Κάποτε τα τετράδια τα είχαμε μετρημένα και, αν περίσσευαν φύλλα, τα κρατούσαμε για την επόμενη χρονιά. Σε λίγο καιρό θα είναι είδος προς εξαφάνιση, κι ας ήταν για γενιές το μέσο για τη διαιώνιση της γραφής και της γλώσσας.
Πάνω στις σελίδες τους μάθαμε να πειθαρχούμε γράφοντας «καλλιγραφικά» –το κατά δύναμιν–, αλλά και να αντιδρούμε γράφοντας συνθήματα. Άλλες φορές αφήσαμε εκεί τις δικές μας παρακαταθήκες. Στα τετράδια αναζητούμε τη μνήμη, αλλά αφήνουμε και τα δικά μας αποτυπώματα.
Προς το παρόν τα τετράδια παραμένουν κομμάτι της καθημερινότητάς μας. Στο μέλλον, ίσως γίνουν κι αυτά μέρος της μνήμης μας.
Ο Κλέφτης Τετραδίων | Gianni Solla | Εκδόσεις Πατάκη
Ο Ντάβιντε, ο Νίκολας και η Τερέζα. Τρία παιδιά στα χρόνια της φασιστικής Ιταλίας, σε ένα μικρό χωριό στην Καμπανία, το Τόρα ε Πιτσίλλι.
«Είχε περάσει όλη της τη ζωή υπακούοντας πρώτα τη μητέρα της και μετά τον πατέρα μου, χωρίς ποτέ να ασκήσει τη δική της βούληση, και αυτό για μένα ήταν ένα ασυγχώρητο αμάρτημα. Αν δεν μπορούμε να αλλάξουμε το πεπρωμένο μας, δεν είμαστε τίποτα».
Δεν σας κρύβω πως μόλις άρχισα να διαβάζω το βιβλίο είπα πως έχω ξαναδιαβάσει παρόμοια θέματα εκείνης της εποχής. Δεν αφήνω όμως εύκολα βιβλίο στη μέση. Συνεχίζοντας και φτάνοντας μερικές σελίδες παρακάτω, άρχισε να φαίνεται πως κάτι γίνεται: κάτι άρχισε να με μαγνητίζει – τόσο που δεν ήθελα να το αποχωριστώ. Περίμενα πώς και πώς να διαβάσω τη συνέχεια. Ο συγγραφέας λες και με γήτεψε με τις λέξεις του: ακόμα και το πιο γνωστό πράγμα στον κόσμο το εξέφραζε με τρόπο απλό αλλά μαγικό.
Ο Ντάβιντε, ένα μικρό παιδί κουτσό εκ γενετής, φύλαγε τα γουρούνια της οικογένειάς του, ζώντας μέσα στις στερήσεις και υπομένοντας τη βαναυσότητα του πατέρα του. Είχε όμως μια φίλη, την Τερέζα, κόρη ενός επιχειρηματία, ένα κορίτσι ασυνήθιστα ανεξάρτητο για την εποχή του, που αγαπούσε το διάβασμα. Ο Ντάβιντε έτρεφε κρυφά αισθήματα γι’ αυτήν, ενώ εκείνη του μάθαινε να διαβάζει. Διψασμένος για γνώση, έκλεβε από τον πλανόδιο βιβλιοπώλη ό,τι μπορούσε να βρει. Μάζευε και διάβαζε τα πάντα, ακόμη και προπαγανδιστικά φυλλάδια του καθεστώτος, αρκεί να είχε κάτι να διαβάσει.
«Έμαθα να γράφω χάρη στους Εβραίους, να διαβάζω χάρη στους φασίστες και τι σημαίνει πόνος χάρη στην Τερέζα. Επίσης έμαθα ότι χωρίς πόνο οι λέξεις δεν έχουν νόημα. Από τότε, ό,τι μαθαίνω τώρα πια αποκτά διπλή αξία».
Ο κύβος είχε ριφθεί: θα φύλαγε τα γουρούνια μια ζωή. Και έτσι πιθανότατα θα κυλούσε η ζωή του, αν δεν εμφανιζόταν στον δρόμο του ο Νίκολας. Όχι πως δεν αγαπούσε τα γουρούνια του, αλλά είχε άλλα πράγματα στο μυαλό του.
