Ένας στους οκτώ φοιτητές έχει βιώσει κάποια μορφή μη συναινετικής σεξουαλικής επαφής, σύμφωνα με στοιχεία έρευνας του 2019 σε 33 αμερικανικά πανεπιστήμια. Μία από τις υποθέσεις που έχουν αναζωπυρώσει τη συζήτηση είναι εκείνη πρώην φοιτήτριας του Cornell, με αφορμή τις πρόσφατες εξελίξεις στη νομική διερεύνησή της.
Μια πλοήγηση στο Instagram ή στο TikTok αρκεί για να συναντήσει κανείς τις έντονες αντιδράσεις γύρω από την υπόθεση. Με το σύνθημα «Εγώ είμαι η Jane Doe», χρήστες των κοινωνικών δικτύων εκφράζουν την αλληλεγγύη τους στην πρώην φοιτήτρια, η οποία κατήγγειλε ότι υπέστη σεξουαλική επίθεση στις 19 Οκτωβρίου 2024, σε πάρτι αδελφότητας του πανεπιστημίου. Τότε ήταν 20 χρόνων. Η ίδια δεν έχει αποκαλύψει δημόσια την ταυτότητά της.
Το σύνθημα αποτελεί απάντηση τόσο στη συγκεκριμένη υπόθεση όσο και στη γενικότερη αντιμετώπιση ανθρώπων, κατεξοχήν γυναικών, που καταγγέλλουν σεξουαλική βία. Η δημόσια συζήτηση συχνά επικεντρώνεται στην ώρα που κυκλοφορούσαν, στα ρούχα που φορούσαν ή στον αριθμό των ποτών που είχαν καταναλώσει. Ερωτήματα για τη συμπεριφορά των καταγγελλόμενων δραστών, τις συνθήκες του περιστατικού και την υποστήριξη που έλαβε το άτομο που κατήγγειλε την επίθεση μένουν συχνά σε δεύτερο πλάνο.
Οι καταγγελίες και η διαχείρισή τους έφεραν το Cornell στο επίκεντρο έντονης δημόσιας κριτικής. Ζητήματα όπως η εποπτεία των πάρτι στις πανεπιστημιακές εγκαταστάσεις, η ψυχολογική υποστήριξη των φοιτητών και η συνεργασία με τις αρχές βρέθηκαν στο προσκήνιο. Άραγε τι κόστος είναι διατεθειμένα να πληρώσουν τα πανεπιστήμια προκειμένου να μην έρχονται στην επιφάνεια τέτοιου είδους περιστατικά; Και πότε η ανάγκη προστασίας της δημόσιας εικόνας ενός ιδρύματος κινδυνεύει να συγκρουστεί με την υποχρέωσή του να προστατεύει τους φοιτητές του;
Ας εξετάσουμε, ωστόσο, την υπόθεση του Cornell με μεγαλύτερη λεπτομέρεια, ώστε να καταλάβουμε την εικόνα των γεγονότων.
Η φοιτήτρια κατέθεσε αστική αγωγή κατά του πανεπιστημίου, της αδελφότητας και των ανδρών που φέρονται να εμπλέκονται στην επίθεση, ισχυριζόμενη ότι της χορηγήθηκαν ναρκωτικές ουσίες χωρίς τη συναίνεσή της και ότι υπέστη σεξουαλική κακοποίηση σε πάρτι της αδελφότητας Chi Phi. Κατήγγειλε πως εκείνη τη βραδιά κάτι που ξεκίνησε ως συναινετική πράξη κατέληξε, σύμφωνα με την ίδια, σε πολύωρη σεξουαλική κακοποίηση από τουλάχιστον επτά άτομα.
Στην υπόθεση αναφέρονται επίσης μηνύματα και φωτογραφίες της φοιτήτριας σε κατάσταση μερικής ένδυσης, που φέρεται να διακινήθηκαν σε ομαδική συνομιλία στο Snapchat μεταξύ ανδρών φοιτητών, συνοδευόμενες από υποτιμητικά και σεξουαλικά σχόλια. Η ίδια υποστηρίζει ότι δεν συναίνεσε στη λήψη ή τη διακίνηση αυτών των εικόνων.
Ισχυρίστηκε, επίσης, ότι το Cornell δεν την προστάτευσε, ούτε αντιμετώπισε επαρκώς τη συμπεριφορά των εμπλεκομένων. Ανέφερε το περιστατικό λίγες εβδομάδες αφότου συνέβη, ενώ τελικά αποχώρησε από το πανεπιστήμιο.
