Η γρίπη σαρώνει ακόμα στο Βόρειο Ημισφαίριο − όπως και στη χώρα μας. Άραγε, θα μπορούσαμε να τη χαρακτηρίσουμε πανδημία; Μετά την Covid-19, η λέξη «πανδημία» βρίσκεται πάντα πρόχειρη στο θησαυροφυλάκιο της μνήμης και ο φόβος ελλοχεύει.
Όχι, λένε οι επιστήμονες, δεν είναι πανδημία∙ είναι επιδημία. Που σημαίνει: έξαρση μιας νόσου σε συγκεκριμένη περιοχή ή πληθυσμό (εδώ στο Βόρειο Ημισφαίριο) με κρούσματα περισσότερα από το αναμενόμενο για την περίοδο. Πρόκειται για μια εποχική γρίπη, παρόλο που η εξάπλωσή της είναι ευρεία και η μεταδοτικότητα του υπότυπου H3N2 (Subclade K) εξαιρετικά υψηλή.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), για να οριστεί μια έξαρση ως πανδημία θα πρέπει αυτή να οφείλεται σε έναν νέο υπότυπο ιού, στον οποίο ο πληθυσμός δεν έχει καθόλου ανοσία (όπως έγινε με τον Η1Ν1 το 2009).
Το φετινό στέλεχος της γρίπης, παρά τη μετάλλαξή του, ανήκει σε οικογένειες που αναγνωρίζονται από τον οργανισμό μας εν μέρει − σε αντίθεση με έναν πανδημικό ιό που θα ήταν εντελώς άγνωστος στο ανοσοποιητικό μας σύστημα.
Όμως, η καθολικότητα που παρουσιάζει αυτή η επιδημία της γρίπης δημιουργεί σύγχυση. Όμως, αν λάβουμε υπόψη πόσο συχνές και με ποια ταχύτητα γίνονται στις μέρες μας οι μετακινήσεις, η καθολικότητα αυτή εξηγείται: μια τοπική έξαρση σε έναν τόπο μπορεί σε λίγες εβδομάδες να εξαχθεί και σε πολλές άλλες περιοχές, χώρες, ηπείρους.
Πανδημία, για παράδειγμα, θα μπορούσε να προκαλέσει το στέλεχος H5N1 (γρίπη των πτηνών), που παρακολουθείται στενά από τον ΠΟΥ. Άραγε, θα μπορούσε αυτό το στέλεχος να είναι η «Νόσος Χ», η υποθετική μελλοντική ασθένεια που θα προκαλούσε την επόμενη πανδημία για την αποτροπή της οποίας, όπως αναφέρουν οι επιστήμονες και οι οργανισμοί υγείας, εργάζονται; Ενώ η ακριβής πρόβλεψη της επόμενης πανδημίας είναι αδύνατη, έχουν επισημάνει αρκετές οικογένειες ιών που θα μπορούσαν να αποτελέσουν σημαντική απειλή.
Αλλά, ας ξαναγυρίσουμε στη γρίπη που μας ταλαιπωρεί για να τη «γνωρίσουμε» καλύτερα στα 8 σημεία που ακολουθούν – αλλά και να ανατρέξουμε στην ιστορία, τότε που η γρίπη εξελίχθηκε, πράγματι, σε πανδημία.
- Η γρίπη είναι μια κοινή λοίμωξη του αναπνευστικού που προκαλείται από ιούς. Επηρεάζει εκατομμύρια ανθρώπους ετησίως, ιδιαίτερα το χειμώνα, και μπορεί να προκαλεί από ήπια συμπτώματα μέχρι σοβαρές επιπλοκές. Ο ιός μεταλλάσσεται συχνά, γι’ αυτό εμφανίζονται νέα στελέχη κάθε σεζόν.