Ο Νίκολας, ένα προικισμένο αγόρι, γιος δασκάλου, θα καταφθάσει μια μέρα στο χωριό με μια ομάδα Εβραίων διωγμένων από τη Νάπολη. Με τον Ντάβιντε γίνονται γρήγορα φίλοι και, με τη βοήθεια του πατέρα του Νίκολας, ο Ντάβιντε συνεχίζει να μαθαίνει γράμματα. Μαγεμένος από τον κόσμο της γνώσης, βάζει σκοπό της ζωής του να ξεφύγει από τη μοίρα που του είχαν προδιαγράψει και να φύγει από το χωριό.
Και προχωρά με βήματα σταθερά, παρόλο που κουτσαίνει. Ακόμη και τα γουρούνια του αποδεικνύονται πολύτιμα όταν έρχεται η ώρα των δύσκολων αποφάσεων. Όσο για τις φιλίες του, γίνονται δεσμοί αδελφικοί που αντέχουν μέχρι το τέλος, παρά τις δοκιμασίες και τις δύσβατες διαδρομές που χρειάζεται να διανύσουν.
Κι όμως, φανταστείτε: σε μια εποχή γεμάτη στερήσεις, σε ένα χωριό με ελάχιστους πόρους, ο Ντάβιντε είχε μια ακόρεστη δίψα για γνώση και το πείσμα να ξεφύγει από τη μοίρα του. Κι αυτή η δίψα ήταν που του άνοιξε δρόμους εκεί όπου φαινόταν πως δεν υπήρχε κανένας.
- Τη μετάφραση υπογράφει η Δήμητρα Δότση.
Οι Εκθέσεις του Φριτς Κόχερ | Robert Walser | Εκδόσεις Κριτική
«Πώς να κρυφτείς απ’ τα παιδιά / Έτσι και αλλιώς τα ξέρουν όλα».
Διονύσης Σαββόπουλος
Πόσοι στοχασμοί χωρούν στο μυαλό ενός παιδιού και με πόση ευστοχία μπορούν να αποτυπωθούν στο χαρτί! Χωρίς φόβο, χωρίς ενδοιασμούς, χωρίς ντροπή, οι σκέψεις ξεδιπλώνονται και τότε καταλαβαίνεις πως τίποτα δεν ξεφεύγει από το παιδικό βλέμμα. Τα καθρεφτίζει όλα και πολλές φορές φοβάσαι την ώρα και τη στιγμή που όσα έχει μέσα του θα βγουν στην επιφάνεια, χωρίς κανέναν φραγμό.
Ο συγγραφέας θέλει να αποτυπώσει αυτές τις σκέψεις στο χαρτί, να τις διασώσει. Και επιλέγει τον Φριτς, έναν έφηβο που δεν πρόλαβε να ζήσει πολλά, αλλά μέσα από τις εκθέσεις του καταγράφει όσα σκέφτεται και τα μετατρέπει σε εικόνες με μοναδικό τρόπο. Θέλει να μιλήσει για όλα όσα είδε και ένιωσε, αλλά και για όσα ονειρεύτηκε να δει. Ίσως μέσα από αυτή τη διαδικασία να ανακαλύπτει και κάτι βαθύτερο: τι σημαίνει να είναι κανείς καλλιτέχνης.
Τον διακατέχουν μια βαθιά μοναξιά και μια εσωτερική θλίψη. Κάτι τον βασανίζει, κάτι δεν τον αφήνει να χαρεί. Περιπλανιέται παντού, προσπαθεί να κοιτάξει βαθιά μέσα στον άνθρωπο, βιώνει τη φτώχεια, αναγνωρίζει την αξία της μόρφωσης. Πηγαίνει σε καρναβάλια και πανηγύρια, γνωρίζει τον έρωτα και υμνεί τη φιλία. Πάνω απ’ όλα, όμως, ανακαλύπτει το αντίδοτο στον πόνο του: τη φύση, το βουνό και το δάσος.
«Η καρδιά χρειάζεται μια αδελφική έμπιστη καρδιά, ένα μικρό ξέφωτο στο δάσος, ένα μέρος όπου μπορεί να αναπαυτεί και να ξαπλώσει και να κουβεντιάσει».
«Ο Robert Walser ενδύεται την περσόνα ενός μαθητή που δεν ζει πια και γράφει για όλα όσα τον απασχολούν αποτυπώνοντας την ομορφιά σε κάθε της εκδοχή» (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).
Ο συγγραφέας θα πεθάνει το 1956, λησμονημένος, κατά τη διάρκεια ενός μοναχικού περιπάτου στο χιόνι.
- Τη μετάφραση υπογράφει ο Απόστολος Στραγαλινός.
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ:
Δύο Βιβλία για την Ανατομία της Έμφυλης Βίας