Η Απάντηση του Cornell
Το Πανεπιστήμιο Cornell εξέδωσε δημόσια δήλωση σχετικά με τις «σοβαρές και βαθιά ανησυχητικές καταγγελίες» για χρήση ναρκωτικών ουσιών και σεξουαλική βία σε εγκαταστάσεις αδελφότητας. Ανέφερε ότι η πανεπιστημιακή αστυνομία διεξήγαγε έρευνα και ότι ανέστειλε τη λειτουργία του τοπικού παραρτήματος της Chi Phi, ενώ επέβαλε και πειθαρχικά μέτρα σε φοιτητές.
Σύμφωνα με δημοσιευμένα στοιχεία για τις πειθαρχικές αποφάσεις, δύο φοιτητές αποβλήθηκαν, δύο τέθηκαν σε αναστολή φοίτησης για τουλάχιστον δύο εξάμηνα, ένας είχε ήδη αποφοιτήσει και δύο δεν κρίθηκαν υπεύθυνοι για σεξουαλική παραβατική συμπεριφορά. Μεταξύ των μέτρων που προκάλεσαν αντιδράσεις ήταν και η ανάθεση γραπτών εργασιών αναστοχασμού. Μια τέτοια ποινή θυμίζει περισσότερο τιμωρία μαθητών δημοτικού που ξέχασαν το τετράδιό τους παρά την αντιμετώπιση μιας τόσο σοβαρής υπόθεσης. Το πανεπιστήμιο διευκρίνισε, ωστόσο, ότι οι εργασίες αυτές δεν αποτέλεσαν τη μοναδική συνέπεια για κανέναν από τους φοιτητές στους οποίους ανατέθηκαν.
Η τροπή που πήραν τα πράγματα δεν επηρέασε μόνο την πρώην φοιτήτρια. Μέλη της πανεπιστημιακής κοινότητας δημοσίευσαν τα ονόματα των εναγομένων σε άρθρο με τίτλο «Cornell Won’t, We Will», πυροδοτώντας έντονες αντιδράσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Η υπόθεση εξελίχθηκε σε κρίση εμπιστοσύνης για το Cornell. Τον Οκτώβριο του 2026 πραγματοποιήθηκαν κινητοποιήσεις φοιτητών και μελών της πανεπιστημιακής κοινότητας, με αιτήματα για μεγαλύτερη διαφάνεια και ανεξάρτητη διερεύνηση. Οι αντιδράσεις έφτασαν μέχρι τη διοίκηση του ιδρύματος, ενώ ανακοινώθηκαν αλλαγές στις διαδικασίες αντιμετώπισης καταγγελιών σεξουαλικής βίας. Η δημοσιότητα δεν αποδεικνύει από μόνη της μόνιμη βλάβη στη φήμη του πανεπιστημίου, δείχνει όμως ότι η εμπιστοσύνη μέρους της κοινότητάς του έχει κλονιστεί.
Γιατί, όμως, επανεξετάζεται η υπόθεση δύο χρόνια μετά; Ο εισαγγελέας της κομητείας Tompkins υποστήριξε ότι η αρχική ένορκη δήλωση που είχε στη διάθεσή του δεν περιέγραφε μη συναινετική χορήγηση ουσιών ή ομαδικό βιασμό. Ο δικηγόρος της φοιτήτριας αμφισβήτησε αυτή την περιγραφή και επέκρινε τις αρχές για το γεγονός ότι δεν επικοινώνησαν ξανά με την πελάτισσά του.
Ο εισαγγελέας αναγνώρισε ότι βασίστηκε στην έρευνα της αστυνομίας του Cornell και ότι το γραφείο του δεν διεξήγαγε ανεξάρτητη έρευνα για τις καταγγελίες. Ανέφερε επίσης ότι στιγμιότυπο οθόνης από την ομαδική συνομιλία, όπου φέρεται να διακινήθηκαν φωτογραφίες της φοιτήτριας, δεν είχε παραδοθεί στο γραφείο του.
Οι υποθέσεις του Cornell και του Columbia αναδεικνύουν τον κίνδυνο η διαχείριση καταγγελιών σεξουαλικής βίας να αντιμετωπίζεται και ως ζήτημα προστασίας της δημόσιας εικόνας ενός ιδρύματος, αντί να τίθενται σταθερά στο επίκεντρο η ασφάλεια, η υποστήριξη και η δίκαιη διερεύνηση.