- Ένα βασικό χαρακτηριστικό της εποχικής γρίπης φέτος είναι η κυριαρχία των ιών τύπου A (H3N2) και συγκεκριμένα εκείνων που ανήκουν στον υποκλάδο K. Αυτός κατέστη γρήγορα το πιο διαδεδομένο στέλεχος γρίπης σε αρκετές χώρες. Για πρώτη φορά ανιχνεύθηκε στην Αυστραλία τον Ιούλιο του 2025.
- Ορισμένοι επιστήμονες εικάζουν ότι οι ιοί της γρίπης H3 κυκλοφορούν σε σχετικά χαμηλά επίπεδα τα τελευταία χρόνια, γεγονός που μπορεί να έχει οδηγήσει σε χαμηλότερα επίπεδα ανοσίας στον γενικό πληθυσμό. Ο υποκλάδος Κ δεν είναι απαραίτητα πιο επικίνδυνος, αλλά ο χρονισμός (ήρθε πιο σύντομα από το αναμενόμενο) και η ταχύτητα εξάπλωσης αυξάνουν τον συνολικό κίνδυνο της εποχής.
- Τα στελέχη που επιλέχθηκαν να συμπεριληφθούν στο εμβόλιο γρίπης 2025-2026 δεν ήταν ιδανικά για τον υποκλάδο K. Το νέο στέλεχος φέρει αρκετές νέες μεταλλάξεις σε βασικές αντιγονικές περιοχές σε σύγκριση με το στέλεχος H3N2 που επιλέχθηκε πριν από μήνες για το τρέχον εποχικό εμβόλιο γρίπης. Ωστόσο, αν και η προστασία του είναι μειωμένη, εξακολουθεί να είναι αποτελεσματικό στην πρόληψη σοβαρών ασθενειών. Παραδοσιακά, η γρίπη είναι πιο επικίνδυνη για άτομα άνω των 65 ετών ή για άτομα με υποκείμενα νοσήματα, με τα μικρά παιδιά να εμφανίζουν πιο ήπια συμπτώματα. Αλλά το φετινό στέλεχος πλήττει περισσότερο τα παιδιά.
- Συμπτώματα γρίπης είναι ο υψηλός πυρετός, ο βήχας, ο πόνος στους μύες και στις αρθρώσεις, ο βήχας. Επίσης μπορεί να εμφανιστεί καταρροή, πονόλαιμος, πονοκέφαλος, ρίγη, αίσθημα κόπωσης, διάρροια και έμετοι − δεν διαφέρουν από τα συμπτώματα που προκαλούν οι ρινοϊοί και η Covid-19.
- Ο ιός της γρίπης μεταδίδεται με τον ίδιο τρόπο που μεταδίδονται και όλες οι ιογενείς λοιμώξεις του αναπνευστικού: μέσω σταγονιδίων που εκπέμπει στο περιβάλλον ο ασθενής με βήχα ή φτάρνισμα, αλλά και από τα μολυσμένα με εκκρίσεις χέρια του. Αν νοσήσουμε κρίνεται απαραίτητη η επικοινωνία με γιατρό, ενώ θα πρέπει να παραμένουμε στο σπίτι και να αποφεύγουμε τη στενή επαφή με άλλους, κυρίως με παιδιά και άτομα υψηλού κινδύνου, για χρονικό διάστημα 7 ημερών ή 2 ακόμα ημέρες μετά το τέλος εμφάνισης των συμπτωμάτων. Η μετάδοση της νόσου είναι εκθετική.
- Η εποχική γρίπη σκοτώνει εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους παγκοσμίως κάθε χρόνο. Σε σοβαρές περιπτώσεις, μπορεί να οδηγήσει σε επιπλοκές υγείας. Συνολικά, οι ερευνητές εκτιμούν ότι η γρίπη προκαλεί κάθε χρόνο 400.000 θανάτους από αναπνευστικά αίτια και 300.000 από καρδιαγγειακά. Τα ποσοστά θνησιμότητας από τη γρίπη είναι υψηλότερα σε χώρες της Νότιας Αμερικής, της Αφρικής και της Νότιας Ασίας από ό,τι στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, εξαιτίας χειρότερης υποκείμενης υγείας και χαμηλότερης πρόσβασης σε υγειονομική περίθαλψη.
