόσωπο κουβαλά τον χρόνο, τις εμπειρίες και τη μοναδικότητά μας. Αλήθεια, αν σήμερα αντιστεκόμαστε με τέτοιο σθένος στα σημάδια του χρόνου, τι θα συμβεί όταν θα μπορέσουμε πραγματικά να επιβραδύνουμε τα γηρατειά; Τι μπορεί να συμβεί όταν –και εάν– θα μένουμε για πάντα νέοι;
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ και στο μηνιαίο newsletter No Man’s Land – στο οποίο μπορείτε να κάνετε την εγγραφή σας εδώ.
Ποιος Φοβάται την Ωραία Ελένη του Christopher Nolan;
Ολυμπιακοί Αγώνες 2028: Αποκλεισμοί στο Όνομα της Ισότητας
Αγγελική Σβορώνου: «Αυτό που Είναι ο Φωτογράφος, Αυτό θα Φανεί στην Εικόνα»