Οι διαφωνίες για την επάρκεια της αρχικής διερεύνησης οδήγησαν σε νέα εξέταση της υπόθεσης από τις αρμόδιες αρχές της πολιτείας της Νέας Υόρκης. Το ερώτημα που προκύπτει δεν αφορά μόνο τις καταγγελλόμενες πράξεις, αλλά και το κατά πόσο οι διαδικασίες διερεύνησης ήταν επαρκείς και ανεξάρτητες.
Ας Αφήσουμε τους Αριθμούς να Μιλήσουν
Σύμφωνα με την έρευνα του 2019 για το κλίμα στους πανεπιστημιακούς χώρους των ΗΠΑ, το 13% των συμμετεχόντων φοιτητών από 33 πανεπιστήμια ανέφερε ότι είχε βιώσει μη συναινετική σεξουαλική επαφή με σωματική βία ή αδυναμία συναίνεσης. Η έρευνα κατέγραψε επίσης ότι οι δράστες συχνά ήταν πρόσωπα γνωστά στους παθόντες.
Οι συνέπειες τέτοιων εμπειριών μπορούν να επηρεάσουν ολόκληρη την πανεπιστημιακή ζωή: το πόσο θα ανοιχτούν οι φοιτητές στους συνομηλίκους τους, αν θα παρακολουθούν μαθήματα, τον τρόπο με τον οποίο κινούνται στο campus, τις σχέσεις τους και το αίσθημα ασφάλειάς τους.
Η αντίδραση του πανεπιστημίου πρέπει να είναι υποστηρικτική και όχι αποσπασματική. Οι παθόντες χρειάζονται βοήθεια που θα τους επιτρέψει να παραμείνουν συνδεδεμένοι με τα δίκτυα υποστήριξης, το πανεπιστήμιο και την κοινότητά τους. Ωστόσο, η αναζήτηση βοήθειας συχνά εμποδίζεται από την αμηχανία, την ντροπή, τον φόβο ότι το περιστατικό δεν θα θεωρηθεί αρκετά σοβαρό ή την έλλειψη εμπιστοσύνης στις διαδικασίες του ιδρύματος.
Η σεξουαλική βία δεν αποτελεί απλώς ανάρμοστη συμπεριφορά. Προσβάλλει τη σωματική αυτοδιάθεση, την προσωπική αξιοπρέπεια και το δικαίωμα κάθε ανθρώπου να αποφασίζει ελεύθερα για το σώμα του. Γι’ αυτό οι μηχανισμοί υποστήριξης των πανεπιστημίων πρέπει να είναι ορατοί, εμπιστευτικοί, εύκολα προσβάσιμοι και σε θέση να ανταποκριθούν χωρίς να κρίνουν.
Ο Κίνδυνος των Αδελφοτήτων
Δεν είναι τυχαίο ότι η υπόθεση του Cornell επανέφερε στο προσκήνιο τον ρόλο των πανεπιστημιακών αδελφοτήτων. Οι οργανώσεις αυτές έχουν μακρά ιστορία στην αμερικανική πανεπιστημιακή ζωή, αλλά και μια πιο σκοτεινή πλευρά.
Ήδη από τον 19ο αιώνα καταγράφονται επικίνδυνες πρακτικές μύησης. Το 1873, ο φοιτητής Mortimer Leggett έχασε τη ζωή του κατά τη διάρκεια δραστηριότητας μύησης της Kappa Alpha Society στο Cornell, σε ένα από τα πρώτα καταγεγραμμένα θανατηφόρα περιστατικά αυτού του είδους στις ΗΠΑ.
Πέρα από τις πρακτικές μύησης, έρευνες έχουν συνδέσει τη συμμετοχή σε αδελφότητες με αυξημένους παράγοντες κινδύνου για την άσκηση σεξουαλικής βίας. Μελέτη με δεδομένα από περισσότερους από 262.000 άνδρες φοιτητές κατέγραψε σχετική συσχέτιση, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι όλα τα μέλη αδελφοτήτων συμπεριφέρονται με τον ίδιο τρόπο ή ότι η συμμετοχή προκαλεί από μόνη της σεξουαλική βία.
Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, οι πιέσεις της ομάδας, οι πρακτικές εκφοβισμού και η αντικειμενοποίηση των γυναικών αποτελούν συμπεριφορές που έχουν προκαλέσει ανησυχία και δημόσια συζήτηση γύρω από ορισμένες αδελφότητες.
Για τα πανεπιστήμια, η αντιμετώπιση αυτών των κινδύνων απαιτεί ουσιαστική εποπτεία, σαφείς κανόνες και συνέπειες όταν διαπιστώνονται παραβάσεις. Η κατάργηση αδελφοτήτων μπορεί να αποτελεί μία επιλογή σε σοβαρές περιπτώσεις, αλλά η αποτελεσματικότητά της ως γενικευμένης λύσης δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη. Η ασφάλεια των φοιτητών δεν πρέπει να εξαρτάται από τους άτυπους κανόνες μιας κλειστής ομάδας.
«Κουβαλώντας το Στρώμα»: Το Βάρος της Απραξίας
Πηγαίνοντας σχεδόν μία δεκαετία πίσω, συναντάμε μια ιδιαίτερη απάντηση φοιτήτριας που κατήγγειλε σεξουαλική επίθεση στο Πανεπιστήμιο Columbia. Η Emma Sulkowicz δημιούργησε ένα από τα πιο πολυσυζητημένα έργα performance και ακτιβισμού κατά της σεξουαλικής βίας στα αμερικανικά πανεπιστήμια.
Όλα ξεκίνησαν με την καταγγελία της ότι τον Αύγουστο του 2012 υπέστη βιασμό στο δωμάτιο της εστίας της από συμφοιτητή της, τον Paul Nungesser. Σύμφωνα με τη δική της περιγραφή, η σεξουαλική επαφή ξεκίνησε με συναίνεση, η οποία στη συνέχεια αποσύρθηκε. Η Sulkowicz έκανε επίσημη καταγγελία στο πανεπιστήμιο, αλλά, έπειτα από διερεύνηση και πειθαρχική ακρόαση, η αρμόδια επιτροπή έκρινε τον φοιτητή μη υπεύθυνο για την καταγγελλόμενη συμπεριφορά.
Ο Nungesser αρνήθηκε τις κατηγορίες και αμφισβήτησε δημόσια την εκδοχή της. Η υπόθεση ανέδειξε, μεταξύ άλλων, ένα θεμελιώδες ζήτημα: η συναίνεση δεν είναι δεδομένη για όλη τη διάρκεια μιας σεξουαλικής πράξης επειδή δόθηκε αρχικά. Μπορεί να αποσυρθεί οποιαδήποτε στιγμή.
Τον Μάιο του 2014, η Sulkowicz απευθύνθηκε και στην Αστυνομία της Νέας Υόρκης. Δεν ασκήθηκαν ποινικές διώξεις και η ίδια δήλωσε ότι ένιωθε πως η καταγγελία της δεν είχε ληφθεί σοβαρά υπόψη. Στο μεταξύ, και άλλες φοιτήτριες είχαν διατυπώσει καταγγελίες κατά του Nungesser, τις οποίες εκείνος αμφισβήτησε.
Μην έχοντας βρει τη δικαίωση που αναζητούσε, η Sulkowicz πήρε μια ριζοσπαστική απόφαση: μέχρι το τέλος της πανεπιστημιακής της πορείας θα κουβαλούσε ένα στρώμα, ίδιο με εκείνο της εστίας όπου κατήγγειλε ότι υπέστη την επίθεση – δοκιμασία σωματικής αντοχής, αλλά και δημόσια διαμαρτυρία.
Η performance, που αποτέλεσε παράλληλα την πτυχιακή της εργασία, ακολουθούσε συγκεκριμένους κανόνες. Θα κουβαλούσε το στρώμα όποτε βρισκόταν στις εγκαταστάσεις του Columbia, από τους διαδρόμους και τις αίθουσες μέχρι τη βιβλιοθήκη. Δεν θα ζητούσε βοήθεια, αλλά θα μπορούσε να τη δεχτεί αν κάποιος προσφερόταν εθελοντικά. Και θα συνέχιζε τη διαμαρτυρία όσο ο Nungesser παρέμενε στο πανεπιστήμιο.
Το εγχείρημα κορυφώθηκε την ημέρα της αποφοίτησής της, όταν κουβάλησε το στρώμα στην τελετή.
