Τα παιδιά γνωρίζουν σήμερα περισσότερα από ποτέ για την κλιματική αλλαγή. Αυτό που συχνά τους λείπει δεν είναι η πληροφορία, αλλά η προσωπική σχέση με τη φύση. Όμως, πώς μπορεί ένα παιδί να προστατεύσει κάτι που δεν γνωρίζει;
Υπάρχει μια γενιά παιδιών που γνωρίζει τι είναι η κλιματική αλλαγή πριν ακόμη μάθει να αναγνωρίζει το άρωμα του πεύκου μετά τη βροχή. Τα παιδιά σήμερα μεγαλώνουν με περισσότερη πληροφορία από ποτέ για το περιβάλλον, αλλά συχνά με λιγότερη πραγματική επαφή με αυτό. Ξέρουν τι σημαίνει «υπερθέρμανση του πλανήτη», αλλά όχι πώς ακούγεται ένα δάσος χωρίς τους ήχους της πόλης.
Μπορούν να μιλήσουν για την ανακύκλωση, αλλά όχι απαραίτητα να αισθανθούν τη σχέση τους με ένα μονοπάτι, ένα βουνό ή μια ομάδα ανθρώπων που κινείται μαζί μέσα στη φύση. Κι όμως, η περιβαλλοντική συνείδηση δεν διαμορφώνεται μόνο μέσα από δεδομένα και καμπάνιες ενημέρωσης. Διαμορφώνεται μέσα από τη σχέση. Και η σχέση χρειάζεται εμπειρία.
Ως μητέρα δύο αγοριών, αλλά και ως άνθρωπος που έχει περάσει μεγάλο μέρος της ζωής του στα βουνά –από ορειβατικές αποστολές μέχρι πολυήμερες διαδρομές σε ακραία περιβάλλοντα– παρατηρώ συχνά πόσο εύκολα ο ψηφιακός κόσμος απορροφά την προσοχή, τον χρόνο και τελικά τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά σχετίζονται μεταξύ τους και με το περιβάλλον γύρω τους.
Έρευνες δείχνουν ότι τα παιδιά που περνούν περισσότερο χρόνο στη φύση εμφανίζουν υψηλότερα επίπεδα συνεργασίας, συγκέντρωσης και κοινωνικής ευαισθησίας.
Δεν πρόκειται μόνο για το screen time. Πρόκειται για μια βαθύτερη απομάκρυνση από τη βιωματική εμπειρία: από την κίνηση, τη σιωπή, την παρατήρηση, τη συνεργασία, την αίσθηση ότι ανήκεις κάπου πέρα από έναν ψηφιακό κόσμο διαρκούς διέγερσης. Από πολύ μικρή ηλικία έπαιρνα τα παιδιά μου μαζί στο βουνό. Για μένα ήταν αυτονόητο. Αυτός ήταν ο τρόπος ζωής μας. Μου έκανε όμως εντύπωση το εξής: πόσο δύσκολο ήταν να βρουν φίλους που να θέλουν να τα ακολουθήσουν.
Θυμάμαι ακόμη ένα παιδικό πάρτι γενεθλίων του γιου μου στην Πάρνηθα. Αντί για παιδότοπο, φουσκωτά ή κάποιον κλειστό χώρο διασκέδασης, επιλέξαμε μια ήπια πεζοπορία στο βουνό. Για αρκετούς αυτό φάνηκε σχεδόν «ακραίο». Το βουνό αντιμετωπίστηκε ως κάτι κουραστικό, δύσκολο, ακόμη και επικίνδυνο. Ήταν πολύ πιο οικείο και κοινωνικά αποδεκτό τα παιδιά να περάσουν τη μέρα τους μπροστά σε οθόνες ή σε έναν ελεγχόμενο εσωτερικό χώρο. Ωστόσο, εκείνη την ημέρα συνέβη κάτι ενδιαφέρον!
Τα παιδιά άρχισαν να συνεργάζονται αυθόρμητα. Να περιμένουν το ένα το άλλο στο μονοπάτι. Να ανακαλύπτουν πράγματα που υπό άλλες συνθήκες θα περνούσαν απαρατήρητα. Μέσα σε λίγες ώρες, παιδιά που αρχικά διαμαρτύρονταν επειδή «κουράστηκαν» ή επειδή «δεν είχε Wi-Fi», άρχισαν να παίζουν με πέτρες, να παρατηρούν έντομα, να γελούν χωρίς να χρειάζονται συνεχή εξωτερική διέγερση.