- Αρκετές αναπνευστικές λοιμώξεις, συμπεριλαμβανομένης της γρίπης, είναι πιο συχνές τον χειμώνα. Αυτό συμβαίνει επειδή μεταδίδονται πιο αποτελεσματικά σε χαμηλότερες θερμοκρασίες και υγρασία, αλλά και εξαιτίας της συνεύρεσης των ανθρώπων σε κλειστούς χώρους. Η ακριβής έναρξη και λήξη μιας περιόδου γρίπης ποικίλλει μεταξύ των ετών: τείνουν να εμφανίζονται μεταξύ Νοεμβρίου και Μαΐου στο Βόρειο Ημισφαίριο, ενώ στο Νότιο Ημισφαίριο μεταξύ Ιουνίου και Οκτωβρίου.
Και Λίγη Ιστορία…
Η ισπανική γρίπη, που ξέσπασε το 1918-19, ήταν μια πανδημία με εκατομμύρια νεκρούς. Προκλήθηκε από έναν ιό Η1Ν1, με προέλευση από τα πτηνά, παρόλο που εξακολουθεί να είναι ασαφές από πού ακριβώς προήλθε ο ιός. Οι εκτιμήσεις για τον αριθμό των νεκρών ποικίλλουν: ορισμένες μελέτες εκτιμούν ότι πέθαναν 17,4 εκατομμύρια άνθρωποι, ενώ άλλες 50 έως 100 εκατομμύρια. Το παράδοξο ήταν ότι χτυπούσε περισσότερο τα παιδιά και τα νεαρά άτομα και λιγότερο τους ηλικιωμένους. Ίσως επειδή είχαν εκτεθεί σε παρόμοιους ιούς της γρίπης H1 δεκαετίες πριν από την έναρξη της πανδημίας, γεγονός που τους παρείχε κάποια προστασία.
Ονομάστηκε έτσι επειδή η Ισπανία ήταν ουδέτερη κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο (1914-18), γεγονός που σήμαινε ότι ήταν ελεύθερη να αναφέρει τη σοβαρότητα της πανδημίας. Αντίθετα, οι χώρες που πολεμούσαν αποσιωπούσαν τις αναφορές για το πώς επηρέαζε τον πληθυσμό τους η γρίπη, ώστε να διατηρήσουν το ηθικό και να μη φαίνονται εξασθενημένες στα μάτια των εχθρών.
Ο ιός εξαπλώθηκε ραγδαία και τελικά έφτασε σε όλα τα μέρη του κόσμου. Ακόμη και σε έναν κόσμο πολύ λιγότερο συνδεδεμένο, ο ιός έφτασε ακόμα και στην άγρια φύση της Αλάσκας και στη Σαμόα στη μέση των νησιών του Ειρηνικού, όπου το ποσοστό θνησιμότητας ήταν συχνά ιδιαίτερα υψηλό.
Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τις καταγραφές, έφτασε το καλοκαίρι του 1918, με το πρώτο κρούσμα να εντοπίζεται στην Πάτρα. Μεταξύ των ελληνικών περιοχών που επλήγησαν περισσότερο ήταν η Σκύρος, όπου πέθαναν πάνω από 1.000 κάτοικοι, το ένα τρίτο του πληθυσμού της. Στην Αθήνα, προκάλεσε τον θάνατο 1.668 ανθρώπων, στη Θεσσαλονίκη 5.284, στην Πάτρα οι νεκροί ξεπέρασαν τους 800 και στη Δυτική Μακεδονία τους 4.336.
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ:
Στα Νόμπελ η Επιστήμη δεν Βιάζεται