Η Sulkowicz περιέγραψε το στρώμα ως έναν τρόπο να καταστήσει ορατό τόσο το βάρος της καταγγελλόμενης επίθεσης όσο και εκείνο της απογοήτευσής της από την αντιμετώπιση του πανεπιστημίου. Ο τίτλος «Carry That Weight» («Κουβάλησε Αυτό το Βάρος») υποδήλωνε ότι οι συνέπειες της σεξουαλικής βίας δεν περιορίζονται στη στιγμή της επίθεσης: μπορούν να ακολουθούν έναν άνθρωπο στην καθημερινή του ζωή. Πανταχού παρούσες, πάντα βαριές.
Δεν ήταν λίγες οι φορές που άλλοι φοιτητές προσφέρθηκαν να βοηθήσουν να κουβαλήσει το στρώμα, εκφράζοντας έτσι την αλληλεγγύη τους.
Οι αντιδράσεις ήταν ποικίλες και όχι όλες θετικές. Αρκετοί υποστήριξαν ότι η διαμαρτυρία στοχοποιούσε τον Nungesser, ο οποίος είχε κριθεί μη υπεύθυνος από το πανεπιστήμιο. Ο ίδιος προσέφυγε αργότερα δικαστικά κατά του Columbia και η διαμάχη κατέληξε σε συμβιβασμό το 2017.
Η υπόθεση έφερε το Columbia στο επίκεντρο διεθνούς αντιπαράθεσης για τον τρόπο με τον οποίο τα πανεπιστήμια χειρίζονται τις καταγγελίες σεξουαλικής βίας και έθεσε κρίσιμα ερωτήματα: Πώς πρέπει να διερευνούν τα πανεπιστήμια τις καταγγελίες για σεξουαλική κακοποίηση; Πώς μπορούν να προστατεύουν όσους καταγγέλλουν, διασφαλίζοντας παράλληλα δίκαιες διαδικασίες για τους καταγγελλόμενους; Και ποια ευθύνη φέρουν όταν η διαμαρτυρία ενός φοιτητή αποκτά διεθνή δημοσιότητα;
Η Ευθύνη των Πανεπιστημίων
Σύμφωνα με τον νόμο Clery, τα αμερικανικά πανεπιστήμια υποχρεούνται να καταγράφουν και να δημοσιοποιούν στοιχεία για εγκλήματα που σχετίζονται με τους χώρους τους, ενώ η μη συμμόρφωση με τις απαιτήσεις του μπορεί να επιφέρει σημαντικά πρόστιμα.
Οι υποθέσεις του Cornell και του Columbia, ωστόσο, αναδεικνύουν ένα ευρύτερο πρόβλημα: τον κίνδυνο η διαχείριση καταγγελιών σεξουαλικής βίας να αντιμετωπίζεται και ως ζήτημα προστασίας της δημόσιας εικόνας ενός ιδρύματος, με την ασφάλεια των φοιτητών, την υποστήριξή τους και τη δίκαιη διερεύνηση των καταγγελιών να περνούν σε δεύτερη μοίρα.
Σε ένα περιβάλλον όπου πολλά περιστατικά σεξουαλικής βίας δεν καταγγέλλονται και η υποστήριξη των φοιτητών παραμένει ανεπαρκής, πόσο αποτελεσματικά μπορούν να είναι τα οικονομικά πρόστιμα; Και τι χρειάζεται να αλλάξει ώστε οι φοιτητές να αισθάνονται ασφαλείς να μιλήσουν και να εμπιστευτούν τις διαδικασίες του πανεπιστημίου τους;
Το πραγματικό κόστος της αποτυχίας ενός ιδρύματος να διαχειριστεί σωστά τέτοιες καταγγελίες δεν μετριέται μόνο σε χρήματα ή σε πλήγματα στη φήμη του, αλλά και στην εμπιστοσύνη που χάνεται όταν οι φοιτητές αισθάνονται ότι δεν προστατεύονται. Μια εμπιστοσύνη που δεν μπορεί να αποκατασταθεί χωρίς διαφάνεια, λογοδοσία και δίκαιη αντιμετώπιση κάθε καταγγελίας.
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ και στο μηνιαίο newsletter No Man’s Land – στο οποίο μπορείτε να κάνετε την εγγραφή σας εδώ.
Μαριανέλλα Κλώκα: «Η Αντιμετώπιση της Φτώχειας Απαιτεί Δομικές Αλλαγές»