Τα Σημαντικότερα Ζητήματα της Εποχής μας
Σε μια κοινωνία όπου η παιδική ηλικία μεταφέρεται ολοένα και περισσότερο σε οθόνες, οι περιπατητικές ομάδες και η συστηματική επαφή με τη φύση αποκτούν έναν πολύ βαθύτερο ρόλο από αυτόν της απλής υπαίθριας δραστηριότητας. Λειτουργούν ως άτυπα «εργαστήρια» κοινωνικής ωρίμανσης, συνεργασίας και περιβαλλοντικής ενσυναίσθησης.
Δεν είναι τυχαίο ότι διεθνώς αυξάνεται το ενδιαφέρον γύρω από τη σύνδεση της ψυχικής υγείας, της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και της βιωματικής μάθησης στη φύση. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει ήδη αναδείξει τη σημασία της επαφής με φυσικά περιβάλλοντα για την ψυχική ευεξία των παιδιών, ενώ έρευνες δείχνουν ότι τα παιδιά που περνούν περισσότερο χρόνο στη φύση εμφανίζουν υψηλότερα επίπεδα συνεργασίας, συγκέντρωσης και κοινωνικής ευαισθησίας.
Ένα παιδί δύσκολα θα προστατεύσει κάτι που δεν έχει αγαπήσει. Αντίθετα, η συστηματική επαφή με τη φύση δημιουργεί οικειότητα. Και η οικειότητα γεννά ευθύνη.
Πέρα από τα Μετρήσιμα Οφέλη
Όταν ένα παιδί περπατά σε μια ομάδα στο βουνό, μαθαίνει σταδιακά ότι δεν προχωρούν όλοι με τον ίδιο ρυθμό. Μαθαίνει να περιμένει. Να βοηθά. Να προσαρμόζεται. Να ακούει. Να αντιλαμβάνεται ότι η ομάδα φτάνει μαζί ή δεν φτάνει πραγματικά ποτέ.
Σε έναν κόσμο που ενισχύει όλο και περισσότερο την ατομική επίδοση και τη διαρκή σύγκριση, η εμπειρία της πεζοπορίας εισάγει μια διαφορετική λογική: αυτή της συλλογικής πορείας. Η ίδια η φύση λειτουργεί επίσης ως ένας σιωπηλός αλλά ισχυρός εκπαιδευτής ορίων. Ένα παιδί που βλέπει από κοντά καμένα δάση, στεγνά ρέματα ή πλαγιές αλλοιωμένες από ανθρώπινη παρέμβαση δεν αντιλαμβάνεται την κλιματική κρίση ως μια αφηρημένη είδηση.
Τη συνδέει με εικόνες, συναισθήματα και προσωπικές εμπειρίες. Αυτή ακριβώς είναι η διαφορά ανάμεσα στην πληροφορία και στη συνείδηση.Ένα παιδί δύσκολα θα προστατεύσει κάτι που δεν έχει αγαπήσει. Αντίθετα, η συστηματική επαφή με τη φύση δημιουργεί οικειότητα. Και η οικειότητα γεννά ευθύνη.
Η κλιματική κρίση δεν θα αντιμετωπιστεί μόνο με τεχνολογία, νέες πολιτικές ή πράσινες επενδύσεις. Θα χρειαστεί και μια νέα κουλτούρα σχέσης με τον φυσικό κόσμο. Μια γενιά ανθρώπων που δεν θα βλέπει τη φύση ως «background», αλλά ως κομμάτι της ίδιας της ζωής της.
Η περιβαλλοντική συνείδηση δεν ξεκινά απαραίτητα από μια σχολική αίθουσα ή μια καμπάνια ενημέρωσης. Μπορεί να ξεκινήσει πολύ πιο απλά. Με ένα παιδί που κάποτε κουράστηκε σε μια ανηφόρα, βοήθησε έναν φίλο του να συνεχίσει την πορεία και στάθηκε για πρώτη φορά σιωπηλό μπροστά στη μαγεία ενός τοπίου. Ίσως εκεί, μέσα σε αυτή τη μικρή στιγμή σύνδεσης, να αρχίζει πραγματικά η αλλαγή.
Διαβάστε επίσης στην αθηΝΕΑ:
Χωράει η Μουσική σε Ένα Prompt;
